II SA/Sz 89/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Prokurator Rejonowy na uchwałę Rady Gminy Dygowo z dnia 23 lutego 2022 r. nr uchwała XXX/254/22 w przedmiocie przyjęcia "Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Dygowo na 2022 rok" oddala skargę.

1. W dniu [...] lutego 2022 r. Rada Gminy, działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r., poz. 559 t.j.) i art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2022 r. poz. 572 t.j.) podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie przyjęcia "Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy D. na 2022 rok." W § 1 ww uchwały Rada wskazała, że przyjmuje się Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy D. na 2022 rok stanowiący załącznik do uchwały. Z kolei, w § 2 wykonanie uchwały powierzyła Wójtowi Gminy D., a w § 3 postanowiła o jej wejściu w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Z.. 2. Skargę na powyższą uchwałę wywiódł Prokurator Rejonowy, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej uchwale Prokurator zarzucił istotne naruszenie prawa, tj.: - § 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 sierpnia 1998 r. w sprawie zasad i warunków wyłapywania bezdomnych zwierząt (Dz. U. z 1998 r., Nr 753, poz. 116) poprzez zaniechanie wskazania, czy odławianie bezdomnych zwierząt ma charakter stały lub okresowy; - art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2022 r., poz. 572), zwanej dalej: "u.o.z.", w zw. z z art. 11a ust. 2 pkt 3 u.o.z. poprzez przekroczenie delegacji ustawowej do wydania uchwały i dokonanie nieuprawnionej modyfikacji polegającej na przyjęciu w § 5 ust. 1 zd. 2 uchwały, iż w przypadku odłowienia zwierzęcia przez pracowników Urzędu Gminy D., dopuszcza się jego czasowe przetrzymywanie w klatce lub kojcu, przy zapewnieniu właściwych warunków określonych w ustawie o ochronie zwierząt, do chwili oddania go ustalonemu właścicielowi, przekazania zwierzęcia do schroniska lub wydania bezpośrednio do opieki, co pozostaje w sprzeczności z treścią art. 11 ust. 3 u.o.z., który stanowi, że zabrania się odławiania zwierząt bezdomnych bez zapewnienia im miejsca w schronisku dla zwierząt, chyba że zwierzę stwarza poważne zagrożenie dla ludzi lub innych zwierząt, ponadto zadanie określone w treści art. 11a ust. 2 pkt 3 u.o.z. w zw. z art. 11a ust. 4 u.o.z. może zostać powierzone do wykonania jedynie schronisku dla zwierząt a nie przygotowanym do tego pracownikom urzędu gminy; - art. 11a ust. 2 pkt 3 u.o.z. poprzez przekroczenie delegacji ustawowej do wydania uchwały i dokonanie nieuprawnionej modyfikacji polegającej na przyjęciu w § 5 ust. 1uchwały, iż odławianiem bezdomnych zwierząt z terenu gminy zajmuje się schronisko, z którym współpracuje gmina bądź przygotowani do tego pracownicy urzędu gminy, w przypadku gdy realizacja zadania wskazanego w treści art. 11a ust. 2 pkt 3 u.o.z. w zw. z art. 11a ust. 4 u.o.z., może zostać powierzona wyłącznie podmiotowi prowadzącemu schronisko dla zwierząt; - art. 11a ust. 4 u.o.z. poprzez niezrealizowanie upoważnienia ustawowego stanowiącego o obligatoryjnej sterylizacji albo kastracji zwierząt w schroniskach dla zwierząt i wskazanie w § 8 ust. 1 pkt 1 uchwały, iż ograniczenie populacji bezdomnych zwierząt realizuje schronisko poprzez przeprowadzanie zabiegów sterylizacji bądź kastracji zwierząt przyjętych do schroniska, z wyjątkiem tych, u których istnieją przeciwwskazania do wykonania tych zabiegów z uwagi na stan zdrowia, tym samym nie wskazując podmiotu, który będzie wykonywać wskazane zabiegi; - art. 11a ust. 2 pkt 8 u.o.z. poprzez przekroczenie delegacji ustawowej do wydania uchwały i dokonanie nieuprawnionej modyfikacji polegającej na przyjęciu w § 10 ust. 4 przepisu stanowiącego o tym, iż właściciel zwierzęcia, które uległo wypadkowi, jest zobowiązany do zwrócenia gminie poniesionych kosztów leczenia, w sytuacji gdy to gmina finansuje całodobową opiekę weterynaryjną w przypadku zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt i przeznacza na ten cel środki finansowe; - art. 11a ust. 5 u.o.z. poprzez niewskazanie konkretnych sposobów wydatkowania kwot przeznaczonych na realizację celu programu określonego w art. 11a ust. 2 pkt 1-8 u.o.z. Mając powyższe na uwadze Prokurator, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości. W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Z. w dniu [...] kwietnia 2022 r. (Dz. Urz. Woj. [...]. z 2022 r., poz. [...]) i nie była przedmiotem rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody Z. ani orzeczenia sądu administracyjnego. Prokurator podał dalej, że materialnoprawną podstawę przedmiotowej uchwały stanowi art. 11a ust. 1 u.o.z., zgodnie z którym rada gminy wypełniając obowiązek, o którym mowa w art. 11 ust. 1, określa w drodze uchwały, corocznie do dnia 31 marca, program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt. W ocenie Prokuratora, zakwestionowane przepisy uchwały zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa, zaś charakter ich naruszenia uzasadniania uznanie zaskarżonej uchwały za nieważną w całości. 3. W odpowiedzi na skargę Rada Gminy wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że zarzuty do uchwały mają charakter wtórny i nie mogą prowadzić do stwierdzenia jej nieważności. Brak zapisów czy wyłapywanie bezdomnych zwierząt ma charakter stały czy okresowy, w świetle tytułu uchwały, która stanowi, że program uchwalany jest na rok 022, jawi się, zdaniem Rady jako nielogiczny. Podobnie jak zarzuty odnoszące się do naruszenia ustawy o ochronie zwierząt mające polegać na przekroczeniu delegacji ustawowej przez Radę Gminy. Nadto Rada wskazała, że skarżona uchwała dotyczyła programu zwalczania bezdomności zwierząt na poprzedni rok. Skarga wpłynęła do Rady Gminy w dniu 27 grudnia 2022 r. zatem 4 dni do końca okresu jej obowiązywania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. 4. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie z powołaną ustawą kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a.) oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.). W myśl art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5, stwierdza nieważność aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. W zakresie kontroli uchwał organów gmin kryterium zgodności z prawem zostało sprecyzowane w art. 91 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm., dalej u.s.g.). Zgodnie z art. 91 ust. 1 i ust. 4 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne, a w przypadku nieistotnego naruszenia prawa nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. Zatem podstawą stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy są istotne naruszenia prawa, których Sąd po rozpoznaniu skargi Prokuratora nie stwierdził względem zaskarżonej uchwały. 5. Zaskarżona uchwała w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy D. na 2022 r. jest aktem prawa miejscowego i została podjęta na podstawie upoważnienia zawartego w art. 11a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2022 r., poz. 572 t.j. dalej przywoływana jako: "u.o.z.". 6. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Art. 11 ust. 1 u.o.z. stanowi, że zapobieganie bezdomności zwierząt i zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich wyłapywanie należy do zadań własnych gmin. Zgodnie natomiast z art. 11a ust. 1 u.o.z. rada gminy wypełniając obowiązek, o którym mowa w art. 11 ust. 1, określa, w drodze uchwały, corocznie do dnia 31 marca, program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt. Program ten stosownie od art. 11a ust. 2 u.o.z. obejmuje w szczególności: 1) zapewnienie bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku dla zwierząt; 2) opiekę nad wolno żyjącymi kotami, w tym ich dokarmianie; 3) odławianie bezdomnych zwierząt; 4) obligatoryjną sterylizację albo kastrację zwierząt w schroniskach dla zwierząt; 5) poszukiwanie właścicieli dla bezdomnych zwierząt; 6) usypianie ślepych miotów; 7) wskazanie gospodarstwa rolnego w celu zapewnienia miejsca dla zwierząt gospodarskich; 8) zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt. Z kolei, art. 11a ust. 3 i 3a u.o.z. stanowią, że ww. program może obejmować plan znakowania zwierząt w gminie oraz plan sterylizacji lub kastracji zwierząt w gminie, przy pełnym poszanowaniu praw właścicieli zwierząt lub innych osób, pod których opieką zwierzęta pozostają. Zgodnie natomiast z art. 11a ust. 4 u.o.z. realizacja zadań, o których mowa w ust. 2 pkt 3-6, może zostać powierzona podmiotowi prowadzącemu schronisko dla zwierząt. Program zawiera wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków. Koszty realizacji programu ponosi gmina (art. 11a ust. 5 u.o.z.). 7. W ocenie Sądu, niezasadne okazały się zarzuty Prokuratora dotyczące niezgodności z prawem przepisów zaskarżonej uchwały. Zdaniem Prokuratora, realizacja zadania polegającego na odławianiu bezdomnych zwierząt może zostać powierzona wyłącznie podmiotowi prowadzącemu schronisko dla zwierząt. W ocenie Sądu twierdzenie to nie zasługuje na akceptację. W tym miejscu odnieść się należy do przepisów Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 sierpnia 1998 r. w sprawie zasad i warunków wyłapywania bezdomnych zwierząt (Dz. U. Nr 116, poz. 753), dalej jako "Rozporządzenie". Stosownie do § 5 ust. 1 Rozporządzenia organ gminy może zawrzeć umowę na przeprowadzenie wyłapywania zwierząt bezdomnych z podmiotem prowadzącym schronisko lub przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej - obecnie zastąpionej przez ustawę z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 221 t.j.) Już tylko z brzmienia tego przepisu wynika, że schronisko dla zwierząt nie jest jedynym podmiotem mogącym zajmować się wyłapywaniem zwierząt bezdomnych, gdyż usługi takie może świadczyć również przedsiębiorca. Ponadto, gdyby zgodzić się z argumentacją Skarżącego, to należałoby z niej wyciągnąć konsekwentnie dalej idące wnioski, a mianowicie, że inne zadania określone w art. 11a ust. 2 pkt 3-6 mogą zostać powierzone jedynie schronisku dla zwierząt. Z takim poglądem, zdaniem Sądu, nie sposób się zgodzić, nie wynika on bowiem z obowiązujących norm prawa materialnego. Nie można przy tym pominąć, że okolicznością powszechnie znaną jest fakt, że nie każde schronisko zajmuje się odławianiem bezdomnych zwierząt. Poza tym, z brzmienia art. 11a ust. 4 u.o.z., stanowiącego, że realizacja zadań, o których mowa w ust. 2 pkt 3-6, może zostać powierzona podmiotowi prowadzącemu schronisko dla zwierząt wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że schronisko może ale nie musi być podmiotem, któremu powierzono takie zadania. Ustawodawca, gdyby chciał wyartykułować bezwarunkowość, posłużyłby się zapewne inną konstrukcją, jak np. "realizację zadań (...) powierza się schronisku dla zwierząt". Podobna argumentacja towarzyszy zarzutom Prokuratora względem § 5 ust. 1 zd. 2 uchwały i z tych samych powodów zarzut przekroczenia delegacji ustawowej nie zasługuje na uwzględnienie Tym samym zarzut Prokuratora w tym zakresie uznać należało za nieuzasadniony. 8. Sąd nie podzielił także zarzutów Prokuratora dotyczących niewskazania konkretnych sposobów wydatkowania kwot przeznaczonych na realizację celów programu. Sąd miał na uwadze, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że lokalny prawodawca zobowiązany został przepisem art. 11a ust. 5 u.o.z. nie tylko do wskazania wysokości środków finansowych przeznaczonych na realizację zadań programu, ale także do określenia konkretnego sposobu ich wydatkowania. Użyty przez ustawodawcę zwrot "sposób wydatkowania" środków finansowych, oznacza przedstawienie w programie, jako obligatoryjnego elementu - sposobu rozdysponowania puli środków finansowych przeznaczonych na poszczególne cele i założenia przyjęte w programie. Czym innym jest bowiem wskazanie sposobów realizacji celów programu, a czym innym konkretne i jednoznaczne ustalenie w ramach przewidzianych środków sposobów ich wydatkowania, które z oczywistych względów powinny być zgodne z celami i przyjętymi założeniami programu (zob. wyroki NSA z: dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 57/22, z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1001/17; z dnia 6 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 703/20; z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1087/20). Zaznaczenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 sierpnia 2022 r. (sygn. akt I OSK 427/22) wskazał, że przepis art. 11a ust. 5 u.o.z. stanowi nie o wskazaniu środków na realizację poszczególnych zadań ("działań"), ale na realizację programu jako pewnej całości ("jego realizację"). Nie wyklucza to ogólnego określenia środków dla kilku zadań, bądź też poprzez wskazanie podmiotów realizujących zadania zawarte w programie. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko, że bardziej czytelne byłoby wyraźne wyodrębnienie kwot przeznaczonych na realizację poszczególnych zadań, ale nie można uznać za istotnie naruszenie prawa między innymi określenia środków dla kilku zadań łącznie, oczywiście pod warunkiem takim, że gwarantują one zabezpieczenie finansowe dla realizacji zadań. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie wprawdzie Rada wskazała na realizację zadań ogólną kwotę [...]zł, ale następnie określiła w punktach wysokość środków i sposób finansowania poszczególnych zadań. Rada wskazała zatem wysokość środków finansowych przeznaczonych na realizację Programu oraz sposób wydatkowania tych środków. Jednocześnie zwrócić należy uwagę na treść art. 257 i art. 258 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.), zgodnie z którymi Burmistrz może dokonywać zmian w planie wydatków ujętych w poszczególnych paragrafach planu finansowego, bez konieczności dokonywania korekt zapisami uchwał organu stanowiącego. Skoro więc ustawowo przyznano kompetencję do takiego działania Burmistrzowi, to nie ma konieczności konkretnego określenia kwot na realizację poszczególnych punktów programu w Uchwale. Kwoty te mogą bowiem podlegać modyfikacji przez organ wykonawczy w razie zaistnienia potrzeby zmiany wysokości środków finansowych przeznaczonych na poszczególne zadania. 9. Zdaniem Sądu Prokurator także nie ma racji podnosząc zarzut niezrealizowania upoważnienia ustawowego stanowiącego o obligatoryjnej sterylizacji albo kastracji zwierząt w schroniskach wynikającego z art. 11a ust. ust. 2 pkt 4 u.o.z. Zauważyć trzeba, że Rada Gminy w § 8 ust. 1 pkt 1 uchwały wskazała, że ograniczenie populacji bezdomnych zwierząt realizuje schronisko poprzez przeprowadzanie zabiegów sterylizacji bądź kastracji zwierząt przyjętych do schroniska, z wyjątkiem tych, u których istnieją przeciwwskazania do wykonania tych zabiegów z uwagi na ich stan zdrowia. Regulacja taka zdaniem Sądu wypełnia wystarczająco upoważnienie ustawowe, a powstrzymanie się od takiego zabiegu uzasadnione stanem zdrowia zwierzęcia jest poza tym zupełnie logiczne. Celem zabiegów sterylizacji czy kastracji nie ma być bowiem pogorszenie stanu zdrowia zwierzęcia czy pozbawienie go życia a jedynie zapobieganie niekontrolowanemu rozmnażaniu się. Biorąc pod uwagę zatem zasadę proporcjonalności, w sytuacji zagrożenia życia czy zdrowia zwierzęcia to te wartości chronić należy przede wszystkim. W następnej kolejności można zająć się kontrolą rozrodczości. I takim tokiem rozumowania zdaje się posługiwać Rada Gminy w uchwale, co zasługuje w ocenie Sądu na aprobatę. 10. Nie zasługuje także na uznanie, zdaniem Sądu argumentacja Prokuratora podważająca zgodność z prawem §10 ust. 4 Programu zgodnie z którym właściciel zwierzęcia, które uległo wypadkowi, jest zobowiązany do zwrócenia Gminie poniesionych kosztów leczenia. W ocenie Prokuratora rozwiązanie takie przekracza delegację ustawową do wydania uchwały i stoi w kolizji z art. 11a ust. 2 pkt 8 u.o.z. bowiem to gmina finansuje całodobową opiekę weterynaryjną w przypadku zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt i przeznacza na ten cel środki finansowe. Zdaniem Sądu Gmina prawidłowo zrealizowała delegację ustawową przyjętą w art. 11a ust. 1 pkt 8 u.o.z., zgodnie z którym rada gminy (...) określa, w drodze uchwały, (...) program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt. Program ten stosownie od art. 11a ust. 2 u.o.z. obejmuje w szczególności zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt. Koszty realizacji programu, zgodnie z art. 11a ust. 5 u.o.z ponosi gmina. W §10 ust. 1 Programu wskazano, że zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt lub innych zdarzeń losowych realizuje zakład leczniczy dla zwierząt, z którym Gmina D. zawarła umowę na świadczenie usług weterynaryjnych, a z §10 ust. 3 wynika, że Gmina finansuje opiekę weterynaryjną w przypadku zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt wolno żyjących, bezdomnych, a także posiadających właściciela w przypadkach, gdy kontakt z nim jest niemożliwy, a zwierzę wymaga natychmiastowej pomocy. Oznacza to, że w Programie, zgodnie z delegacją ustawową uregulowano zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt. Powyższych uregulowań wskazujących, że właściciel zwierzęcia, które uległo wypadkowi, jest zobowiązany do zwrócenia poniesionych kosztów leczenia nie można zatem uznać za istotnie naruszające prawo w sytuacji, gdy co do zasady to gmina finansuje opiekę weterynaryjną, o czym stanowi Program. Ponoszenie kosztów utrzymania i leczenia zwierzęcia, z które się posiada, jest niejako wpisane w istotę odpowiedzialności za zwierzę a tym samym dostrzeżone przez Prokuratora naruszenia nie mogą one stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności § 10 ust. 4 Programu. 11. Końcowo Sąd zauważa, że Program ma charakter aktu obowiązującego w czasie – uchwala się go na rok. Stąd kwestionowanie go na cztery dni przed utratą przez niego mocy obowiązującej stawia pytanie o ważenie proporcji między kalibrem naruszenia a skutkiem jaki się chce osiągnąć, nie wyłączając tu skutków społecznych czy finansowych. W ocenie Sądu ważenie interesów w tej konkretnej sprawie skutkować powinno przydaniem racji Radzie Gminy. 12. W tej sytuacji – stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wniesiona w tej sprawie skarga podlegała oddaleniu. Wszystkie przytaczane orzeczenia pochodzą z bazy dostępnej na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl