II SA/Sz 874/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę.

Decyzją z 5 stycznia 2023 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta S. , przyznał A. S. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona" lub "Skarżący") usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania od poniedziałku do piątku w ilości 2 razy w tygodniu po 2 godziny maksymalnie dziennie, płatne 42,00 zł za faktycznie wykonaną godzinę usługi w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. Jednocześnie zwolniono Wnioskodawcę częściowo od opłat za powyższe usługi do kwoty 6,30 zł za godzinę. Powyższa decyzja stała się ostateczna. Następnie, wnioskiem z dnia 10 lutego 2023 r., Wnioskodawca zwrócił się do organu o zwiększenie ilości godzin usług opiekuńczych na 3 razy w tygodniu po 2 godziny. Wniósł również o zwolnienie go z odpłatności z dotychczasowego poziomu 6,30 zł za godzinę do 4,20 zł za godzinę usługi. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, decyzją z 30 marca 2023 r. nr RO.PR.611618.6236-009503.2023.AR z 30 marca 2023 organ I instancji: 1. przyznał Wnioskodawcy usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania od poniedziałku do piątku w ilości 3 razy w tygodniu po 2 godziny maksymalnie dziennie, płatne 42,00 zł za faktycznie wykonaną godzinę usługi w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., 2. zwolnił Stronę częściowo od opłat za świadczone usługi opiekuńcze i ustanowił odpłatność na poziomie 15% kosztu usługi, tj. 6,30 zł za godzinę faktycznie wykonanej usługi. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz zebrane dokumenty stwierdzono, iż aktualna sytuacja Wnioskodawcy uzasadnia uwzględnienie jego wniosku w zakresie zwiększenia ilości godzin usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Natomiast w zakresie odpłatności za przyznane usługi organ wyjaśnił, że zgodnie § 5 ust. 1 uchwały Rady Miasta S. z dnia 10 kwietnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, Wnioskodawca jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze bowiem jego rzeczywisty dochód netto wynosił w miesiącu lutym 2023 – 2.361,83 zł (tj. 304 % kryterium dochodowego określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Natomiast od miesiąca marca 2023 ów dochód wynosi 2.692,39 zł (tj. 346,95 % kryterium dochodowego). Organ nadmienił, iż dochód Strony zmienił się zatem o 10 % kryterium dochodowego a aktualny koszt 1 godziny usług wynosi 42,00 zł. Nadto wskazano, iż z § 5 ust. 4 ww. uchwały wynika, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba może, na swój wniosek, na wniosek członka jego rodziny lub pracownika socjalnego, być częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności za świadczenie usług opiekuńczych lub usług specjalistycznych. Jeżeli wniosek, o którym mowa w ust. 4, składa osoba albo członek jej rodziny, powinien on być zaopiniowany przez pracownika socjalnego. Organ postanowił negatywnie rozpatrzyć wniosek w sprawie zwolnienia z odpłat do poziomu 10 % mając na względzie ustalenia przeprowadzonego wywiadu oraz zgromadzone dokumenty. Nie stwierdzono zaistnienia szczególnego przypadku, który kwalifikowałby Wnioskodawcę do takiego zwolnienia. Jednak na wniosek poparty opinią pracownika socjalnego częściowo zwolniono Stronę od opłat za świadczone usługi opiekuńcze do 15 % tj. 6,30 zł za faktycznie wykonaną godzinę usługi, ponieważ opłaty w pełnej wysokości stanowiłyby dla Wnioskodawcy nadmierne obciążenie i niweczyłoby skutki udzielonej pomocy społecznej. Nadmieniono przy tym, że wobec wzrostu dochodu Wnioskodawcy o 330,56 zł w opinii pracownika socjalnego kwota opłat za zwiększenie ilości godzin usług opiekuńczych (tj. łącznie z około 100 do 150,00 zł miesięcznie) nie będzie przekraczać jego możliwości finansowych. Końcowo organ wskazał na ograniczone środki budżetowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. oraz przywołał okoliczność, iż usługi takie ograniczone są limitem godzin usług opiekuńczych na dany rok i są kierowane są w pierwszej kolejności do osób, które bezwzględnie wymagają pomocy a są samotne i nie mogą liczyć na wsparcie rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji Wnioskodawca podniósł przede wszystkim, że opłata 6,30 zł za godzinę świadczonych usług opiekuńczych jest dla niego za wysoka i wniósł o jej obniżenie do poziomu 4,20 zł za godzinę usługi. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z 25 sierpnia 2023 r. nr SKO.N.M.430/2045/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie orzekło o utrzymaniu skarżonego rozstrzygnięcia w mocy. Organ odwoławczy po przytoczeniu przepisów mających zastosowanie w sprawie uznał, iż w skarżonej decyzji prawidło orzeczono o przyznaniu usług opiekuńczych w wymiarze 3 razy po 2 godziny w tygodniu, a więc wymiarze wnioskowanym przez samą Stronę. Jeśli chodzi zaś o wysokość ulgi w zakresie odpłatności za przyznane usługi Kolegium uznało, że w powyższym zakresie organ I instancji działał w ramach uznania administracyjnego. Podkreślono, iż nawet w razie zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie było obowiązku zwolnienia osoby uprawnionej do korzystania z usług opiekuńczych z ponoszenia odpłatności. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji w sposób rzetelny - w szczególności w następstwie czynności "diagnozy sytuacji osoby lub rodziny" z 21 lutego 2023 r. -dokonał oceny sytuacji osobistej i majątkowej Strony, sporządzając z tej czynności obszerną notatkę dokumentującą ustalony przez organ stan faktyczny. Kolegium nie znalazło też podstaw do podważania oceny organu I instancji. W ocenie Kolegium należy mieć na względzie, że Stronie odpłatność została obniżona do 15% faktycznych kosztów usługi. Uznano, że w niniejszym przypadku nie ma podstaw do jeszcze bardziej znaczącego obniżenia opłaty obciążającej Wnioskodawcę. Pismem z 31 sierpnia 2023 r. Wnioskodawca wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wskazał, iż nie zgadza się z decyzją i wnosi o uwzględnienie, aby płacił 4,20 zł za godzinę. Wyjaśnił między innymi, że emerytura, którą otrzymuje nie wystarcza na pokrycie jego miesięcznych kosztów utrzymania. Zdaniem Skarżącego organy nie wykazują jego wyliczeń dotyczących wydatków z tytułu zakupu leków, opłat za światło, telefony, całodzienne wyżywienie, jak również "przymusowego kosztu korzystania z samochodu z uwagi na schorzenie narządu ruchu". Skarżący wskazał, że wyliczył swoje koszty na 2.530,83 zł miesięcznie podczas gdy emerytura nie przekracza 2.900 zł (w istocie od marca 2023 wynosiła 2.692,39 zł – przypis Sądu). Wysokość świadczenia emerytalnego jest tak niska, że kwalifikowała Skarżącego do otrzymania "14 pensji rocznej". Końcowo Skarżący wskazał, że nie stać go na płacenie za przyznane usługi 3 razy w tygodniu po 6,30 zł za godzinę, więc korzysta z tych usług w mniejszym wymiarze. Jak oświadczył, kwota 4,20 zł za godzinę usługi "byłaby jeszcze do udźwignięcia". W odpowiedzi na powyższą skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W kolejnych pismach z 16 października 2023 r. oraz 30 grudnia 2023 r. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko podkreślając dodatkowo, że jego emerytura nie jest już wysoka a wszystko wokół drożeje. Wskazał, że aktualnie musi wykupywać drogie leki w związku z czym występował do MOPR o przyznanie świadczenia w wysokości 500 zł miesięcznie celem dofinasowania kosztu zakup leków. Dołączył też dokumenty dotyczące ponoszonych wydatków oraz decyzję MOPR z 7 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Na rozprawie w dniu 15 lutego2024 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecnie z 25 sierpnia 2023 r. utrzymująca w mocy wcześniejszą decyzję organu I instancji z 30 marca 2023 r. na mocy, której zmieniono wcześniejszą decyzję tego organu z 5 stycznia 2023 r. o przyznaniu Skarżącemu usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Przedmiotowa zmiana polegała na zwiększeniu wymiaru przyznanych godzin opieki do oczekiwanego przez Skarżącego poziomu (tj. z 2 godzin tygodniowo do 3 godzin tygodniowo). Natomiast organ nie uwzględnił innego wniosku Skarżącego dotyczącego jednoczesnego obniżenia wysokości ponoszonych przezeń opłat z 6,30 zł do 4,20 zł za godzinę. W zakresie zwolnienia Skarżącego z opłaty zastosował taką samą ulgę jak w zmienianej decyzji tj. 85%. Marterialnoprawną podstawę skarżonych rozstrzygnięć stanowił art. 50 ust. 1, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.") oraz § 5 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 uchwały Rady Miasta Szczecin nr LIV/1016/06 z dnia 10 kwietnia 2006 roku w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze (Dz. Urzędowy Woj. Zachodniopomorskiego z 2006 r. Nr 70, poz. 1253 z późn zm., dalej: "Uchwała"). Zgodnie z art. 50 ust. 1 u.p.s. osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Przy czym stosownie do ust. 3 usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Natomiast w myśl art. 50 ust. 6 u.p.s. rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Na mocy ostatniego z powołanych wyżej przepisów Rada Miasta Szczecin podjęła Uchwałę, w której §4 postanowiono w szczególności, że usługi opiekuńcze i usługi specjalistyczne przysługują nieodpłatnie osobom, których dochód osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej (w dacie orzekania przez organy wynosiło ono 776 zł miesięcznie), przy czym usługi takie przysługują nieodpłatnie niezależnie od dochodu osobom, które ukończyły 95 lat, a w przypadku osób samotnych - 90 lat. Skarżący w dacie orzekania przez organy miał 84 lata, natomiast i utrzymywał się z emerytury ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, która w lutym 2023 r. wynosiła – 2.361,83 zł (304 % kryterium dochodowego) a od miesiąca marca 2023 r. odpowiednio 2.692,39 zł (346,95 % kryterium dochodowego). Przechodząc do ceny zastosowanej wobec Skarżącego ulgi warto dostrzec, iż w myśl §5 Uchwały osoby nie spełniające warunków, o których mowa w § 4, ponoszą odpłatność za każdą godzinę świadczonych im usług opiekuńczych lub usług specjalistycznych, stosownie do wskaźników odpłatności określonych w tabeli. W tabeli ujęto wskaźnik odpłatności w procentach dla ceny 1 godziny usług opiekuńczych w relacji do rzeczywistego dochodu netto na osobę ujętej jako procent kryterium dochodowego wg ustawy o pomocy społecznej. Z tabeli powyższej wynika w szczególności, iż osoba uzyskująca dochód netto przekraczający 300 % kryterium dochodowego wg ustawy o pomocy społecznej co do zasady zobowiązana jest pokrywać koszt usług w całości. Tym samym, z uwagi na wysokość dochodów (oraz wiek) Skarżący, co do zasady, był obowiązany do ponoszenia opłatności za przyznane usługi w wysokości 42 zł za godzinę. Odstępstwo od powyższej zasady przewidziano w §5 ust. 4 Uchwały stanowiąc, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba może, na swój wniosek, na wniosek członka jego rodziny lub pracownika socjalnego, być częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności za świadczenie usług opiekuńczych lub usług specjalistycznych. Organy uznawszy, iż w badanej sprawie taki szczególny przypadek zaistniał w decyzji z 5 stycznia 2023 r. obniżyły kwotę ponoszonej przez Skarżącego opłaty o 85% i orzekły, iż będzie on ponosił odpłatność 6,30 zł za godzinę usług opiekuńczych. Warto dostrzec, iż w Uchwale taką odpłatność przewidziano dla osób których dochody mieszczą się w przedziale pomiędzy 150 a 190% kryterium dochodowego. Warto nadmienić, że w Uchwale odpłatność na poziomie 10% (oczekiwanej przez Skarżącego) faktycznej ceny usługi opiekuńczej przewidziano dla osób których dochód mieści się w przedziale pomiędzy 115 a 150 % kryterium dochodowego, a więc osób uzyskujących dochody przeszło połowę niższe niż Skarżący. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, iż organy wydając skarżoną decyzję naruszyły prawo a w szczególności, aby przekroczyły ramy uznania administracyjnego. Oceniając argumentację Skarżącego nie sposób nie zauważać, iż nie kwestionował on pierwotnej decyzji ustalającej wymiar przysługującej mu pomocy na 2 razy 2 godziny tygodniowo płatne po 6,30 zł. Oznacza to, że godził się z ponoszeniem miesięcznych kosztów z powyższego tytułu w wysokości ok 100 zł. We wniosku z 10 lutego 2023 r. Skarżący wskazywał, iż przyznany mu wymiar pomocy utrudnia mu dostęp do lekarzy oraz spacerów. Wskazywał też, iż w 2022 r. płacił 5,27 zł za godzinę a aktualnie żąda się od niego 6,30 zł. Oświadczał też, iż oprócz bieżącego utrzymania ma inne wydatki, bo zawsze coś trzeba kupić. Odnosząc się do zarzutów skargi w zakresie potrzeby uzyskania większego wsparcia nie można nie dostrzegać, iż wniosek Skarżącego o zwiększenie tygodniowego zakresu uzyskiwanej pomocy z jednoczesnym dalszym obniżeniem odpłatności godzinowej w istocie oznaczał oczekiwanie zwieszenia wymiaru pomocy w zakresie godzin o 50% oraz jednoczesnego utrzymania dotychczasowej wysokości kosztów miesięcznych ponoszonych przez Skarżącego (wynoszących dotychczas ok 100 zł). Po zmianie wynikającej ze skarżonej decyzji powyższa wartość miała wynieść w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. ok 150 zł miesięcznie. Tym samym wzrost wydatków ponoszonych przez Skarżącego na opiekę wyniósł zatem 50 zł miesięcznie i to jedynie w razie pełnego wykorzystania przysługującego mu wymiaru pomocy. Mając na względzie dostrzeżony przez organ wzrost dochodów Skarżącego brak jest podstaw do kwestowania stanowiska organów, iż brak było podstaw do zastosowania większej ulgi niż dotychczasowa. Mając na względzie wysokość wsparcia uzyskiwanego od MOPR w ramach usług opiekuńczych warto dostrzec, iż przed zmianą decyzji ze środków publicznych pomoc przyznana Skarżącemu była refundowana w wysokości 85% tj. 42-6,3 zł * 4 * 4 = 571,20 zł miesięcznie. Natomiast po zmianie owa refundacja wzrosła o 50% tj. 42-6,3 * 6 * 4 = 856,8 zł. Stąd wsparcie udzielane Skarżącemu niesapliwie znacznie wzrosło (50%). Odnosząc się do stanowiska Skarżącego opartego na twierdzeniu, że jego dochody nie są wytaczające na pokrywanie kosztów w związku ze zjawiskiem inflacji nie można nie dostrzegać, iż jest on emerytem i otrzymuje stałe dochody, które polegają waloryzacji powiązanej ze wskaźnikiem wzrostu cen oraz wysokością wynagrodzeń. Mimo stwierdzonego wzrostu dochodów Skarżącego o ponad 10% organ zdecydował o wyraźnym wzroście udzielonego mu wsparcia. Nie można też nie dostrzegać, iż właśnie wskazywany przez Skarżącego wzrost cen był między innymi właśnie podstawą przyznawania emerytom dodatkowych świadczeń określanych potocznie mianem 13 i 14 emerytury. Uzyskiwanie takich nadzwyczajnych dochodów potwierdził zresztą sam Skarżący. Dostrzeżenie powyższych okoliczności jest o tyle istotne, że środki, z których wsparcia oczekuje Skarżący pochodzą z pomocy społecznej. Środki te służą między innymi zapewnieniu dochodu na poziomie interwencji socjalnej – dla osób o bardzo niskich dochodach lub wręcz nie posiadających żadnego dochodu. Osoby w takich sytuacjach szczególnie dotkliwie odczuły negatywnie skutki inflacji i częstokroć nie mogły liczyć na żadne dodatkowe wsparcie Państwa np. w postacie dodatkowych świadczeń. Ośrodek właśnie takim osobom powinien udzielać najdalej idącej pomocy co niewątpliwie dale podstawy do miarkowania jej wysokości osobom w lepszej sytuacji dochodowej. Należało też mieć na względzie, iż wskazana w decyzji organu ilość godzin opieki miała charakter maksymalny a zatem w ostatecznym rozrachunku Skarżący decydował o faktycznej potrzebie skorzystania z pomocy. Jeśli chodzi natomiast o twierdzenia Skarżącego dotyczące potrzeby uzyskania wsparcie w zakresie sfinansowania zakupu leków, to jak wynika z przedłożonych dokumentów podlegała ona rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu. Z okazanej decyzji wynika, iż Skarżący spotkał się wprawdzie z odmową przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakupu leków, jeśli jednak nie godził się z taką decyzją był uprawniony do jej zaskarżania o czym został pouczony w decyzji. Wobec powyższego nie dopatrzywszy się naruszenia prawa przez organy administracji oraz stwierdziwszy, że organy administracji przeprowadziły w wymaganym prawem zakresie swoje postępowanie a decyzje należycie uzasadniły, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.