II SA/Sz 782/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901), art. 108 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego – przyznano A. N. zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłaty bieżącego czynszu mieszkaniowego oraz telefonu w kwocie 60 zł, nadając tejże decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego na wskazane wyżej opłaty, gdyż jego dochód wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wynoszącego w przypadku strony 776 zł. Organ zaznaczył, że wysokość przyznanej pomocy odpowiada możliwościom finansowym Ośrodka, które obecnie są ograniczone. Z tego względu wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. W 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. zrealizował świadczenia w postaci zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych w wysokości 2.825.400,02 zł. Liczba osób, uprawnionych do tych świadczeń w 2022 r. wyniosła 3.423. Średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę wyniosła 68,78 zł. Ośrodek na realizację zadań w zakresie wspomnianych zasiłków na rok 2022 dysponuje budżetem w kwocie 2.993.795 zł. Jednocześnie na podstawie analiz z lat poprzednich przewidywana liczba osób uprawnionych do ww. świadczenia w roku 2023 utrzyma się na poziomie roku 2022 (+/- 1 - 5 %). W oparciu o art. 108 § 1 k.p.a. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na wyjątkowo ważny interes strony. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że przyznana mu obecnie pomoc (+ dodatek mieszkaniowy) wynosi [...] zł na dwa miesiące, tj. [...] zł na miesiąc, co daje 160 zł mniej od kryterium dochodowego (776 zł). Jego comiesięczne opłaty wynoszą: [...] zł – mieszkanie; [...] zł – PZU Życie; [...] zł – PZU DOM; [...] zł – telefon; [...] zł – kuchenka gazowa, co łącznie daje kwotę [...]zł. Jego całkowity dochód to "[...] zł – [...] zł – obowiązkowe comiesięczne wydatki = [...] zł". Skarżący podał ponadto, że musiał się ubezpieczyć na życie, gdyż "już dwukrotnie był o krok od śmierci". Musiał także kupić nową kuchnię, z uwagi na nakaz "kontroli gazowej", zmuszony jest też często dokupować lekarstwa bowiem limit pomocy w zakupie lekarstw przez MOPR wynosi 70 zł na miesiąc. Żywi się niemal wyłącznie jedzeniem znalezionym na śmietnikach (często mocno przeterminowanym), co prowadzi do stałych kłopotów żołądkowych. Miał dwukrotnie złamany kręgosłup i ma przez to wiele ograniczeń w normalnym funkcjonowaniu. 13 grudnia 2020 r. miał wypadek rowerowy i zerwał przyczep mięśnia prawej ręki, co jeszcze bardziej utrudnia mu życie. Strona podkreśliła, że absolutnie nie przyjmuje do wiadomości, iż jest coraz mniej pieniędzy do rozdysponowania. Żąda obniżenia dochodów wszystkim zatrudnionym w MOPR w równym stopniu co podopiecznym, a jeśli nie, to domaga się wyrównania mu pomocy finansowej "powiększonej o wskaźnik inflacji od 2021 r." Skarżący dodał, że nie ma już nawet z czego oddawać zaciągniętych długów, ceny butelek (co dawało mu możliwość wymiany na jakąś żywność czy środki higieny) obniżono o 50 %. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 4 sierpnia 2023 r., nr SKO/HM/430/3201/2023, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie w dniu 3 lipca 2023 r. została przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego. Z ustaleń dokonanych w trakcie wywiadu, jak i z dołączonego materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Utrzymuje się jedynie z pomocy MOPR, korzysta z dodatku mieszkaniowego. Jak wyjaśniło Kolegium, na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ I instancji przyznał skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie 60 zł. Zasiłek celowy przyznawany jest w ramach uznania administracyjnego. Pozwala to organowi na wybór takiego rozstrzygnięcia, które uważa za najwłaściwsze dla osiągnięcia określonych celów pomocy społecznej, zarówno co do przyznania, jak i odmowy przyznania świadczenia, a także co do jego wysokości. Przyznanie wnioskodawcy pomocy w tym również w formie zasiłku celowego, uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego żądań. Oznacza to możliwość dostosowywania przez organ rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a także uzależnienie wysokości przyznanej pomocy zarówno od wielkości środków finansowych przyznanych z budżetu państwa na tę pomoc, jak i liczby osób uprawnionych do korzystania z niej i ubiegających się o tę pomoc. Kolegium zwróciło uwagę, że z uwagi na dużą ilość osób spełniających warunki do przyznania pomocy społecznej, wielkość tej pomocy musi być racjonalna, tzn. musi wystarczyć dla wszystkich potrzebujących w zakresie, na jaki pozwalają możliwości pomocy społecznej. Z dołączonych do akt dokumentów wynika, że w 2021 r. wnioskodawca otrzymał pomoc pieniężną w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego na łączną kwotę [...]zł, w 2022 r. otrzymał pomoc na łączną kwotę [...]zł, zaś w pierwszym półroczu 2023 r. otrzymał pomoc finansową na łączną kwotę [...]zł. Ponadto, odrębnymi decyzjami z dnia 11 lipca 2023 r. organ przyznał skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków oraz zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności w kwocie [...]zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, Kolegium uznało, że przyznana wnioskodawcy kwota 60 zł mieści się w granicach uznania administracyjnego, a rozstrzygnięcie zostało należycie umotywowane. Otrzymał on pomoc w sytuacji, gdy średnia kwota w przeliczeniu na jedną osobę, której przyznano pomoc, wyniosła 68,78 zł. Skarżący w lipcu 2023 r. otrzymał zatem pomoc w kwocie większej od średniej kwoty przeznaczonej na pomoc dla ubiegających się i już choćby z tego powodu nie sposób uznać, że został potraktowany gorzej niż inne osoby ubiegające się o pomoc społeczną, którym ta pomoc również się należała. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, A. N. wskazał, że nie zgadza się z wysokością przyznanej mu pomocy, która od kwietnia bieżącego roku systematycznie maleje. Skarżący podniósł, że w zaskarżonej decyzji wskazano dane niezgodne z prawdą. Podano, że jest rozwodnikiem oraz, że przeprowadzono wywiad w miejscu zamieszkania co nie jest prawdą. Ponadto, w zaświadczeniu MOPR z dnia 31 lipca 2023 r. poświadczono nieprawdę, a zaświadczenie z dnia 20 lipca 2023 r. zostało wystawione nieprawidłowo. Strona podobnie jak w odwołaniu od decyzji z dnia 11 lipca 2023 r. zażądała obniżenia płac wszystkim "opłacanym przez U.M. w S.". Zaznaczył, że nie ma już z czego regulować swoich zobowiązań, ludzie wyrzucają coraz mniej żywności i trudno znaleźć coś zdatnego do spożycia. W jego ocenie decyzja organu I instancji została antydatowana bowiem kiedy był w MOPR 17 lipca 2023 r. - decyzji jeszcze nie było. Nie mogła zatem zostać wydana w dniu 11 lipca 2023 r. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., przyznającą skarżącemu zasiłek celowy na dofinansowanie do opłaty bieżącego czynszu mieszkaniowego oraz telefonu w kwocie 60 zł nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 901), która w art. 8 ust. 1 pkt 1 określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776,00 zł przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z trudnych okoliczności życiowych wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekroczył obowiązującego kryterium dochodowego, co uprawniało go do ubiegania się o zasiłek celowy na podstawie art. 39 ww. ustawy. Powyższy przepis stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 ust. 2 tej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności lub leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że organy prawidłowo uznały, iż skarżący, należy do kręgu osób legitymowanych do przyznania wnioskowanej formy pomocy. Powyższa okoliczność w niniejszej sprawie jest bezsporna. Kwestią sporną pozostaje natomiast wysokość przyznanej pomocy. Zdaniem skarżącego wskazana w decyzji kwota [...]zł jest zbyt niska. Otrzymywana przez niego pomoc – od kwietnia bieżącego roku – systematycznie maleje. W 2021 r. było to [...] zł miesięcznie, w 2022 r. [...] zł miesięcznie, a obecnie jest to kwota [...]zł miesięcznie. Tymczasem ceny najtańszych produktów żywnościowych wzrosły o blisko 100 %. Jednocześnie ceny butelek po piwie, które wymieniał na niezbędną żywność spadły o 50 %. Należy podkreślić, że decyzje podejmowane w tym zakresie mają charakter uznaniowy, a zatem organ nie ma obowiązku spełnienia w całości oczekiwań osób ubiegających się o pomoc. Musi bowiem kierować się nie tylko sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną świadczeniobiorcy, ale i własnymi możliwościami finansowymi. Niewątpliwie możliwości ośrodków pomocy społecznej, jak i możliwości budżetu państwa, są ograniczone, przy czym w niniejszej sprawie organy wskazały, że środki finansowe będące w dyspozycji MOPR w S. są niewystarczające na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb osób uprawnionych. Z wyjaśnień organów wynika, że z uwagi na wspomniane ograniczone środki wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. W roku 2022 Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. zrealizował świadczenia w postaci zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych w wysokości 2.825.400,01 zł, zaś liczba osób uprawnionych do tych świadczeń wyniosła 3423. Średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę wyniosła 68,78 zł. W roku 2023 MOPR w S. na realizację zadań w zakresie zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych dysponuje budżetem w kwocie 2.993.795 zł, zaś przewidywana na podstawie analiz z lat poprzednich liczba osób uprawnionych do ww. świadczenia w roku 2023 utrzyma się na poziomie roku 2022 (+/- 1 – 5 %). Nie budzi wątpliwości Sądu, że sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego jest bardzo trudna. Skarżący środki na bieżące utrzymanie czerpie w zasadzie wyłącznie z pomocy społecznej i niewątpliwie przyczyny takiej sytuacji podyktowane są okolicznościami obiektywnymi. Jego stan zdrowia co prawda nie wyklucza całkowicie podjęcia pracy (posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim, stara się o zmianę stopnia niepełnosprawności, jednak wyrok Sądu w tej sprawie jeszcze nie zapadł), jednakże dolegliwości na, które cierpi, w tym zwłaszcza ograniczenie sprawności prawej ręki w następstwie wypadku, z pewnością stanowią w tej mierze istotne utrudnienie. Trzeba mieć jednak na uwadze, że środki finansowe Ośrodka, które są przeznaczone dla osób potrzebujących takiego wsparcia, nie są nieograniczone i muszą być redystrybuowane w sposób bardzo rozważny. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej. Zdaniem Sądu, organy rozpoznając sprawę nie naruszyły powyższych przepisów, a podjęte rozstrzygniecie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Organ II instancji wyjaśnił bowiem, jak możliwie szerokim zakresem pomocy objęty jest skarżący (w 2022 r. otrzymał pomoc na łączną kwotę [...]zł, zaś w pierwszym półroczu 2023 r. otrzymał pomoc finansową na łączną kwotę [...]zł). Równocześnie przypomniano wynikającą z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej subsydiarną rolę pomocy społecznej w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin. Podkreślono przy tym, że skarżący objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, utrzymuje się z pomocy MOPR, korzysta z dodatku mieszkaniowego. W niniejszej sprawie, jak już wspomniano, organ przyznał skarżącemu zasiłek celowy na dofinansowanie do opłaty bieżącego czynszu mieszkaniowego oraz telefonu, w kwocie 60 zł. Skoro w sprawie tej ocenie poddano z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej możliwości finansowe organu pomocy społecznej i na tej podstawie uznano, że nie istnieje możliwość przyznania stronie świadczenia w większym rozmiarze, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Podobnie, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Wprost przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto, organ pomocy społecznej, oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 393/12, CBOSA). Należy też podkreślić, że z akt sprawy wynika, iż skarżący nie pozostaje bez wsparcia finansowego Ośrodka, bowiem decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. przyznany został mu zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności od dnia 1 lipca do dnia 31 sierpnia 2023 r. w kwocie [...]zł miesięcznie z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu żywości, środków czystości i higieny osobistej oraz bielizny. Dodatkowo, decyzją z tej samej daty, strona otrzymała także zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków do wysokości [...] zł. Odnosząc się do zarzutu błędnego ustalenia przez organ, że skarżący jest [...], wskazać należy, że okoliczność ta nie miała wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem dla wyliczenia kryterium dochodowego istotne jest ustalenie czy jest on osobą samotnie gospodarującą czy też w skład jego gospodarstwa wchodzą inne osoby (rodzina). W niniejszej sprawie organ przyjął, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe – czego strona nie kwestionuje. Skarżący wskazał ponadto na nieprawidłowości w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz wystawienia przez MOPR zaświadczeń z dnia 31 lipca 2023 r. a także z dnia 20 lipca 2023 r., jednak nie sposób stwierdzić, jaki wpływ mogły one mieć na rozstrzygnięcie. Strona, nie przedstawiła żadnych konkretnych argumentów, świadczących czy to o błędnym ustaleniu jego sytuacji, czy to o pominięciu istotnych informacji mających wpływ na wysokość przyznanego mu zasiłku celowego. Skarżący nie przedstawił też jakichkolwiek dowodów świadczących o wydaniu decyzji z dnia 11 lipca 2023 r. w innej dacie niż data w niej wskazana. W szczególności brak jest jakichkolwiek dokumentów, wskazujących na to, że wydana została – jak podaje strona – w dniu jej odebrania tj. 18 lipca 2023 r. Z pewnością dowodem takim nie może być jego twierdzenie, że dnia 17 lipca 2023 r. osobiście był w MOPR i decyzji jeszcze nie było. Powyższe może świadczyć co prawda o tym, że udzielono mu w tym dniu błędnej informacji, jednak nie dowodzi, że decyzję wydano 18 lipca 2023 r. Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji, nie można zarzucić naruszenia prawa i przekroczenia granic uznania administracyjnego, skoro organy szczegółowo wskazały jakimi przesłankami się kierowały przy podejmowaniu rozstrzygnięć, zaś Sąd argumentację tę podzielił. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.