II SA/Sz 721/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder po rozpoznaniu w dniu 5 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2017 r. odmawiającego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

D. P., reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji ustalające opłatę legalizacyjną w wysokości [...] zł z tytułu samowolnej budowy oranżerii na działce przy ul. [...] w L.. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i dwojgiem dzieci w wieku [...] lat, od kilku miesięcy nie ma stałego zatrudnienia, a jedynym źródłem dochodu rodziny są prace dorywcze w branży budowlanej z których uzyskuje [...] zł miesięcznie netto. Z tych środków zapewnia byt rodzinie i spłaca kredyt hipoteczny którego rata miesięczna wynosi [...] zł oraz kredyt konsumpcyjnego z ratą [...] zł miesięcznie. Do wniosku dołączono kopie zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z których wynika, że w [...] r. skarżący i K. J. nie uzyskali żadnego dochodu. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów źródłowych pełnomocnik skarżącego nadesłał: zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] r. z którego wynika, że konkubina wnioskodawcy nie pobiera świadczeń rodzinnych na ich dzieci od [...] r., ponieważ nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego ani wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, zaświadczenie z Banku I Oddział w M. potwierdzające, że skarżący spłaca kredyt hipoteczny udzielony w [...] r. w wysokości [...] zł którego rata wynosi [...] zł, oraz pożyczkę ekspresową udzieloną [...] r., gdzie aktualne zaangażowanie wynosi [...] zł, a wysokość raty miesięcznej [...] zł, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w P. z [...] r. potwierdzające, że K. J. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od [...] r., bez prawa do zasiłku od [...] r., oświadczenie skarżącego, że od kilku lat nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług transportowych, a także poświadczenie zamieszkania skarżącego i jego rodziny w L. przy u. [...] . Mimo przedłużenia terminu określonego w wezwaniu referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy i K. J. , dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie domu, ani kopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za ostatni rok. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że treść oświadczenia skarżącego o sytuacji majątkowej i dochodach nie była wystarczająca do rozpoznania wniosku, a mimo wezwania skarżący nie przedstawił informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe. Wnioskodawca częściowo tylko wykonał wezwanie przedkładając dokumenty niewystarczające do zbadania jego sytuacji majątkowej i oceny możliwości płatniczych. Z jednaj strony bowiem podał, że jego czteroosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty [...] zł miesięcznie netto, z czego [...] zł przeznaczane jest na raty kredytów bankowych, a z drugiej strony wnioskodawcy rodzina nie korzysta pobiera świadczeń rodzinnych, ponieważ nie wystąpiła ze stosownymi wnioskami. Skarżący nie przedłożył kluczowych dokumentów źródłowych dla rozpoznania wniosku, tj. wyciągów z rachunków bankowych ani dowodów dotyczących kosztów utrzymania domu. W tej sytuacji referendarz uznał, że nie uprawdopodobnił on w sposób dostateczny, iż rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 246 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego jego i rodziny w sytuacji gdy wykazał, że nie jest w stanie ich ponieść. Z informacji złożonych przez skarżącego wynika bowiem, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z bezrobotną konkubiną i dzieckiem, a uzyskiwany przez niego dochód jest w większości przeznaczany jest na spłatę rat za dom, na co skarżący przedstawił liczne dokumenty. Do sprzeciwu dołączono zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z których wynika, że w [...] r. skarżący i K. J. nie uzyskali żadnego dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, wydaje postanowienie w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980 Lex 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy winno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne w Internecie) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze przytoczone przepisy prawa oraz ich wykładnię stosowaną przez orzecznictwo sądowe, po analizie wniosku i sprzeciwu skarżącego, Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego, że D. P. nie wykazał w sposób przekonujący, iż rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w zainicjowanym przez siebie postępowaniu sądowym. Skarżący oświadczył we wniosku, że jedynym dochodem jego czteroosobowej rodzinny jest kwota [...] zł pochodząca z prac dorywczych. Z przedłożonych na wezwanie dokumentów źródłowych wynika, że rata kredytu hipotecznego zaciągniętego przez skarżącego w [...] r. na kupno domu wynosi [...] zł. Ponadto, wnioskodawca spłaca jeszcze pożyczkę ekspresową zaciągniętą [...] r., gdzie aktualne zaangażowanie wynosi [...] zł, a wysokość spłacanej raty [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca wykazał zaświadczeniami Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., że w [...] oraz w [...] r., kiedy to zaciągnął pożyczkę ekspresową, nie uzyskał żadnego dochodu. Wnioskodawca nie wyjaśnił, na jaki cel została zaciągnięta pożyczka ekspresowa. Z wniosku wynika, że po spłaceniu rat bankowych skarżącemu pozostaje mu na utrzymanie domu i rodziny kwota [...] zł miesięcznie, ponieważ konkubina jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, od [...] r. Mimo to, rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Z wniosku nie wynika również, by skarżący miał problemy z terminowym regulowaniem należności. Zdaniem Sądu, skarżący nie złożył oświadczenia o sytuacji majątkowej i dochodach odzwierciedlających rzeczywistą sytuację majątkową jego rodziny, a w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego przedłożył wybrane przez siebie dokumenty źródłowe, mające świadczyć o jego trudnej sytuacji majątkowej. Nie przedłożył jednak żadnego dokumentu, który potwierdzałby rzeczywistą wysokość jego dochodów, ani wydatków na utrzymanie domu. Nie przedłożył wyciągów z kont bankowych. Natomiast okoliczność, że same raty kredytów wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie, czyni oświadczenie o wysokości dochodu niewiarygodnym. Ponadto, udzielenie wnioskodawcy przez Bank pożyczki ekspresowej w [...] r. oznacza, że posiadał on zdolność kredytową i był w stanie spłacać tę pożyczkę. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, by było inaczej. Podsumowując należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w sprawie. Nie udokumentował swoich dochodów, ani wydatków ponoszonych na utrzymanie domu i rodziny. Natomiast kwota spłacanych rat bankowych, świadczy o dochodach wyższych niż deklarowane. Z tego względu Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 p.p.s.a.