II SA/Sz 612/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Kuratora Oświaty w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczniów postanawia uchylić pkt 1 postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2017 r. i zwolnić skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie

Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2017 r. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowiono natomiast adwokata. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżący ma 20 lat, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, a dochody rodziny wynoszą [...] zł netto miesięcznie (renta ojca wnioskodawcy [...] zł po potrąceniu należności alimentacyjnych, zasiłek chorobowy matki [...] zł miesięcznie). Ponadto, że rodzina wnioskodawcy mieszka w wynajmowanym mieszkaniu, za które czynsz wynosi [...] zł miesięcznie, a koszty energii elektrycznej [...] zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 17 sierpnia 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi 6 września 2017 r.) Sąd wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie [...] zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 13 września 2017 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na brak środków finansowych. Z wniosku wynika, że matka skarżącego prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, bez więzi ekonomicznej ze skarżącym i jego ojcem, chociaż zamieszkuje w tym samym mieszkaniu. Powoduje to, że dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, co uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ). Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście art. 199 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych sytuacjach. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Oświadczenie to powinno odzwierciedlać rzeczywistą sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. W rozpoznawanej wniosek M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych został już prawomocnie oddalony postanowieniem z dnia 3 lipca 2017 r. W związku z tym rozpoznawany obecnie wniosek należało potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w części odmawiającej zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W sytuacji złożenia przez stronę wniosku w przedmiocie zmiany wydanego wcześniej postanowienia należy zbadać, czy strona powołała nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. Warunkiem bezwzględnym weryfikacji prawomocnego orzeczenia w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że jej sytuacja materialna uległa zmianie na tyle, że uzasadnia zmianę orzeczenia prawomocnego. Mogłoby się to stać tylko w przypadku zmiany polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej strony. Do wnioskodawcy należy wykazanie, że jego sytuacja uległa pogorszeniu, w stosunku do tej, która była brana pod uwagę przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku. Brak wskazania takich okoliczności przy ponownym złożeniu wniosku powoduje, że raz już dokonana ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Analiza informacji przedstawionych przez M. S. we wniosku z dnia 9 października 2017 r. w zestawieniu z przedłożonymi przez niego dokumentami i oświadczeniem złożonym w dniu 12 czerwca 2017 r. prowadzi do stwierdzenia, że sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do poprzednio prezentowanej. W poprzednio rozpoznawanym wniosku podano, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z obojgiem rodziców, przy czym główne źródło dochodów rodziny stanowi zasiłek chorobowy matki. Z obecnie analizowanego wniosku wynika, że M. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z ojcem, a ich comiesięczny dochód wynosi [...] zł. W tej sytuacji należało uznać, że sytuacja majątkowej wnioskodawcy pogorszyła się, co uzasadniało zmianę wydanego w sprawie postanowienia. Z uwagi na powyższe, należało zmienić postanowienie z dnia 3 lipca 2017 r. w zakresie odmawiającym zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i przyznać prawo pomocy także w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.