II SA/Sz 576/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lipca 2017 r. sprawy ze skargi P. K. vel K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] nr [...].

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] r. nr[...] ., który uznał, że świadczenie wychowawcze pobrane przez P. K., w okresie od [...] r. na dziecko H. K, w wysokości [...] zł, jest nienależne. Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżący w dniu [...] r. przedłożył organowi zaświadczenie, iż od [...] r. podjął zatrudnienie. Dostarczył również zaświadczenie o dochodzie za [...] r. Organ uznał dochód skarżącego otrzymany w wyniku zatrudnienia za dochód uzyskany w rozumieniu art. 2 pkt 20 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i po ponownym przeliczeniu dochodu przypadającego na osobę w rodzinie ustalił, że ustawowo ustalony próg dochodowy, uprawniający do świadczeń i wynoszący na pierwsze dziecko [...] zł, został przekroczony o kwotę [...] zł. Kolegium wskazało również, że decyzją z dnia [...] r. organ I instancji uchylił swoją decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko H. K. i stwierdził, że świadczenie to nie przysługuje od dnia [...] r. Decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] r. Organ odwoławczy uchylił z dniem [...] r. decyzję Burmistrza K. z dnia [...] r. w części przyznającej świadczenie wychowawcze na dziecko H. K. na okres od [...] r. w kwocie [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. Kolegium stwierdziło, że jakkolwiek skarżący utracił prawo do zasiłku wychowawczego na pierwsze dziecko od dnia [...] r., to formalna utrata prawa do świadczenia nie jest jednoznaczna z uchyleniem decyzji z pierwszym dniem miesiąca, od którego dane świadczenie nie przysługuje. Decyzja wydana przez organ na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zmieniająca bez zgody strony wydaną decyzję o przyznaniu świadczeń, ma charakter konstytutywny i nie może wywoływać skutków prawnych przed dniem jej wydania. Z tego powodu Kolegium uchyliło decyzję od dnia [...] r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. Kolegium stwierdziło, że pomimo utraty prawa do świadczenia od dnia [...] r. P. K. zażądał wypłaty świadczenia za [...] r. i świadczenie to zostało mu wypłacone. Zdaniem organu odwoławczego, zważywszy na przepis art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, którego treść Kolegium przytoczyło w uzasadnieniu decyzji, świadczenie wychowawcze wypłacone za [...] r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. P.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S.. W uzasadnieniu skargi podniósł, że świadczenie, które uznano za nienależnie pobrane zostało wypłacone na jego wniosek z dnia [...] r. do czego skłoniła go decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., która uchyliła decyzję Burmistrza K. w sprawie pozbawienia prawa do świadczenia wychowawczego od [...] r. Organ wypłacił skarżącemu świadczenia za okres od [...] r. a następnie uznał je za nienależnie pobrane. P. K. podniósł również, że zaświadczenie o wysokości uzyskanego dochodu z tytułu zatrudnienia przedłożył w dniu [...] r., natomiast organ I instancji wydał decyzję uchylającą prawo do świadczeń od [...] r. dopiero w dniu [...] r. Zwrócił również uwagę na uzasadnienie decyzji Kolegium wskazujące na konstytutywny charakter decyzji uchylającej prawo do świadczeń i brak możliwości uchylenia decyzji o utracie prawa do świadczeń z datą wsteczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Wniesiona skarga jest zasadna, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Zważywszy jednak na przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Przedmiotem skargi jest decyzja uznająca, że świadczenia wychowawcze, które wypłacono skarżącemu P. K. na pierwsze dziecko- córkę H. K. od [...] r., są świadczeniem nienależnie pobranym. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi przepis art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Przepis art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 stanowią, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu ( ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania ( ust. 2 pkt 1). Z powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wynika, że jednym z warunków koniecznych do uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest dowiedzenie, że osoba, której świadczenie wypłacono pomimo ustania do niego prawa, jego zawieszenia lub wstrzymania była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Z zaskarżonej decyzji, decyzji ją poprzedzającej oraz załączonych do skargi akt administracyjnych sprawy nie wynika, że w stosunku do skarżącego wymóg ten został spełniony. W aktach administracyjnych znajdują się odręczne notatki pracownika organu I instancji dotyczące możliwości zrealizowania wypłaty świadczenia na rzecz skarżącego w zestawieniu z decyzją Kolegium z dnia [...] r., jednakże brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność pouczenia skarżącego o konsekwencjach wypłaty na jego rzecz świadczenia. Organ wypłacił P. K. świadczenie za miesiące [...] r. na jego wniosek, chociaż z decyzji organów a przede wszystkim z treści przepisu art. 18 ust. 6 ustawy wynikało, że prawo do tego świadczenia ustało od dnia 1 lipca 2016 r. Przepis ten stanowi bowiem, że w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Organ I instancji w oparciu o powyższy przepis nie mógł zatem skarżącemu świadczenia wypłacić a skoro zamierzał uwzględnić jego wniosek, uzasadniony treścią rozstrzygnięcia Kolegium z dnia [...] r., to winien pouczyć, że wypłacone świadczenie jest nienależne i podlega zwrotowi zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy. W istocie już z przepisu art. 18 ust. 6 ustawy wynikało w sposób jednoznaczny, że uzyskanie przez skarżącego dochodu – zgodnie z przedłożonym w dniu [...] r. zaświadczeniem powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Przepis ten stanowi – zdaniem Sądu - samodzielną podstawę do wydania decyzji o utracie prawa do świadczenia i nawet w zestawieniu z przepisem art. 27 ustawy umożliwia wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia z dniem, w którym ziściła się przesłanka powodująca utratę prawa do świadczenia. Skoro organ pomimo jednoznacznej treści art. 18 ust. 6 ustawy wypłacił skarżącemu świadczenie za trzy miesiące nie pouczając o konsekwencjach takiego postępowania, wynikających z art. 25 ust. 2 pkt 1 , nie może stanu tego potwierdzić w decyzji, albowiem nie spełnił wszystkich przesłanek zawartych tym przepisie do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy i z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.