II SA/Sz 553/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę

W dniu 19 lipca 2016 r. J. B. złożyła do Burmistrza D. ("organ I instancji") wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki N. . Organ I instancji wydał w dniu [...] r. decyzję o przyznaniu N. B., reprezentowanej przez J. B. w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2016 r. świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie [...]zł. A. B. (dalej "skarżący") złożył w dniu 14 stycznia 2022 r. do organu I instancji wniosek z 13 stycznia 2022 r. o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu ustalenia czy jest on po okresie 8 maja 2015 r. w związku z wyrokiem rozwodowym Sądu Apelacyjnego w B., zobowiązany do wpłat alimentacyjnych. Ww. wniosek został uzupełniony pismem z 14 lutego 2022 r. o uchylenie wydanej decyzji z [...] r. Organ I instancji wydał w dniu [...] r. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych za okres od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("organ odwoławczy"), po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, wydało w dniu 1 czerwca 2022 r. postanowienie, w którym uchyliło postanowienie organu I instancji z dnia 23 lutego 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Według organu odwoławczego, organ I instancji winien wezwać skarżącego do sprecyzowania żądania i wyjaśnić, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pismem z 23 czerwca 2022 r. organ I instancji wezwał skarżącego do sprecyzowania jego żądań i wyjaśnił pojęcie strony na gruncie niniejszej sprawy. Pismem z 1 lipca 2022 r. skarżący wniósł o zmianę decyzji przyznającej osobie nieuprawnionej środków z Funduszu Alimentacyjnego przez wznowienie postępowania. Organ I instancji wydał w dniu 12 sierpnia 2022 r. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy, po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, wydał w dniu 18 listopada 2022 r. postanowienie, w którym uchylił postanowienie organu I instancji z dnia 12 sierpnia 2022 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że strona składa różne żądania, które podlegają odrębnym trybom postępowania, tj. uchylenia decyzji ostatecznej; zmiany decyzji ostatecznej; wznowienia postępowania. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji winien wyjaśnić czego w istocie żąda skarżący i wydać stosowne orzeczenie. Organ I instancji winien wyjaśnić skarżącemu, że jego żądania muszą mieć oparcie w przepisach prawa. Pismem z 24 listopada 2022 r. skarżący wniósł o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.; dalej "K.p.a"). Organ I instancji wydał w dniu [...] r. postanowienie nr [...], w którym odmówił wznowienia postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji przedstawił stan faktyczny w sprawie oraz przytoczył treść art. 28 K.p.a. i wyjaśnił, że stroną postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wyłącznie osoba uprawniona do tych świadczeń. Organ I instancji podał, że skarżący nie powołał się na żaden przepis prawa, na podstawie którego mógłby skutecznie żądać podjęcia czynności przez organ. Organ I instancji również nie doszukał się przepisu, na podstawie którego działanie skarżącego miałoby chronić interes prawny jego córki. W ocenie organu I instancji, skarżący nie uprawdopodobnił istnienia interesu prawnego po jego stronie. Organ I instancji podał, że skoro skarżący nie jest stroną postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to nie może żądać uchylenia lub zmiany wydanej w tym przedmiocie decyzji, ani wnosić o wznowienie postępowania. Organ odwoławczy wydał w dniu [...] r., po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, postanowienie nr [...], w którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przywołał treść art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145b § 1, art. 147, art. 28 K.p.a. Organ odwoławczy wyjaśnił pojęcie interesu prawnego, który należy odróżnić od interesu faktycznego. Wskazał, że na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1300; dalej "u.f.a.") ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ich wypłata następuje na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wnioskodawca na podstawie art. 15 ust. 3, 4 i 7 u.f.a. musi wykazać swoje uprawnienie do ww. świadczeń. Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy u.f.a. nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w tym postępowaniu. Organ ma na mocy art. 27 ust. 7 pkt 1 u.f.a. obowiązek poinformowania dłużnika o przyznaniu ww. świadczeń osobie uprawnionej. Organ odwoławczy podał, że skarżący nie jest stroną postępowania o ustalenie ww. świadczeń i nie może składać odwołań od decyzji przyznającej danej osobie prawo do ww. świadczeń, czy też składać wniosków o wznowienie tego postępowania. Skarżący złożył skargę na ww. postanowienie i wniósł o uchylenie postanowień wydanych przez organy obu instancji. Zdaniem skarżącego, organy nie rozpoznały jego wniosku rzetelnie. Według skarżącego, ma on interes prawny w rozpoznaniu sprawy i może żądać od organów ochrony swoich spraw przez usunięcie z obrotu wadliwej decyzji na podstawie przedstawionych orzeczeń sądowych. Nawet przy przyjęciu, że nie jest on stroną postępowania, organy winny sprawę zbadać z urzędu. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór dotyczy uznania skarżącego za stronę niniejszego postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 K.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W uchwale NSA z 30 czerwca 2022 r. o sygn. akt I OPS 1/22 stwierdzono, że interes prawny należy charakteryzować przez pryzmat źródła, z którego on wynika, ponieważ determinuje ono kolejne cechy interesu prawnego wskazywane w doktrynie i orzecznictwie. Tak więc interes prawny oraz obowiązek jednostki są określane przez normę materialną będącą normą prawa powszechnie obowiązującego, przy czym nie ma znaczenia to, do jakiej gałęzi prawa norma ta należy. Źródłem interesu prawnego nie są natomiast normy-zasady. Interes prawny oraz obowiązek jednostki w wyniku postępowania ulegają przekształceniu w prawo lub obowiązek w sensie podmiotowym i materialnym. Stwierdzenie posiadania interesu prawnego jest wynikiem ustalenia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Z kolei podstawę roszczenia, jako instrumentu urzeczywistniania interesu prawnego w określonym kształcie, mogą stanowić tylko normy prawa administracyjnego. Pojęcie interesu prawnego jest często definiowane poprzez wskazanie różnicy między interesem prawnym a interesem faktycznym. Czynnikiem różnicującym interes prawny i interes faktyczny jest istnienie lub brak normy prawnej przyznającej ochronę danemu podmiotowi. Z powyższego wynika, że konkretyzacja interesu prawnego danej osoby występuje w przepisach ustawy, które określają prawa i obowiązki danej osoby. Takim właśnie przepisem jest art. 15 ust. 1 u.f.a., który wskazuje, iż ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Przepis ten określa wyraźnie stronę tego postępowania jest nią osoba uprawniona do ww. świadczeń. Osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica, nie zaś ustawowy przedstawiciel, pod opieką którego pozostaje. Wprawdzie ustawowy przedstawiciel małoletniego dziecka posiada legitymację do wnioskowania o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych oraz ich wypłatę, nie oznacza to wszakże, iż z chwilą złożenia takiego wniosku staje się osobą uprawnioną do tych świadczeń (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 września 2016 r. o sygn. II SA/Łd 465/16). W niniejszej sprawie osobą uprawnioną do przedmiotowych świadczeń była córka skarżącego, reprezentowana przez matkę. Z akt nie wynika, żeby J. B. pozbawiona była władzy rodzicielskiej nad córką. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wyjaśnił skarżącemu, że dłużnikowi nie jest doręczana decyzja o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż otrzymuje on wyłącznie informację o treści tej decyzji, co potwierdza stanowisko, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to skoro stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, nie byłoby potrzeby przekazywania stronie postępowania odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu, a przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 u.f.a. byłby zbędny (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 901/21; wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2020 r. o sygn. akt I OSK 4202/18; wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r. o sygn. akt I OSK 2027/16). Wznowienie postępowania jest dopuszczalne wyłącznie w takiej sprawie, w której została wydana ostateczna decyzja kończąca postępowanie. Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony (art. 147 K.p.a.). Po otrzymaniu przez organ wniosku o wznowienie postępowania, w pierwszej kolejności bada on czy wniosek pochodzi od strony postępowania administracyjnego. Wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania z tego powodu, że podanie o wznowienie nie zostało złożone przez stronę, jest możliwe, gdy już z samego podania o wznowienie wynika w oczywisty i niebudzący wątpliwości sposób, że wnoszący to podanie nie jest stroną. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że skarżący nie jest stroną postępowania o ustalenie prawa do przedmiotowych świadczeń, a zatem nie może złożyć skutecznego wniosku o wszczęcie postępowania w trybie wznowienia na podstawie art. 145 § 1 K.p.a. Niewątpliwie skarżący jako dłużnik alimentacyjny posiada interes faktyczny w domaganiu się zmiany wydanej decyzji przez organ, lecz żądanie od organu podjęcia stosownych czynności nie jest oparte na przepisach prawa chroniących sferę interesów tego podmiotu. Żądanie skarżącego może być podstawą do podjęcia czynności przez organ z urzędu, który potraktuje je jako otrzymanie informacji, które wymagają sprawdzenia. Jednakże kwestia ta pozostaje w gestii organu. Skarżący nie jest pozbawiony ochrony swoich praw, może on np. wystąpić do prokuratora o zbadanie decyzji przyznającej ww. świadczenia. Podkreślić należy, że przyznanie przedmiotowych świadczeń wiąże się z bezskutecznością egzekucji orzeczonych alimentów, zatem w postępowaniu egzekucyjnym dłużnik może składać zarzuty co do prowadzonej egzekucji, w tym kwestionować istnienie zaległości. Dłużnik może też w sądzie rodzinnym wystąpić o zmianę obowiązku alimentacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego, ani procesowego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.