II SA/Sz 392/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K., po rozpatrzeniu odwołania A. K., orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy R. z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt babci M. S. w Domu Pomocy Społecznej w P.. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podał, iż M. S. została skierowana w 2009 r. do Domu Pomocy Społecznej w P.. Jest ona zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt wysokości 70% swojego dochodu, przy czym kwota ta nie stanowi pełnej miesięcznej odpłatności za pobyt mieszkańca w powyższym DPS. Organ administracji ustalił krąg zstępnych ww. mieszkanki DPS (syn oraz ośmiu wnuków). Pozostała kwota do uregulowania przypadła na wstępnych i zstępnych M. S.. W wyniku tak ustalonego stanu faktycznego organ I instancji, wywiódł wniosek, że po stronie wnuczki A. K. zaktualizował się obowiązek odpłatności za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej. Natomiast wnuczka A. K. nie wyraziła woli zawarcia takiej umowy. W takim przypadku ustalenie wysokości opłaty następuje na podstawie decyzji administracyjnej. W toku postępowania administracyjnego, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że A. K. prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Dochód rodziny stanowi dochód z wynagrodzenia ww. oraz dochód męża z prowadzonej działalności gospodarczej. Z oświadczenia majątkowego wynika, że jest ona współwłaścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2. oraz domu o powierzchni ok.[...] m2. Dochód w jej rodzinie został ustalony w oparciu o deklarację uzyskaną od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. i 2021 r. i wynosił [...] zł, a w 2022 r. wynosił [...] zł. Oznaczało to, że dochód przewyższa 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2b) ustawy o pomocy społecznej. Kryterium dochodowe dla tej rodziny w 2021 r. wynosiło kwotę [...] zł, a w 2022 r. kwotę [...] zł. Ponadto oświadczyła, że nie pomagała i nie pomaga babci w żadnej formie oraz nie deklaruje żadnej pomocy dla babci. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Wójt Gminy R. wydał w dniu [...] września 2022 r. decyzję, w której ustalono A. K. opłatę od 1 grudnia 2021 r. za pobyt M. S. w DPS do 31 grudnia 2021 r., w wysokości: [...] zł zł miesięcznie, od dnia 01 stycznia 2022 do 31 marca 2022 r., w kwocie po [...] zł miesięcznie, natomiast od dnia 1 kwietnia 2022 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie do chwili ustania potrzeby. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wyjaśnił w szczególności, iż organ pomocy społecznej jest zobowiązany dążyć do zaspokojenia odpłatności za pobyt mieszkańców domu pomocy społecznej w kolejności wskazanej w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. zstępnych przed gminą. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej o której mowa w art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej ustalono proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wniesienia. Decyzja ustalająca opłatę na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61ust.2 pkt 2. ustawy o pomocy społecznej. Od powyższej decyzji zostało przez stronę wniesione odwołanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. rozpatrując odwołanie w zaskarżonym zakresie ustaliło, że decyzja odpowiada prawu. Dalej zaś, po obszernym przywołaniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o pomocy społecznej tj. art. 61, a także poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących, rozumienia pojęcia naruszenia przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych Kolegium oceniło, iż krąg osób, czy poziom odpłatności nie zależy od stosunków cywilnoprawnych, lub od faktu ustanowienia służebności mieszkaniowej na rzecz osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Argumenty strony, że syn M. S. był obowiązany do zapewnienia służebności mieszkaniowej oraz, że zostało jemu przekazane gospodarstwo rolne nie mają żadnego znaczenia prawnego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z artykułu 61 ust. pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, chociaż powstaje w funkcjonalnym związku z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Ponoszenie tego ciężaru ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnych kosztów utrzymania mieszkańca domu pomocy. Tym samym kwestia rzeczywistych relacji pomiędzy odwołującą się, a jej babcią nie ma znaczenia w sprawie wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania jej do uiszczenia opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego: - art. 61 § 1 i § 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie mające wpływ na wydane rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie i w konsekwencji błędne ustalenie, że skarżącą obowiązana jest do zapłaty części środków za pobyt babci w domu pomocy społecznej wobec faktu, że syn babci jest zobowiązany do zapewnienia jej mieszkania w ramach ustanowionej służebności i jest beneficjentem otrzymanego gospodarstwa rolnego, - sprzeczność ustaleń organu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym polegającym na błędnym ustaleniu przez organ dochodu skarżącej z roku 2021 i 2022 w związku z obowiązującymi kryteriami dochodowym jako osoby w rodzinie art. 8 ust 2 ust 5 oraz ust. 7 ustawy o pomocy społecznej oraz ustalenia odpłatności pomimo ustanowienia rozdzielności majątkowej, - naruszenia przepisów prawa procesowego: naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, art. 6 kpa, art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa polegające na nie podjęciu przez organ wszystkich wymaganych czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sytuacji materialnej i życiowej skarżącej A. K. oraz M. S., w szczególności pominięcie okoliczności związanych z darowizną dokonaną przez M. S. na rzecz spadkobierców, sytuacji materialnej i życiowej skarżącej, co w konsekwencji doprowadziło do pobieżnego i fragmentarycznego zebrania materiału dowodowego, który nadto został błędnie w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceniony z naruszeniem zasad współżycia społecznego i uzasadnionego interesu strony, co stanowiło podstawę do wydania przedmiotowej decyzji obciążającej skarżącą obowiązkiem uregulowania części odpłatności za pobyt M. S. w domu Pomocy Społecznej w P.. - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy art. 107 § 1 pkt 6 kpa, poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu okoliczności faktycznych, na podstawie których organ odmówił przyjęcia argumentów skarżącej, całkowicie je nie uwzględniając w zakresie ustanowionej służebności osobistej na rzecz M. S. i skorelowany w tym zakresie z obowiązkiem J. S., I. S. wraz z ich spadkobiercami I. N. i M. K., zapewnienia matce, babci dożywotniego bezpłatnego miejsca zamieszkania i w konsekwencji obciążenie wyżej wymienionych osób obowiązkiem zapłaty w całości za pobyt M. S. w domu Pomocy Społecznej w P.. W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała relacje, jakie łączyły ją z babcią. Podkreśliła, że decyzja Wójta Gminy R. jest nie zrozumiała, gdyż to spadkobiercy po zmarłym dziadku S. S. i M. S. winni w całości ponosić opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Syn J. był zobowiązany do zapewnia M. S. dożywotniej służebności osobistej polegającej na bezpłatnym dożywotnim korzystaniu z mieszkania, przywołując na tę okoliczność zasady współżycia społecznego. Na rozprawie skarżąca oświadczyła, że od ponad 34 lat w ogóle nie utrzymuje więzi z babcią. Skarżąca zwróciła również uwagę, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem. Skutkiem oddzielności gospodarstw domowych jest to, że mąż nie wyraża zgody na uiszczanie częściowej opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] lutego 2023 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2022 r., w której skarżącej ustalono odpłatność za pobyt babci w domu pomocy społecznej. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz.U. z 2023, poz. 390 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s."). W art. 60 ust. 1 tej ustawy wprowadzono generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 u.p.s.. Są to w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dodać przy tym należy, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 7/17 z dnia 11 czerwca 2018 r., wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Formą, oprócz umowy, może tu być decyzja, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s Jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Skarżąca odmówiła bowiem zawarcia umowy. W ocenie Sądu odnośnie pierwszego zarzutu naruszenia art. 61 § 1 i § 2 ustawy o pomocy społecznej, skarżąca podnosząc szereg okoliczności faktycznych dotyczących jej osobistego stosunku do babci stara się podważyć ustawowy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Jednakże na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca d.p.s. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 144ą zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej (zwanym d.p.s). Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w d.p.s. (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 lutego 2018 r. sygn. II SA/Rz 1346/17, ). Bez wpływu na obowiązek uiszczania opłaty przez skarżącą za pobyt babci pozostaje fakt otrzymania gospodarstwa rolnego przez syna J. . Fakt, że skarżąca z mężem ma ustanowioną rozdzielność majątkową oznacza jedynie, że każdy z małżonków ma pełną swobodę w dysponowaniu swoim majątkiem. Organ prawidłowo wyjaśnił stronie w zaskarżonej decyzji, że pomimo rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal są zobowiązani według swoich możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W związku z tym małżeńska rozdzielność majątkowa nie zmienia tego, że skarżąca zamieszkuje i gospodaruje wspólnie ze swoim mężem i tym samym stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Na tej podstawie organy prawidłowo wyliczyły dochód skarżącej (z uwzględnieniem dochodów męża) jako "osoby w rodzinie". Takie samo stanowisko zawarto w wyroku z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 512/14, który Sąd orzekający w niniejszym składzie popiera i akceptuje. W ocenie Sądu, Kolegium zrealizowało wymaganie zbadania całokształtu materiału dowodowego i jego oceny w granicach swobody a nie arbitralności (art. 7, art. 80 K.p.a.). Dokonało analizy okoliczności faktycznych i zebranego materiału dowodowego, a jej wyniki zawarło w uzasadnieniu wydanej decyzji i nie budzą one zastrzeżeń. Zaskarżonej decyzji nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, decyzja nie nosi cech dowolności, gdyż organ wskazał, czym kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje na akceptację. Sytuacja życiowa skarżącej została opisana i wnikliwie przeanalizowana przez organy prowadzące postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej. W zakresie nieuwzględnienia zarzutu naruszenia zasad współżycia społecznego to przedmiotowe postępowanie wytycza granice, w jakich osoba uprawniona może czynić użytek z przysługującego jej prawa ze względu jednak na swą przynależność do systemu prawa cywilnego klauzula zgodności z zasadami współżycia społecznego nie może być stosowana w ocenie uprawnień lub obowiązków powstających w obszarze normowanymi przepisami prawa administracyjnego bądź finansowego, w których nie występuje jej odpowiednik. Zasady współżycia społecznego mogą być w postępowaniu administracyjnym uwzględnione wówczas, gdy odsyłają do nich szczególne przepisy prawa. Podstawą zaskarżenia decyzji administracyjnych, czyli podstawą skargi sądowej, nie może być zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego. Art. 6 i art. 7 kpa wykluczają stosowanie zasad współżycia społecznego w postępowaniu administracyjnym, tym bardziej że zasady współżycia społecznego nie mogą stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej i skargi sądowej, nie mogą modernizować i modyfikować przepisów’ materialnego prawa administracyjnego oraz nie mogą stanowić dyrektywy wykładni przepisów prawa materialnego stosowanych w trybie postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, zarzut naruszenia ww. zasad nie może być uwzględniony w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej. Zarzuty skarżącej w zakresie przekazania gospodarstwa rolnego na syna i ustanowienia służebności mieszkaniowej na rzecz babci, także w ocenie Sądu są prawnie relewantne (obojętne) w orzekaniu o obowiązku wnoszenia opłat. Reasumując, organy dokonały wystarczających ustaleń co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zaskarżone decyzje znajdują oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http:// orzeczenia.nsa.gov.pl.