II SA/Sz 354/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Wnioskiem z dnia 22 lipca 2021 r., G. M. (dalej przywoływana jako: "wnioskodawczyni," bądź "skarżąca"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się do Burmistrza W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – W. M., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Burmistrz W., decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia z powodu niespełnienia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej przywoływanej jako "u.ś.r.", a także z uwagi na to, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. W wyniku rozpatrzenia odwołania wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., uchyliło w całości decyzję organu i instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy, powołując się na na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wskazał, że okoliczność, iż niepełnosprawność męża skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 18 lat nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia, w związku ze stwierdzeniem przez Trybunał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że przychyla się do poglądu wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych, z którego wynika, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego w tych świadczeń. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w związku z powyższym organ I instancji powinien umożliwić wnioskodawczyni zawieszenie prawa do emerytury, informując wnioskodawczynię o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia od przedłożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., Burmistrz W., przyznał G. M. świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] stycznia 2022 r. i odmówił przyznania świadczenia za okres od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] grudnia 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i zreferowaniu stanu faktycznego wyjaśnił, że po poinformowaniu strony o możliwości dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego, pełnomocnik skarżącej przedłożyła pismo z dnia 15 grudnia 2021 r., skierowane do organu emerytalno-rentowego i poinformowała organ o złożeniu wniosku o zawieszenie emerytury. Natomiast w dniu 12 stycznia 2022 r. przedłożyła decyzję ZUS o zawieszeniu emerytury od dnia [...] stycznia 2022 r. W związku z powyższym możliwe było przyznanie wnioskowanego świadczenia począwszy od dnia 1 stycznia 2022 r. G. M., nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia organu I instancji wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., zarzucając naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. i nieprzyznanie skarżącej świadczenia od dnia [...] lipca 2021 r. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegającego na błędnej ocenie materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania jej świadczenia od dnia [...] lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] marca 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania uznając, że świadczenie pielęgnacyjne mogło zostać skarżącej przyznane dopiero wówczas, gdy zaprzestała pobierać emeryturę. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości przyznania świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego i pobieraną emeryturą. Jednocześnie organ nie mógł przyznać stronie świadczenia dopóki pobierała ona emeryturę, bowiem istnienie prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, że strona w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w dniu 26 lipca 2021 r., była uprawniona do emerytury i pobierała to świadczenie do dnia [...] grudnia 2021 r. Prawo do emerytury zostało zawieszone z dniem [...] stycznia 2022 r. i z tym dniem wnioskodawczyni mogło zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zatem zaskarżona decyzja, zdaniem Kolegium, nie narusza prawa. G. M., zastępowania przez pełnomocnika profesjonalnego, wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Kolegium, zarzucając jej naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez jego niezastosowanie i nieprzyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] lipca 2021 r. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] lipca 2021 r. na czas nieokreślony i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Skarżąca powołała się na art. 24 ust. 2 u.ś.r. i podniosła, ze złożyła wniosek w sierpniu 2021 r, organ nie wzywał do jego uzupełnienia, co oznacza, że wniosek był kompletny, zatem świadczenie powinno zostać przyznane począwszy od dnia [...] lipca 2021 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ domagał się rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Skarga zasługiwała na oddalenie, bowiem dokonana na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Burmistrza W., przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] stycznia 2022 r. Osią sporu w niniejszej sprawie jest data przyznania świadczenia, która w ocenie skarżącej powinna zostać określona na dzień [...] lipca 2021 r. – począwszy od miesiąca złożenia wniosku. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podstawowymi warunkami przyznania świadczenia są więc posiadanie przez osobę wymagającą opieki odpowiedniego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz niepodejmowanie bądź rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad tą osobą, a także pozostawanie z osobą wymagającą opieki w takim stopniu pokrewieństwa, z którym wiąże się obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z kolei stosownie do art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż posiadanie ustalonego prawa do emerytury nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym sąd w składzie orzekającym opowiada się za rozwiązaniem przyjętym w wyrokach w sprawach o sygn. akt: I OSK 1546/19, I OSK 254/20, I OSK 2375/19 oraz I OSK 764/20, a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych sprawach wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. W świetle powyższych rozważań osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Przy czym wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Emerytura jest prawem niezbywalnym, a zatem zawieszenie tego prawa wyeliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile zatem osoba, która spełnia pozostałe przesłanki, doprowadzi do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego możliwe stanie się płynne przejście tej osoby z systemu świadczeń emerytalno-rentowych na system świadczeń rodzinnych. Istota bowiem ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej świadczenie emerytalne, wynikająca z tego ostatniego przepisu, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia emerytalno-rentowego, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Oznacza to zatem, że w sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawień do obydwu tych świadczeń znajduje zastosowanie reguła dokonania wyboru, polegająca na możliwości rezygnacji przez stronę ze świadczenia, które jest dla niej mniej korzystne. W badanej sprawie skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, składając wniosek o przyznanie świadczenia zasygnalizowała, że pobiera emeryturę i powołała się na wyrok NSA z 28 czerwca 20219 r., sygn. akt I OSK 757/19. Po uchyleniu decyzji Burmistrza W. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. i wskazaniu przez ten organ, że organ I instancji winien umożliwić skarżącej dokonanie wyboru świadczenia, G. M. złożyła (w dniu 22 listopada 2021 r.) oświadczenie, z którego wynikało, że zrezygnuje z pobierania emerytury w momencie otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 29 listopada 2021 r. poinformował organ, że oświadczenie dotyczące wyboru świadczenia zostanie złożone bezpośrednio przez skarżącą, która złoży wniosek o zawieszenie emerytury. Jak wynika z akt postępowania wniosek został złożony w dniu 15 grudnia 2021 r., a decyzja ZUS o zawieszeniu emerytury z dniem [...] stycznia 2022 r. została wydana w dniu [...] stycznia 2022 r. W badanej sprawie nie ulega zatem wątpliwości, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istniała negatywna przesłanka, która uniemożliwiała przyznanie świadczenia, bowiem skarżąca miała ustalone prawo do emerytury i pobierała to świadczenie. Zatem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe. Na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych niedopuszczalne jest równoczesne pobieranie dwóch świadczeń, a zapobieganiu takiej sytuacji, w której osoba uprawniona pobiera świadczenie z dwóch różnych tytułów jest mechanizm wyboru. Jak wynika z akt sprawy strona została poinformowana o możliwości dokonania wyboru świadczenia i z niej skorzystała. Przyznanie świadczenia było zatem możliwe dopiero od dnia, w którym została wyeliminowana negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia. W interesie skarżącej było zatem jak najszybsze złożenie wniosku o zawieszenie emerytury i wyeliminowanie tym samym negatywnej przesłanki, uniemożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Tym samym niezasadnym okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 24 ust. 2 u.ś.r., bowiem w dacie złożenia wniosku, do dnia zawieszenia emerytury, to jest [...] grudnia 2021 r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było niedopuszczalne. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.