II SA/Sz 347/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ww. Stowarzyszenia A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za czynności kontrolne p o s t a n a w i a odmówić zwolnienia od kosztów sądowych.

Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie ustalenia opłaty w wysokości [...] zł za czynności kontrolne wykonane w dniu [...] w pomieszczeniach przedsiębiorstwa leczniczego mieszczącego się przy ul. [...] w [...]. W odpowiedzi na wezwanie sądu do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł, Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podało, że jest organizacją pożytku publicznego, a utrzymuje się wyłącznie z darowizn. Prowadzi działalność charytatywną i humanitarną oraz polegającą na udzielaniu pomocy finansowej dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej. Dodatkowo Stowarzyszenie oświadczyło, że nie posiada żadnych nieruchomości ani rzeczy ruchomych. Do wniosku zostało dołączone zaświadczenie z dnia [...] wystawione przez Bank potwierdzające, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków na swoim koncie. Postanowieniem z dnia 27 maja 2014 r. w sprawie II SA/Sz 347/14 referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zarządzeniem sądu sporządzono, a następnie dołączono do akt niniejszej sprawy kserokopie dokumentów potwierdzających sytuację finansową Stowarzyszenia, nadesłanych do innej sprawy Stowarzyszenia o sygn. II SA/Sz 278/14, w której strona skarżąca również składała wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z dołączonego zeznania CIT – 8 za rok 2012 oraz sprawozdania finansowego wynika, że w 2012 r. Stowarzyszenie uzyskało dochód w wysokości [...] zł, w tym [...] zł z tytułu darowizn i [...] zł z 1% podatku, z przedłożonego zeznania CIT – 8 i sprawozdania finansowego za rok 2013 wynika, że w tym roku Stowarzyszenie uzyskało dochód w wysokości [...] zł, z którego kwotę [...] zł przeznaczyło na organizację festynu. Dodatkowo ze sprawozdania wynika, że Stowarzyszenie posiada Oddziały Terenowe oraz liczy 200 członków, od których nie pobiera składek członkowskich. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że z załączonych dokumentów wynika, że nie posiada środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych. W tej sytuacji, zdaniem Stowarzyszenia, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, czyli tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem rozpoznania. Powyższe oznacza, że sąd nie wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie częściowym – gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że zwolnienie od kosztów sądowych, jest odstępstwem od ogólnej reguły wynikającej z art. 199 P.p.s.a, ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie. W orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, zgodnie z którym – fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go z obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek. Jeśli zaś dobrowolnie pozbawia się zebrania takich środków, z których mogłyby być pokryte koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest usprawiedliwiony (vide: post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., II OZ 22/09, LEX nr 551904). W przedmiotowej sprawie wnioskujące o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie oświadczyło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, utrzymuje się wyłącznie z datków oraz odstąpiło od pobierania składek członkowskich, w tym od członków z trzech Oddziałów Terenowych. Z kolei treść art. 24 statutu Stowarzyszenia (znajdującego się w aktach administracyjnych dołączonych do sprawy II SA/Sz 278/14) potwierdza, że Stowarzyszenie ma jednak prawo pobierać składki członkowskie oraz prowadzić działalność gospodarczą, zatem ma prawną możliwość pozyskiwania środków finansowych na swoją działalność, z którą związane mogą być również postępowania sądowe. Skoro zaś Stowarzyszenie nie korzysta z przewidzianej statutem możliwości egzekwowania regularnego opłacania składek członkowskich, to nie może skutecznie żądać przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru kosztów prowadzonej przez siebie działalności statutowej, w zakresie której mieści się również występowanie w sprawach sądowych. Zauważyć ponadto należy, że z dołączonych dokumentów obrazujących sytuację finansową Stowarzyszenia wynika, że osiąga ono dochód, który w 2012 r. kształtował się na poziomie [...] zł, a w 2013 r. na poziomie [...]zł, a ze sprawozdania finansowego za 2013 roku wynika, że w tym roku niewydatkowano całej kwoty uzyskanego dochodu, bowiem koszty związane z organizacją festynu wyniosły [...] zł. W ocenie sądu, Stowarzyszenie miało zatem możliwość zabezpieczenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Ocena materiału zgromadzonego w sprawie pozwala więc wyrazić pogląd, że Stowarzyszenie nie wykazało, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji należało, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w postanowieniu.