II SA/Sz 333/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

W dniu 2 sierpnia 2022 r. B. G. zwana dalej: "skarżącą", złożyła wniosek o przyznanie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką J. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że jakkolwiek sama jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym i od listopada 2018 r. pobiera emeryturę, to jest jedyną osobą, która może się zaopiekować chorą matką. Prezydent Miasta K. (dalej: "organ I instancji"), decyzją z dnia [...] października 2022 r., nr [...], odmówił przyznania B. G. świadczenie pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść przepisu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r." a następnie podał, że z przedłożonych do wniosku dokumentów nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącej, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 listopada 2010r., czyli po ukończeniu przez J. K. 82 roku życia. Nadto organ I instancji podał, że skarżąca zamieszkuje w K., natomiast jej matka w S.. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika nadto, że jej matka jest wdową a skarżąca jedynym żyjącym dzieckiem, który może się matką zaopiekować. Z oświadczenia wynika również, że matka skarżącej korzysta z usług opiekuńczych przez 2 godziny dziennie od poniedziałku do piątku. Skarżąca wskazała nadto, że od 1 listopada 2018 r. pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która jest wyższa niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego i zależy jej, by oprócz emerytury otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne. W dniu 9 sierpnia 2022 r. organ przeprowadził wywiad środowiskowy, z którego wynikało, iż skarżąca zamieszkuje z mężem w K., natomiast codziennie, a w razie potrzeby nawet dwa razy dziennie, jeździ do matki do S.. Skarżąca wskazała, że w ramach opieki nad 94. letnią matką wykonuje następujące czynności: pierze, sprząta mieszkanie, kąpie matkę, robi zakupy, chodzi z nią na spacery, utrzymuje stały kontakt z lekarzem, wykupuje leki, reguluje rachunki. J. K. porusza się samodzielnie o lasce i jest w stanie samodzielnie przygotowywać sobie posiłki. Obiady przynosi jej codziennie opiekunka z baru w S.. W weekendy obiady wozi do matki osobiście skarżąca. Z przeprowadzonego w dniu 14 września 2022 r. wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania matki skarżącej wynika, że ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia J. K., w okresie od 1 do 31 sierpnia 2022 r. przyznano jej usługi opiekuńcze w wymiarze 4 godzin dziennie. Organ podał również w wywiadzie jakie czynności wykonuje skarżąca w ramach opieki nad matką i jaki jest zakres czynności opiekunki realizującej usługi opiekuńcze. Z uzasadnienia decyzji wynika nadto, że w sierpniu, gdy stan zdrowia J. K. pogorszył się, skarżąca zamieszkiwała razem z matką. Ponadto, po przebytej przez skarżącą operacji (wszczepienie endoprotez, pobyty w sanatorium) okresowo opiekę nad J. K. sprawował mąż skarżącej. W podsumowaniu organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. B. G. odwołała się od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odwołaniu podniosła, że ze względu na swój stan zdrowia, do opieki nad matką musi zatrudniać opiekunkę, co wiąże się z dodatkowymi wydatkami i dlatego chciałaby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, mimo pobierania emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ), zwanej dalej: "k.p.a." oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło treść przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 tej ustawy. Zdaniem Kolegium, skoro B. G. ma ustalone prawo do emerytury od 2018 r., to w świetle powołanych wyżej przepisów jest to przeszkoda w przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kolegium wskazało również, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sam fakt opieki nad osobą najbliższą, która wynika z moralnego i prawnego obowiązku dzieci wobec starszych rodziców, jest natomiast swoistym ekwiwalentem wynagrodzenia, związanym z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jego niepodejmowania w związku z koniecznością zapewnienia stałej lub długotrwałej, permanentnej i regularnej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. W sytuacji skarżącej nie można zatem mówić o zrezygnowaniu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto ustalone prawo do emerytury, wyklucza możliwość rozpatrzenia wniosku zgodnie z oczekiwaniem strony. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, nie ma znaczenia niekonstytucyjny art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie granicy wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, na który powołuje się organ pierwszej instancji, w niniejszej sprawie bowiem występuje negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a tej ustawy, uniemożliwiająca przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia. B. G. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której napisała, iż wnosi jak w dotychczas złożonych pismach i prosi o pozytywne rozpatrzenie jej wniosku, albowiem uważa, że należy jej się pomoc. W piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu 18 kwietnia 2023 r. skarżąca uzupełniła braki formalne skargi oraz dodała, że jej emerytura jest wyższa niż świadczenie pielęgnacyjne, gdyż przepracowała 45 lat, w tym ma opłacone składki ZUS za 43 lata. Zaczęła pracę w wieku 15 lat w Szkole Zawodowej, gdzie zakład opłacał składki. Mimo przepracowania tylu lat emerytura skarżącej jest niewystarczająca do wynajęcia dodatkowej opieki nad jej mamą, niż ta, którą otrzymuję z MOPS-u w S.. Jako osoba niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym miewa gorsze dni i – jak twierdzi- nie może się ruszyć, wymaga częstej rehabilitacji. To świadczenie nie jest potrzebne na potrzeby skarżącej, tylko na potrzeby jej mamy. Rodzeństwo skarżącej już nie żyje. B. G. wniosła o rozpatrzenie sprawy zgodnie z przepisami obowiązującymi w Polsce jak i Unii Europejskiej, np. w Niemczech, gdzie wyjeżdżają do opieki przeważnie polskie kobiety, a mogłyby wspomóc rodziny w Polsce, na czym traci społeczeństwo: rodzina a przede wszystkim dzieci, gdyż rozłąka często powoduje rozpad rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesiona skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa. Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl art. 120 tej ustawy sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o wskazane wyżej kryteria Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, zaś zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela stanowisko organu drugiej instancji, że brak jest podstaw prawnych do rozpoznania żądania strony w sposób, w jaki sformułowała je we wniosku z dnia 2 sierpnia 2022 r. a następnie w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) nie przewidują otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad członkiem rodziny w sytuacji, gdy wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne i z uwagi na to, że jest ono wyższe od świadczenia pielęgnacyjnego nie zamierza z niego zrezygnować. Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest, iż skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne za przepracowanie 45 lat i jest ono wyższe aniżeli kwota świadczenie pielęgnacyjnego. Niesporne jest również i to, że skarżąca opiekuje się swoją mamą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zamieszkującą w innej miejscowości aniżeli skarżąca. Okoliczność nie zamieszkiwania wspólnie z podopiecznym, nawet jeżeli jest to inna miejscowość nie ma w tej sprawie znaczenia, albowiem nie jest kwestionowane przez organy orzekające w sprawie, że opieka przez skarżącą jest wykonywana stale i długotrwale. Nie ma również znaczenia i to, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy w związku z opieką nad mamą, czy tej pracy nie podejmuje. Istota sporu sprowadza się do jasno sprecyzowanego zamiaru skarżącej odnośnie do pobierania obydwu świadczeń, czyli świadczenia emerytalnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca argumentuje to koniecznością zapewnienia lepszej opieki matce, w tym zatrudnienia dodatkowej opiekunki, albowiem jej stan zdrowia nie zawsze umożliwia opiekowanie się mamą. Pieniądze pochodzące ze świadczenia pielęgnacyjnego ma zamiar przeznaczyć na potrzeby podopiecznej. Jakkolwiek powody dla których skarżąca domaga się przyznania jej świadczenia są moralnie akceptowalne, albowiem opieka nad chorym członkiem rodziny wiąże się z wydatkami, których opiekujący się krewny nie jest często w stanie sam unieść, to jednak przepisy prawa uniemożliwiają przyznanie świadczenia w sytuacji, w której znalazła się skarżąca. Wyjaśnić należy, że organy administracji związane są ww. przepisami i nie mogą przyznać przedmiotowego świadczenia osobie, która sprawując rzeczywistą opiekę nad krewnym, nie może udźwignąć jej kosztów z własnego świadczenia emerytalnego. Ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w ściśle określonych przypadkach wymienionych w ustawie oraz określił cel przyznania takiego świadczenia jako rekompensującego chociaż w części, ze względu na sprawowaną opiekę, rezygnację z pracy lub jej nie podejmowanie. Uzupełnienia wypłacanego opiekunowi świadczenia emerytalnego kwotą świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujące rozwiązania legislacyjne nie przewidują. Przyznanie skarżącej świadczenia w wyżej wskazanych wyżej okolicznościach sprawy oraz na podstawie obowiązujących aktualnie przepisów prawa nie jest zatem możliwe. Podsumowując Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy administracji nie naruszyły ani to przepisów prawa materialnego, ani procesowego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.