II SA/Sz 324/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka -Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 maja 2017 r. sprawy ze skargi O. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązania do ich zwrotu wraz z odsetkami oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta S., Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., przyznał O. I. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na P. I. oraz D. I., na okres od [...] r., w wysokości po [...] złotych miesięcznie na każde z wymienionych dzieci. Działający z upoważnienia Burmistrza Miasta S., Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust. 1a, 5, 6, 7, 8, art. 27 ust. 9, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.) ustalił O. I. świadczenie nienależnie pobrane wypłacone za okres od [...] r. w łącznej wysokości [...] zł powstałe z tytułu pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na P. i D. I. w nienależnej wysokości. W punkcie 2 decyzji, organ orzekł o zwrocie należności wymienionej w punkcie 1 łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w dniu 7 listopada 2016 r. do Ośrodka wpłynęło potwierdzenie przekazu pocztowego od M. I. na kwotę [...] zł tytułem alimentów na rzecz P. i D. I., powyższa kwota została przekazana O. I. w dniu [...] r. Jednocześnie organ ustalił, że w dniu 9 sierpnia 2016 r. nastąpiła wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla O. I. za sierpień 2016 r. Na dzień 22 sierpnia 2016 r. istniała zaległość dłużnika względem MOPS w S. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz wymienionych wyżej uprawnionych a ośrodek był w trakcie realizacji decyzji z dnia [...]r. przyznającej O. I. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na P. i D. I. na okres od [...] r. Po zacytowaniu treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ wyjaśnił ponadto, że łączna kwota wypłacanych świadczeń na wskazanych wyżej uprawnionych to [...] zł miesięcznie, dlatego kwotę [...]zł zaliczono na poczet świadczeń nienależnie pobranych za lipiec 2016 r. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że O. I. w okresie od [...] r. pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości, do której nie była uprawniona, gdyż kwota [...] zł alimentów została przekazana przez M. I. niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy. W odwołaniu od powyższej decyzji O. I. oświadczyła, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem. Przyznała, że dłużnik M. I. wysłał [...] r. przekaz pieniężny na kwotę [...] zł, jednak tego dnia była ona wraz z dziećmi poza miejscem zamieszkania i pieniądze odebrała jej mama. Po powrocie z wakacji, w dniu [...] r. odwołująca się poszła ze wspomnianymi pieniędzmi do komornika i zapytała co ma robić, przyznając, że otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Komornik wprowadził ją w błąd i "dokument, który napisała u niego w biurze okazało się, że narobił jej problemów". Podniosła, że musi w terminie 7 dni oddać pieniądze, których już nie posiada bowiem zostały wydane na zakup książek i wyprawek dla dzieci w szkole i w przedszkolu. Jest samotnie wychowującą dwójkę dzieci matką, nie pracuje a [...] zł to dla niej spora kwota pieniędzy. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r., poz. 169) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy, O. I. w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała w dniu [...] r. kwotę [...] zł tytułem alimentów od osoby zobowiązanej do ich płacenia, tj. M. I. Zatem w myśl powołanych wcześniej przez Kolegium przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – strona pobrała nienależnie świadczenia, albowiem zostały one wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie pobierania świadczeń bieżące i zaległe alimenty. Kolegium stwierdziło, że strona niesłusznie pobrała świadczenie i należało je uznać za nienależnie pobrane. Natomiast zgodnie z art. 23 ww. ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. O. I. podniosła, że ojciec dzieci nigdy nie przekazywał jej pieniędzy z tytułu alimentów "do rąk własnych". W jej ocenie, działania ojca dzieci to celowe "utrudnianie i mieszanie w dokumentach". Komornik sądowy powiadomił dłużnika o kwocie jaką jest winien wierzycielowi, komornikowi i "urzędowi MOPS, który wypłaca świadczenia alimentacyjne na dzieci". W tej sytuacji ojciec dzieci powinien udać się z pieniędzmi do komornika sądowego lub MOPS i uregulować najpierw zaległości a nie "robić bałagan w papierach". Skarżąca ponownie opisała okoliczności związane z przekazaniem przez zobowiązanego w sierpniu 2016 r. kwoty [...] zł tytułem alimentów na dzieci P. i D. I. i wyjaśniła, że po rozmowie z komornikiem sądowym zasugerowała, że może przyjąć te pieniądze, "a komornik mógłby w ten sposób umorzyć częściowo dług ojca dzieci". Dodała, że gdyby ojciec dzieci zachował się inaczej i powiadomił ją wcześniej o trym, że będzie dokonywał takiej wpłaty to powiadomiłaby urząd i dowiedziała się jak ma postąpić w takiej sytuacji. Strona zaznaczyła, że w tamtym czasie działała pod presją, ponieważ nie miała wystarczająco dużo pieniędzy, żeby wyprawić dzieci do szkoły a zobowiązany wysłał pieniądze po terminie ustalonym przez sąd. Z tego względu potraktowała ten przekaz pocztowy jako miłą niespodziankę i zaopatrzyła dzieci w książki i przybory szkolne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji pod kątem zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli sądu administracyjnego w rozpoznawanej sprawie poddane zostało rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., utrzymujące w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta S. o ustaleniu oraz zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych O. I. za okres od [...] r. w łącznej kwocie [...] zł, wraz z ustawowymi odsetkami. Aktem prawnym stanowiącym zasady przyznawania oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.). W myśl art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy, za świadczenia nienależnie pobrane uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Natomiast zgodnie z art. 28 wspomnianej ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 tej ustawy. Z powyższych przepisów wynika, że w aktualnym staniem prawnym właściwy organ zobligowany jest uznać świadczenie z funduszu za nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, jeżeli osoba uprawniona poza świadczeniem z funduszu otrzyma od komornika bądź też od osoby zobowiązanej zaległe lub bieżące alimenty. Środki uzyskane od dłużnika w pierwszej kolejności winny być przekazywane na poczet jego zobowiązania z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, lub zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. W innej sytuacji, organ ma pełne podstawy do uznania, że uprawniony uzyskał świadczenie niezgodnie z kolejnością zaspokajania należności dłużnika alimentacyjnego, określoną jednoznacznie w art. 28 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca w okresie od [...] r. na podstawie decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta S. otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie na dwójkę dzieci – P. i D. I. Jednocześnie, co nie jest kwestionowane, O. I. w dniu [...] r. otrzymała od dłużnika M. I. łączną kwotę [...] zł. Oznacza to, że skarżąca otrzymała świadczenie alimentacyjne zarówno z funduszu alimentacyjnego jak i od dłużnika alimentacyjnego. Należy podkreślić, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Nie jest natomiast dopuszczalne jednoczesne otrzymywanie alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje, w myśl powołanej wyżej ustawy, bądź wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia, potrąceniem z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 ustawy) albo orzeczeniem o konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, jako nienależnie pobranych (por. WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2009 r. IV SA/Wr 416/09, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., II SA/Bk 481/09, publ.www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można pominąć w tym miejscu, że skarżąca na druku wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jak również w decyzji o przyznaniu świadczenia, otrzymała informację o tym w jakich sytuacjach uzyskane przez nią świadczenia należy uznać za nienależne. Wyjaśniono stronie, że za takie świadczenia uznaje się świadczenia wypłacone niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Poza tym, pouczono skarżącą o konsekwencjach pobrania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w sposób nienależny, czyli niezgodny z art. 28 cytowanej ustawy. W tych okolicznościach, dla oceny legalności decyzji o ustaleniu i zwrocie świadczenia nie miały znaczenia podnoszone przez skarżącą argumenty o braku wiedzy w jaki sposób powinna postąpić w zaistniałej sytuacji. Nie ulega wątpliwości, że na skarżącej w czasie wypłaty świadczeń z funduszu ciążył ustawowy obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego jak również pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek o jakim mowa wypływa wprost z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Jednocześnie z zapisów zawartych na stronie 4 wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (k. 20 v akt administracyjnych) jednoznacznie wynika, że skarżąca została poinformowana o tym, że w przypadku otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona zobowiązana jest niezwłocznie powiadomić o powyższym organ właściwy wierzyciela. Pouczenie o takiej treści zostało przez skarżącą własnoręcznie podpisane w dniu 31 sierpnia 2013 r. Wobec powyższego, zawarte w skardze twierdzenia strony, o tym, że "nie wiedziała jak ma się zachować" nie zasługują na uwzględnienie. Jednocześnie O. I. w swojej skardze wskazała, że "po rozmowie z komornikiem sądowym zasugerowała, że może przyjąć te pieniądze a komornik sądowy mógłby w ten sposób umorzyć częściowo dług ojca dzieci". Powyższe, zdaniem Sądu, może wskazywać na to, że skarżąca podjęła takie działanie sądząc, że w ten sposób uniknie konieczności zwrotu otrzymanych od dłużnika alimentów – organowi właściwemu wierzyciela. Za niezrozumiałe należy uznać tłumaczenie skarżącej, że gdyby ojciec dzieci zachował się inaczej i powiadomił ją wcześniej o tym, że będzie dokonywał wpłaty, wówczas powiadomiłaby urząd i dowiedziała się jak ma postąpić w takiej sytuacji. Nie sposób stwierdzić, z jakich względów wpłata alimentów bez wcześniejszego uprzedzenia przez dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiła stronie poinformowanie organu o tym fakcie. Uwzględniając powyższe, należy podzielić ocenę organów obu instancji, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 2 ust. 7 oraz z art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów warunkujące wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo pouczyło skarżącą o uprawnieniach wynikających z art. 23 ust. 8 ustawy, a dotyczących możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, odroczenia terminu ich płatności albo rozłożenia na raty. W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 151 w/w ustawy, orzekł o oddaleniu skargi.