II SA/Sz 312/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi V. E. S. na decyzję Odwoławczej Uczelnianej Komisji ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] r. Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Wydziału [...] Uniwersytetu [...] powołując się na przepisy art. 175 ust. 1 oraz art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 3 ust. 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Szczecińskiego w roku akademickim 2017/2018, stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr 59/2017 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 11 września 2017 r. w sprawie ustalenia "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Szczecińskiego w roku akademickim 2017/2018", po rozpoznaniu wniosku V. S. z dnia 21 września 2017 r. odmówiła przyznania wnioskodawczyni stypendium socjalnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018, studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia z funduszu pomocy materialnej, o których mowa w § 1 ust. 3 Regulaminu, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia, w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Komisja stwierdziła, że wnioskodawczyni w dniu 29 lutego 2000 r. ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku [...], natomiast w roku akademickim 2005/2006 rozpoczęta studia jednolite magisterskie na kierunku [...]. Upłynął zatem termin 3 lat od rozpoczęcia studiów jednolitych magisterskich, co stanowiło podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji, V. S. wniosła o jej zmianę wskazując, że czas trzech lat o którym mowa w art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym wskazuje jedynie ramy czasowe pobierania świadczenia i okres ten nie jest liczony od rozpoczęcia studiów. Zdaniem skarżącej, fakt kontynuacji nauki w roku akademickim 2005/2006 na studiach jednolitych magisterskich na kierunku [...] miałby znaczenie przy sprawdzaniu spełnienia kryterium kontynuowania studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, nauki na drugim kierunku studiów po ukończeniu studiów pierwszego stopnia i wpływałby na maksymalny okres pobierania świadczenia, gdyby w tym czasie pobierała to świadczenie. Po przytoczeniu treści art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym i § 3 ust. 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018, skarżąca zwróciła uwagę na różnice w treści tych przepisów i stwierdziła, że stwierdzona różnica w zapisie "stopnia w celu" – w ustawie a "stopnia, w celu" - w regulaminie daje podstawy uznania powyższego regulaminu jako niezgodnego z przepisami wyższego rzędu. Po rozpatrzeniu odwołania V. S. Odwoławcza Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 181 ust. 1, art. 184 ust. 5, art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 3 ust. 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018, utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że w dniu rozpoczęcia przez V. S. jednolitych studiów magisterskich (po raz pierwszy) tj. w dniu 1 października 2005 r. rozpoczął się okres trzech lat w trakcie których mogła ona ubiegać się o przyznanie świadczeń pomocy materialnej. Nie ma znaczenia fakt, czy w trakcie tych trzech lat wnioskodawczyni studiowała w sposób ciągły (tj. przebywała w trakcie trwania studiów na urlopie lub została skreślona z listy studentów) oraz czy pobierała świadczenia pomocy materialnej. Obecny rok akademicki 2017/2018 jest trzynastym rokiem po rozpoczęciu przez V. S. jednolitych studiów magisterskich, co uniemożliwia otrzymanie przez nią stypendium socjalnego. Powyższą decyzję V. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W skardze powtórzyła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego oraz formalnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, oraz argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej, zawarte w przepisie art. 184 ust. 5 ustawy słowo "kontynuować" odnosi się do słowa "nauka" i oznacza dalsze kształcenie, którego celem ma być uzyskanie tytułu magistra lub równorzędnego z nim. Czas trzech lat, o którym mowa w powyższym przepisie, nie jest liczony od rozpoczęcia studiów, wskazuje jedynie ramy czasowe pobierania świadczenia. W roku akademickim 2005/2006, po I semestrze skarżąca została skreślona z listy studentów, zatem faktycznie nie kontynuowała nauki. W orzecznictwie, pod pojęciem "kontynuowanie studiów", zawartym w art. 184 ust. 5 ustawy, należy rozumieć czynne (aktywne) studiowanie. W niniejszej sprawie, organ I instancji pominął kwestię czynnego studiowania, ogólnie jedynie stwierdzając, że skarżąca przekroczyła okres trzech lat studiowania. Tym samym organ naruszył przepis art. 107 § 3 K.p.a. W odpowiedzi na skargę, Odwoławcza Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej wniosła o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.- zwanej dalej "P.p.s.a."). Przeprowadzona według powyższych zasad i kryteriów sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie potwierdziła postawionego w skardze zarzutu wydania jej z naruszeniem prawa na skutek wadliwej wykładni przepisów prawa, na których oparł się organ. Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U z 2017 r. poz. 2183), zwanej dalej "ustawą", student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1)stypendium socjalnego; 2)stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych; 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów; 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Określone w art. 173 ust. 1 ustawy prawo do pomocy materialnej przysługuje zatem studentowi, czyli osobie kształcącej się na studiach wyższych (art. 2 ust. 1 pkt 18k ustawy), które ustawa definiuje jako studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uczelnię do tego uprawnioną (art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy). Zgodnie z art. 179 ust. 1 ustawy, stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Przyznanie ww. stypendium uzależnione jest od wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta. Ustawa w art. 184 ust. 5 ustanawia jednak przesłankę negatywną, której spełnienie przesądza o braku możliwości przyznania studentowi stypendium. Zgodnie z treścią tego przepisu, studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Norma zawarta w powyższym przepisie prawa jednoznacznie wskazuje, że uprawnienie studenta do uzyskania m.in. stypendium socjalnego wygasa z chwilą ukończenia przez studenta jednego kierunku studiów, jeżeli student po ukończeniu studiów pierwszego stopnia nie kontynuuje tych studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. Jeżeli przesłanka kontynuacji jest spełniona, może ubiegać się o przyznanie stypendium nie dłużej jednak, niż przez okres trzech lat. Okres trzech lat odpowiada okresowi studiów drugiego stopnia (art.166 ust. 4 ustawy). Warunkiem wskazanego w tym przepisie prawa do stypendium jest zatem kontynuacja, jednakże nie dłużej niż przez okres 3 lat studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra (lub równorzędnego). Tu warto również zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5.11.2013 r. sygn.. K 40/12, stwierdzający, iż "art. 184 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie, w jakim wyłącza prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, jest zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art.70 ust. 4 Konstytucji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, iż kontynuacja, o której mowa w art. 185 ust. 5 ustawy może obejmować również podjęcie jednolitych studiów umożliwiających uzyskanie tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego (np. wyrok WSA w Białymstoku z 13 sierpnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 203/13. Również NSA w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn.. I OSK 2370/12 – stwierdził, iż "w przepisie art. 184 ust. 5 p.sy.w. słowo "kontynuuje" odnosi się zarówno do kontynuowania nauki, jak i do kontynuowania studiów (w ramach rozpoczętych studiów wyższych). W pierwszym znaczeniu tzn. w sytuacji kontynuowania nauki na drugim kierunku studiów, po ukończeniu jednego kierunku studiów – stypendium nie przysługuje. W drugim znaczeniu tj. kontynuowania studiów na drugim kierunku w celu uzyskania tytułu magistra – stypendium może być przyznane. W tym kierunku, korzystnym dla skarżącej, wykłada również ten przepis organ wydający zaskarżoną decyzję, uznając za przesłankę negatywną jedynie upływ trzech lat od rozpoczęcia przez skarżącą kontynuacji tych studiów, co nastąpiło w roku akademickim 2005/2006. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stanowiska tego nie kwestionuje, stojąc jednak na stanowisku, że spełnienie wymaganego w ww. przepisie warunku uzyskania prawa do stypendium jest spełnienie przesłanki kontynuacji studiów I stopnia, z czym musi się wiązać nie tylko możliwość uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, ale również winien być też zachowany związek czasowy i funkcjonalny między oboma etapami studiowania, czego wyrazem jest ograniczenie "kontynuacji" do 3 lat, licząc od jej rozpoczęcia po zakończeniu studiów I stopnia. Zdaniem Sądu nietrafne jest stanowisko skarżącej, że zawarte w tym przepisie określenie "jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat" oznacza łączny czas pobierania stypendium po ukończeniu studiów I stopnia, niezależnie od tego, czy studia te stanowią kontynuację, o której mowa w art. 184 ust. 5 ustawy. Oba te warunki, tj. kontynuacja studiów I stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego i 3 – letni okres, są w tym przepisie zespolone, co oznacza, że uprawnienie do stypendium nie przysługuje po upływie trzech lat od rozpoczęcia kontynuacji. Jak wskazuje organ, (czego skarżąca nie kwestionuje) skarżąca ukończyła studia I stopnia w 2000 r. W roku akademickim 2005/2006 rozpoczęła jednolite magisterskie studia na kierunku [...] Uniwersytetu [...], które przerwała po I semestrze. Później podejmowała studia na innych kierunkach, które również przerwała. W roku akademickim 2015/2016 podjęła ponownie studia na jednolitych studiach [...], które obecnie kontynuuje, iż tego tytułu ubiega się o stypendium socjalne. Zatem w ocenie Sądu studiów tych, ze względu na upływ 3 – letniego okresu od podjęcia "kontynuacji" w roku 2005 – nie można uznać za kontynuację studiów o której mowa w art. 184 ust. 5 u.sz.w. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela zatem stanowisko organu stypendialnego, iż ograniczenie czasowe (nie dłużej niż przez 3 lata) odnosi się do czasu liczonego od podjęcia studiów spełniających warunek kontynuacji studiów I stopnia, czyli podjętych bezpośrednio po ukończeniu tych studiów. kontynuacji studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, Od tego momentu rozpoczyna się 3 – letni okres zachowania prawa do stypendium. Po upływie tego okresu świadczenia nie przysługują, bez względu na to, czy były wcześniej pobierane czy też nie. W ocenie Sądu, nie sposób zgodzić się z wyrażonej przez skarżącą interpretacją normy prawnej zawartej w art. 184 ust. 5 ustawy, również z tego względu, że przeczyłaby ona racjonalności ustawodawcy, poprzez wprowadzenie iluzorycznego ograniczenia pobierania stypendium i umożliwienie korzystania studentowi ze wsparcia państwa bez względu na długość okresu studiowania i bez uwzględnienia możliwości jego finansowego usamodzielnienia się. Również podnoszony przez skarżącą zarówno w odwołaniu jak i w skardze zarzut niezgodności zapisu § 3 ust. 3 Regulaminu z art. 184 ust. 5 ustawy nie zasługuje na uwzględnienie. Normatywna treść wskazanych przepisów jest identyczna, a użycie znaku interpunkcyjnego przecinka w zapisie Regulaminu nie zmienia ich treści znaczeniowej. Podsumowując, stwierdzić należy, iż rozpoczęcie, po raz pierwszy po ukończeniu studiów I stopnia, studiów w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, oznacza dla studenta początek kontynuacji studiów, co wiąże się z prawem do stypendium z art. 173 ust. 1 ustawy. Prawo to student może realizować nie dłużej niż w okresie trzech lat od rozpoczęcia tych studiów. Po upływie tego okresu prawo do stypendium wygasa, mimo, iż nie zostało wyczerpane . Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż zaskarżone w sprawie decyzje wydano zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa procesowego i materialnego, z zastosowaniem prawidłowej ich wykładni. W tej sytuacji zarzuty skargi należy uznać za nietrafne. Z tych przyczyn na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji.