II SA/Sz 310/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi V. E. S. na decyzję Odwoławczej Uczelnianej Komisji do spraw Pomocy Materialnej Uniwersytetu S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zapomogi oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] r. Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], działając na podstawie art. 175 ust. 1 oraz art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 3 ust. 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 59/2017 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 11 września 2017 r. w sprawie ustalenia "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018", po rozpoznaniu wniosku V. E. S. z dnia 25 października 2017 r., odmówiło przyznania wnioskodawczyni zapomogi. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018, studentowi który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia z funduszu pomocy materialnej, o których mowa w § 1 ust. 3 Regulaminu, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia, w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Komisja stwierdziła, że wnioskodawczyni w dniu 29 lutego 2000 r. ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku zarządzanie i marketing, natomiast w roku akademickim 2005/2006 rozpoczęta studia jednolite magisterskie na kierunku prawo. Upłynął zatem termin 3 lat od rozpoczęcia studiów jednolitych magisterskich, co stanowiło podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji, V. S. wniosła o jej zmianę wskazując, że czas trzech lat o którym mowa w art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym wskazuje jedynie ramy czasowe pobierania świadczenia i okres ten nie jest liczony od rozpoczęcia studiów. Zdaniem skarżącej, fakt kontynuacji nauki w roku akademickim 2005/2006 na studiach jednolitych magisterskich na kierunku Prawo miałby znaczenie przy sprawdzaniu spełnienia kryterium kontynuowania studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, nauki na drugim kierunku studiów po ukończeniu studiów pierwszego stopnia i wpływałby na maksymalny okres pobierania świadczenia, gdyby w tym czasie pobierała to świadczenie. Po przytoczeniu treści art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym i § 3 ust. 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018, skarżąca zwróciła uwagę na różnice w treści tych przepisów i stwierdziła, że stwierdzona różnica "stopnia w celu" – w ustawie a "stopnia, w celu" - w regulaminie daje podstawy uznania powyższego Regulaminu jako niezgodnego z przepisami wyższego rzędu. Po rozpatrzeniu odwołania V. E. S. Odwoławcza Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz, art. 184 ust. 5, art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, § 23-24 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018, utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że w dniu rozpoczęcia jednolitych studiów magisterskich (po raz pierwszy) tj. w dniu 1 października 2005 r. rozpoczął się okres trzech lat, w trakcie których V. S. mogła ubiegać się o przyznanie świadczeń pomocy materialnej. Nie ma znaczenia fakt, czy w trakcie tych trzech lat wnioskodawczyni studiowała w sposób ciągły (tj. przebywała w trakcie trwania studiów na urlopie lub została skreślona z listy studentów) oraz czy pobierała świadczenia pomocy materialnej. Obecny rok akademicki 2017/2018 jest trzynastym rokiem po rozpoczęciu przez V. E. S. jednolitych studiów magisterskich, co uniemożliwia otrzymanie przez nią zapomogi. Powyższą decyzję V. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W skardze podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego oraz formalnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Nadto wskazała, że zawarte w przepisie art. 184 ust. 5 ustawy słowo "kontynuować" odnosi się do słowa "nauka" i oznacza dalsze kształcenie, którego celem ma być uzyskanie tytułu magistra lub równorzędnego z nim. Zatem tylko od studenta zależy, kiedy będzie pobierał stypendium – złoży wniosek (przy spełnieniu innych kryteriów). Czas trzech lat nie jest liczony od rozpoczęcia studiów, ale wskazuje jedynie ramy czasowe pobierania świadczenia. W roku akademickim 2005/2006, po I semestrze skarżąca została skreślona z listy studentów, faktycznie nie kontynuowała nauki. W orzecznictwie, pod pojęciem "kontynuowanie studiów", zawartym w art. 184 ust. 5 ustawy, należy rozumieć czynne (aktywne) studiowanie. W niniejszej sprawie, organ I instancji pominął kwestię czynnego studiowania, ogólnie jedynie stwierdzając, że skarżąca przekroczyła okres trzech lat studiowania, tym samym naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę, Odwoławcza Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu [...] wniosła o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r., poz. 1302- zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U z 2017 r. poz. 2183), zwanej dalej "ustawą", student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego; 2) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych; 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów; 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia oraz 5) zapomogi. Określone w art. 173 ust. 1 ustawy, prawo do pomocy materialnej przysługuje zatem studentowi, czyli osobie kształcącej się na studiach wyższych (art. 2 ust. 1 pkt 18k ustawy), które ustawa definiuje jako studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uczelnię do tego uprawnioną (art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy). Zgodnie z art. 183 ust. 1 ustawy zapomoga może być przyznana studentowi, który z przyczyn losowych znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej. Student może otrzymać zapomogę, o której mowa w ust. 1, dwa razy w roku akademickim (ust. 2). Ustawa - Prawo o szkolnictwie ustanawia jednak w art. 184 ust. 5 ustawy - dla wszystkich form pomocy materialnej - przesłankę negatywną, której spełnienie przesądza o braku możliwości przyznania studentowi m.in. zapomogi. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Norma zawarta w powyższym przepisie prawa jednoznacznie wskazuje, że uprawnienie studenta do uzyskania m.in. zapomogi wygasa z chwilą ukończenia przez studenta jednego kierunku studiów, jeżeli student po ukończeniu studiów pierwszego stopnia nie kontynuuje tych studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. Jeżeli przesłanka kontynuacji jest spełniona, może ubiegać się o przyznanie stypendium nie dłużej jednak, niż przez okres trzech lat. Okres trzech lat odpowiada okresowi studiów drugiego stopnia (art.166 ust. 4 ustawy). Warunkiem wskazanego w tym przepisie prawa do zapomogi jest zatem kontynuacja, jednakże nie dłużej niż przez okres 3 lat studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra (lub równorzędnego). Tu warto również zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5.11.2013 r. sygn. K 40/12, stwierdzający, iż "art. 184 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie, w jakim wyłącza prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, jest zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art.70 ust. 4 Konstytucji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, iż kontynuacja, o której mowa w art. 185 ust. 5 ustawy może obejmować również podjęcie jednolitych studiów umożliwiających uzyskanie tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego (np. wyrok WSA w Białymstoku z 13 sierpnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 203/13. Również NSA w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. I OSK 2370/12 – stwierdził, iż "w przepisie art. 184 ust. 5 p.s.w. słowo "kontynuuje" odnosi się zarówno do kontynuowania nauki, jak i do kontynuowania studiów (w ramach rozpoczętych studiów wyższych). W pierwszym znaczeniu tzn. w sytuacji kontynuowania nauki na drugim kierunku studiów, po ukończeniu jednego kierunku studiów – zapomoga nie przysługuje. W drugim znaczeniu, tj. kontynuowania studiów na drugim kierunku w celu uzyskania tytułu magistra –zapomoga może być przyznana. W tym kierunku, korzystnym dla skarżącej, wykłada również ten przepis organ wydający zaskarżoną decyzję, uznając za przesłankę negatywną jedynie upływ trzech lat od rozpoczęcia przez skarżącą kontynuacji studiów, co nastąpiło w roku akademickim 2005/2006. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stanowiska tego nie kwestionuje, stojąc jednak na stanowisku, że spełnieniem wymaganego w ww. przepisie warunku uzyskania prawa do zapomogi jest spełnienie przesłanki kontynuacji studiów I stopnia, z czym musi się wiązać nie tylko możliwość uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, ale również winien być też zachowany związek czasowy i funkcjonalny między oboma etapami studiowania, czego wyrazem jest ograniczenie "kontynuacji" do 3 lat, licząc od jej rozpoczęcia po zakończeniu studiów I stopnia. Zdaniem Sądu nietrafne jest stanowisko skarżącej, że zawarte w tym przepisie określenie "jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat" oznacza łączny czas pobierania stypendium po ukończeniu studiów I stopnia, niezależnie od tego, czy studia te stanowią kontynuację, o której mowa w art. 184 ust. 5 ustawy. Oba te warunki, tj. kontynuacja studiów I stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego i 3 – letni okres, są w tym przepisie zespolone, co oznacza, że uprawnienie do zapomogi nie przysługuje po upływie trzech lat od rozpoczęcia kontynuacji. Jak wskazuje organ, (czego skarżąca nie kwestionuje) skarżąca ukończyła studia I stopnia w 2000 r. W roku akademickim 2005/2006 rozpoczęła jednolite magisterskie studia na kierunku prawo Uniwersytetu [...], które przerwała po I semestrze. Później podejmowała studia na innych kierunkach, które również przerwała. W roku akademickim 2015/2016 podjęła ponownie studia na jednolitych studiach prawniczych, które obecnie kontynuuje, i z tego tytułu ubiega się o zapomogę. W ocenie Sądu, studiów tych, ze względu na upływ 3 – letniego okresu od podjęcia "kontynuacji" w roku 2005 – nie można uznać za kontynuację studiów o której mowa w art. 184 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela zatem stanowisko organu stypendialnego, iż ograniczenie czasowe (nie dłużej niż przez 3 lata) odnosi się do czasu liczonego od podjęcia studiów spełniających warunek kontynuacji studiów I stopnia, czyli podjętych bezpośrednio po ukończeniu tych studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, Od tego momentu rozpoczyna się 3 – letni okres zachowania prawa do stypendium. Po upływie tego okresu świadczenia nie przysługują, bez względu na to, czy były wcześniej pobierane, czy też nie i w jakim zakresie. Na gruncie rozpoznawanej sprawy rozpoczęcie zatem (kontynuacja) studiów, po raz pierwszy po ukończeniu studiów I stopnia, w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, dla studenta oznacza początek realizacji prawa do świadczeń określonych w art. 173 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i prawo to winien zrealizować w okresie nie dłuższym niż trzy lata. Przerwanie studiów po pierwszym semestrze a następnie ich kontynuacja po 10 latach oznacza, że prawo do zapomogi wygasło na skutek jego niewyczerpania po rozpoczęciu kontynuacji w roku akademickim 2005/2006. W ocenie Sądu, nie sposób zgodzić się z wyrażoną przez skarżącą interpretacją normy prawnej zawartej w art. 184 ust. 5 ustawy, również z tego względu, że przeczyłaby ona racjonalności ustawodawcy, poprzez wprowadzenie iluzorycznego ograniczenia prawa do świadczeń określonych w art. 173 ust. 1 ustawy i umożliwienie korzystania studentowi ze wsparcia państwa bez względu na długość okresu studiowania i bez uwzględnienia możliwości jego finansowego usamodzielnienia się. Również podnoszony przez skarżącą zarówno w odwołaniu jak i w skardze zarzut niezgodności zapisu § 3 ust. 3 Regulaminu z art. 184 ust. 5 ustawy nie zasługuje na uwzględnienie. Normatywna treść wskazanych przepisów jest identyczna, a użycie znaku interpunkcyjnego przecinka w zapisie Regulaminu nie zmienia ich treści znaczeniowej. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż zaskarżone w sprawie decyzje wydano zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa procesowego i materialnego, z zastosowaniem prawidłowej ich wykładni. W tej sytuacji zarzuty skargi należy uznać za nietrafne. Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji.