II SA/Sz 225/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. Ż.. reprezentowanego przez opiekuna prawnego M. Ż., od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 225/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: zmienić ww. postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

S. Ż., reprezentowany przez opiekuna prawnego M. Ż., pismem z dnia [...] r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. W treści skargi zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uzupełniony następnie formularzem PPF z dnia 6 marca 2017 r. Uzasadniając wniosek skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku, ani dochodów. Źródło jego utrzymania stanowi otrzymywany z MOPR w S. zasiłek w wysokości [...] zł miesięcznie, który nie wystarcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki to: koszty leczenia – [...] zł, telefon komórkowy – [...] zł, wydatki na kino – [...] zł, wydatki na sport – [...] zł, żywność - [...] zł, odzież – [...] zł, obuwie – [...] zł. Do wniosku załączył zaświadczenie z ZUS Oddział w S. stwierdzające, że S. Ż. nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych wnioskodawcy starszy referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów, tj.: - oświadczenia czyją własność stanowi mieszkanie położone w S. przy ul. [...], czy skarżący ponosi koszty jego wynajmu (jeśli, tak to należało dołączyć kserokopię umowy potwierdzającej powyższy fakt), - zaświadczenia z właściwego urzędu potwierdzającego liczbę osób zameldowanych w ww. lokalu, - w sytuacji zamieszkiwania skarżącego w ww. mieszkaniu razem z rodzicami należało przedłożyć dowody potwierdzające wysokość ich dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wyciągów z posiadanych wszystkich dorosłych domowników kont bankowych z zestawieniem operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania (np. gaz, prąd, woda itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz innych niezbędnych wydatków np. zakup lekarstw, - dowodu potwierdzającego wysokość zasiłku otrzymywanego z MOPR w S. w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W odpowiedzi na powyższe M. Ż. – opiekun prawny wnioskodawcy oświadczyła, że nie jest stroną w niniejszej sprawie lecz opiekunem prawnym S. Ż., w związku z czym oświadczenie o posiadanym majątku jej nie dotyczy. Ponadto oświadczyła, że użycza synowi mieszkanie wraz z mediami z uwagi na to, że nie posiada on żadnego majątku i otrzymuje jedynie zasiłek z MOPR. Do pisma załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., zaliczające wnioskodawcę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz decyzję z MOPR w S. przyznającą S. Ż. zasiłek stały w kwocie [...] zł. Pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu nie przedłożyła. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., po rozpoznaniu wniosku S. Ż., postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 225/17 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczony został opiekunowi prawnemu skarżącego – M. Ż. w dniu 24 marca 2017 r. W dniu 30 marca 2017 r. S. Ż. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Uzasadniając sprzeciw oświadczył, że z lokalu rodziców korzysta w ramach nieodpłatnego użyczenia i nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący wyjaśnił, że nie jest zameldowany w lokalu położonym w S. przy ulicy [...], a adres ten podaje tylko dla doręczeń pism urzędowych. Na potwierdzenie powyższego nadesłał zaświadczenie o jego wymeldowaniu z powyższego adresu z dnia 27 marca 2017 r. S. Ż. oświadczył nadto, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i pomocy prawnej bez uszczerbku koniecznego, co wiąże się z zaspokojeniem najbardziej podstawowych potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980 Lex 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym winno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne w Internecie) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze przytoczone przepisy prawa oraz ich wykładnię dokonaną przez orzecznictwo sądowe, a także analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciw skarżącego, należy wskazać, że S. Ż. wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w prowadzonym z jego skargi postępowaniu sądowym. Z akt sprawy wynika bowiem, że S. Ż. jest osobą samotnie gospodarującą, całkowicie niezdolną do pracy z powodu niepełnosprawności, a rodzaj schorzenia i stan zdrowia skarżącego powoduje ograniczenia i okresowe utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu. Jedyny dochód wnioskodawcy stanowi zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej, przyznany od dnia 1 września 2016 r. do dnia 30 września 2018 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Nie posiada przy tym majątku, ani oszczędności. Z dokonanych ustaleń wynika zatem, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. W tym stanie sprawy obciążenie skarżącego kosztami niniejszego postępowania w jakiejkolwiek, choćby nawet w niewielkiej części doprowadziłoby do pozbawienia go środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.