II SA/Sz 196/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działając z upoważniania Burmistrza B. odmówił J. D. przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału. Wnioskodawca odwołał się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie wskazując, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, które uważa za krzywdzące i wydane niezgodnie z prawem. Jest osobą bezrobotną, partnerka życiowa od czerwca 2021 r. do listopada 2021r. wykonywała prace społeczno-użyteczne. Zdaniem strony jego rodzina wymaga faktycznego wsparcia poprzez przyznanie wnioskowanego zasiłku. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej powoływana jako: k.p.a.) oraz art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. dalej powoływana jako: u.p.s.), decyzją z 14 stycznia 2022 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wyjaśnił w uzasadnieniu, iż ustawodawca w art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. określił, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodatkowo ustawodawca w art. 2, art. 3 i art. 4 u.p.s. wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Kolegium zważyło też na wynikającą z wynikającą z Konstytucji zasadę subsudiarności wywodząc, iż wynika z niej nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa. Wyjaśniono, że w doktrynie wskazuje się, iż powyższa zasada wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz jej gotowość współdziałania w tym celu z innymi. Kolegium zwróciło też uwagę na wynikający z art. 4 u.p.s. cel pomocy społecznej jakim jest aktywizacja świadczeniobiorców. Zgodnie z tą zasadą należy, przy współpracy beneficjenta, wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych rozsądnych propozycji pracowników socjalnych, pomagających osobie i rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Zdaniem organu odwoławczego egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Przepisy dotyczące pomocy społecznej nie nakładają na organy administracji obowiązku zapewnienia mieszkania, opłacenia rachunków za energię elektryczną, gaz, c.o. lub refundacji kosztów zakupionych leków itd. Jak ustaliło Kolegium, wnioskodawca jest stałym podopiecznym OPS ze względu na niepełnosprawność w stopniu lekkim, długotrwałą chorobę, brak własnych środków utrzymania a także bezrobocie. Jest osobą w wieku produkcyjnym, utracił status osoby bezrobotnej. Natomiast w okresie od czerwca 2021 r. do listopada 2021 r. partnerka strony podjęła prace społeczno-użyteczne. Współpraca pracownika socjalnego z rodziną jest jednak nieefektywna. Jak z akt sprawy wynika, rodzina nie podejmuje żadnych działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji bytowej. Sytuacja zawodowa i bytowa rodziny nie ulega zmianie od wielu lat Dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...],00zł. Na jego poczet składał się: zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł i zasiłek okresowy w wysokości [...]. Rodzina objęta była także pomocą w formie dożywiania córki w przedszkolu, zasiłkiem celowym na zakup żywności w kwocie [...] zł oraz uzyskiwała świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł miesięcznie. Jak przyjęto w toku orzekania kryterium dochodowe dla rodziny zgodnie z art. 8 ust. 1u.p.s. stanowiło kwotę [...] zł, w związku z powyższym osiągane dochody przez rodzinę nie przekraczają kryterium ustawowego i z tych względów rodzina kwalifikuje się do ubiegania o świadczenia z pomocy społecznej. Organ odwoławczy stwierdził, iż organ pierwszej instancji w oparciu o ustalenia wywiadu środowiskowego z dnia 30 listopada 2021 r. dokonał analizy sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej, zawodowej i zdrowotnej członków rodziny. Przy czym ów wywiad był następstwem czwartej już próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego bowiem poprzednie próby były bezskuteczne. Organ odwoławczy dostrzegł także, iż z ustaleń organu pierwszej instancji wynikało, że wnioskodawca co roku, systematycznie, wiosną i jesienią składa kilka wniosków o przyznanie wsparcia poprzez sfinansowanie zakupu opału. Organ każdorazowo wskazuje na istniejące w środowisku zamieszkania wnioskodawcy możliwości zakupu opału w powiązaniu z pozyskaniem drewna w leśnictwach, co znacznie obniża koszty zakupu drewna opałowego. Skarżący z tej formy zakupu jednak nie korzysta. W ocenie Kolegium, skoro świadczenia z pomocy społecznej mają charakter uzupełniający i wspomagający a przyznawana stronie pomoc pieniężna jest właśnie takim uzupełnieniem, nie ma ona na celu zaspokojenia wszystkich potrzeb w pełnym zakresie bowiem środki, którymi dysponuje organ pomocy społecznej są ograniczone. Tym samym organ I instancji działając w ramach uznania i w oparciu o zasady przyznawania pomocy społecznej był uprawniony do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Pismem z 9 lutego 2022 r. skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję wskazując, iż została ona wydania niezgodnie z prawem oraz z pokrzywdzeniem jego rodziny. Oświadczył, że posiada zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniu do wykonywania wszelkich prac związanych z dźwiganiem. Natomiast praca związana z wyrobieniem drzewa z lasu na opał w zimie wiąże się z dźwiganiem. Zdaniem skarżącego zasiłki przyznawane w B. i wynagrodzenie za pracę społeczno - użyteczne są zaniżane. Oświadczył też, że poszukiwał pracy. Poszukiwała również jego partnerka, lecz owej pracy nie udało się jej znaleźć. Zatem rodzina skarżącego współdziała w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem skarżącego zasadnym jest przyznanie mu zasiłku w kwocie [...] - [...] zł ze względu na małe dziecko oraz jego chorobę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej powoływana jako: P.p.s.a.) sprawa niniejsza została rozpoznana w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, według kryterium legalności wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji odmawiają przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na opał. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a w szczególności art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. stanowiące, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W sprawie nie jest sporne, iż dochody rodziny skarżącego nie przekraczają kryterium dochodowego uprawniającego do skutecznego wnioskowania o przedmiotowe świadczenie. Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej osobie znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, wskazanej w art. 7 u.p.s., nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Kolegium trafnie dostrzegło, że pomoc społeczna oparta jest na zasadzie pomocniczości i choć jej celem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej to nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodu, służące zaspokajaniu wszystkich zgłoszonych potrzeb. Tym samym, nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź też jej wymiar może być ograniczony. Decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę co do ustalenia treści rozstrzygnięcia, związaną z realizowaniem określonej polityki państwa. Uwarunkowania prawne, w jakich wydawana jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, determinują również sądową kontrolę decyzji organu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych (tylko przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym można mówić o prawidłowym zastosowaniu uznania administracyjnego), a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi wyżej determinantami. Oczywiście sąd administracyjny musi zapewnić skarżącemu skuteczną ochronę prawną, tym niemniej jednak rolą sądu jest kontrola zgodności decyzji z prawem. Aby uchylić (stwierdzić nieważność) decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, sąd musi ustalić, że decyzja narusza prawo. Istotą luzu decyzyjnego jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem lepsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących. Rozważania przedstawione w zaskarżonych decyzjach pozwalają przyjąć, że organy obu instancji w sposób kompleksowy oceniły sytuację życiową i materialną skarżącego, w tym jej potrzeby bytowe, możliwości finansowe a także stan zdrowia. Okoliczności przedstawione w wydanych decyzjach jednoznacznie wyjaśniają, dlaczego organy wydały decyzję odmowną. Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania stanowiska organów, iż skoro organ I instancji wskazywał na istniejące w środowisku zamieszkania wnioskodawcy możliwości wyrobienia opału, zastosowanie się do powyższej wskazówki jawi się jako rozsądna propozycja pracowników socjalnych, pomagających osobie i rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Okoliczność, iż skarżący jest osoba niepełnosprawną w stopniu lekkim nie zmienia faktu, że osoba jest zdolną do pracy jak bowiem sam wskazuje takiej pracy poszukuje. Również jego partnerka, jest osobą w pełni sprawną fizycznie, albowiem w okresie od czerwca 2021 r. do listopada 2021 r. wykonywała prace społeczno-użyteczne. Natomiast przedstawiona w skardze argumentacja nie wskazuje na obiektywne okoliczności, uniemożliwiające zastosowanie się do wskazówek pracowników socjalnych w zakresie zabezpieczenia opału na korzystnych warunkach i z odpowiednim wyprzedzeniem. Odpowiednia współpraca osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe celem zabezpieczenia opału przed okresem zimowym mogła doprowadzić do oczekiwanego efektu. Nadto sąd zważył, iż w toku wywiadu środkowego stwierdzono w pomieszczeniu gospodarczym znaczną ilość opału co uzasadniało wniosek, iż zgłaszana potrzeba nie była pilna. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynikało także, iż partnerka skarżącego otrzymała propozycję pracy i możliwość ukończenia kursu na prawo jazdy, jednakże propozycje te odrzuciła wskazując na problemy z dojazdem oraz strach przed prowadzeniem pojazdów. Dokonując oceny okoliczności sprawy nie można było pominąć, iż rodzina skarżącego objęta była pomocą w formie zasiłku okresowego, dożywianiem córki w przedszkolu w ramach programu "posiłek w szkole i w domu", zasiłkiem celowym na zakup żywności oraz korzystała ze świadczenia wychowawczego. Sąd podziela pogląd, w myśl którego organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej te zaś, jak powszechnie wiadomo, są ograniczone. Dodatkowo Sąd dostrzega, iż w okresie zimowym 2021/2022 ustawodawca przewidział szczególne formy wsparcia związane z ogrzewaniem takie jak dodatek osłonowy czy dodatek węglowy a zatem skarżący miał możliwość uzyskania dodatkowego wsparcia w zakresie zgłaszanej potrzeby sfinansowania opału. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy administracji publicznej prawidłowo zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego, a dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Stwierdziwszy powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.