II SA/Sz 1436/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych p o s t a n a w i a: 1/ zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, 2/ ustanowić adwokata.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca M.W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podała, że jest osobą starszą, schorowaną o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni przeszła operację serca, udar mózgu, ma tylko jedną nerkę i choruje na cukrzycę. Pomimo przepracowania ok. 40 lat pozbawiona była środków do życia, co zmusiło ją do założenia własnej działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Oprócz dochodu z działalności gospodarczej otrzymuje rentę ZUS w wysokości [...] zł. Miesięczne zobowiązania stałe i wydatki to: żywność – [...] zł, lekarstwa – [...] zł, czynsz – [...] zł, śmieci – [...] zł, energia – [...] zł, woda i kanalizacja – [...] zł, gaz – [...] zł. W wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego zobowiązującego do złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień skarżąca przedłożyła umowę użyczenia lokalu mieszkalnego położonego przy ul. [...] w S., w której zobowiązała się m.in. do ponoszenia kosztów używania ww. lokalu w szczególności [...] zł na fundusz remontowy, faktury za gaz na kwotę [...] zł z terminem płatności do [...] r. oraz na kwotę [...] z terminem płatności [...] r., fakturę za prąd na kwotę [...] zł z zestawieniem zadłużenia na łączną kwotę [...] zł, faktury za zakup lekarstw na kwoty [...] zł, [...] zł, wyciąg z konta bankowego za okres od [...] r. do [...] r., decyzję Prezydenta Miasta S. w sprawie zajęcia pasa drogowego z [...] r., decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. w sprawie zmiany decyzji za zajęcie pasa drogowego z dnia [...] r. ustalającą opłatę z tego tytułu w wysokości [...] zł oraz decyzję w sprawie rozłożenia tej opłaty na [...] rat w okresie od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł każda, fakturę za prąd za kiosk, w którym prowadzi działalność gospodarczą na kwotę [...] zł, zaświadczenie z ZUS, z którego wynika, że wysokość okresowej renty z tytułu niezdolności do pracy wynosi [...] zł netto, podatkową księgę przychodów i rozchodów za [...] r., zeznanie PIT-36 za rok [...]. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r.0(sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. Oceniając sytuację rodzinną i materialną skarżącej, starszy referendarz sądowy uznał, że w obecnej sytuacji osobistej i finansowej, zarówno uiszczenie kosztów sądowych związanych z zawisłym postępowaniem sądowym w sprawie, jak i poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika procesowego, stanowi dla niej nadmierne obciążenie, ponieważ wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Niewątpliwie bowiem M.W. znajduje się w trudnej sytuacji. Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, otrzymuje okresową rentę wynoszącą [...] zł ponadto uzyskuje niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, który wg zeznania PIT-36 za rok [...] wyniósł [...] zł. Miesięczne niezbędne koszty utrzymania kształtują się na poziomie ok. [...] zł (fundusz remontowy gaz, prąd) do tego należy uwzględnić koszty zakupu lekarstw oraz żywności. Ponadto skarżąca ponosi koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, które niewątpliwie również obciążają jej budżet. Mając zatem na względzie wskazane informacje odnośnie sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącej należało uznać, że zapłata kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika przekracza jej możliwości finansowe, a tym samym zaistniały przesłanki do przyznania M.W. prawa pomocy na podstawie art. 245 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.