II SA/Sz 1320/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka – Kleczaj,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, , po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r. nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. J. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) oraz art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 7, art. 13, art. 18 i art. 29 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), po rozpoznaniu odwołania M. J., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego. Z uzasadnienia decyzji wynika, że Burmistrz Miasta odmówił przyznania M. J. prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – K. J. na okres od dnia [...] r. z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. M. J. odwołując się od ww. decyzji zarzuciła organowi I instancji błędne wyliczenie dochodu uzyskanego przez jej męża w [...] r. z tytułu pobieranego świadczenia rehabilitacyjnego oraz świadczenia rentowego. Zdaniem odwołującej się, winno się zsumować oba te dochody i następnie podzielić przez 12 miesięcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji stwierdziło, że M. J. nie spełnia kryterium dochodowego, uprawniającego do nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji w prawidłowy sposób dokonał wyliczeń dochodu rodziny wnioskodawcy, dokładnie przedstawiając sposób wyliczenia w uzasadnieniu decyzji. Do dochodu rodziny wliczono dochód M. J. z tytułu zatrudnienia za rok [...] w wysokości [...]zł (dochód brutto w kwocie [...] zł pomniejszono o składki na ubezpieczenia społeczne w wysokości [...] zł oraz o składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł), który jest uzyskiwany do chwili obecnej. Zatem po podzieleniu tej kwoty przez 12 miesięcy przeciętny miesięczny dochód M. J. z tytułu zatrudnienia wyniósł [...] zł. Do dochodu rodziny wliczono także dochód z prowadzonej w [...] r. przez T. J. (małżonka strony odwołującej) działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, który podzielono na 12 miesięcy (albowiem działalność jest zarejestrowana i prowadzona do chwili obecnej), zatem miesięczny przeciętny dochód z działalności gospodarczej wyniósł [...] zł. Do dochodu rodziny wliczono także dochód z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego pobieranego przez T. J. za okres pięciu miesięcy [...] r. T. J. miał przyznane świadczenie rehabilitacyjne na okres od [...] r. Za okres od [...] r. otrzymał to świadczenie w wysokości [...] zł. Powyższą kwotę podzielono na liczbę miesięcy, przez które w [...] r. pobierał świadczenie, tj. przez 5 miesięcy, co dało kwotę [...] zł. Do dochodu rodziny wliczono również kwotę w postaci renty T. J. z tytułu niezdolności do pracy, przyznanej na okres od [...] r. Kwota tego świadczenia otrzymanego w roku [...] wyniosła [...] zł i została podzielona przez 8 miesięcy, tj. liczbę miesięcy przez które faktycznie była otrzymywana w roku [...], co dało kwotę [...] zł. Kolegium wyjaśniło, że przepisy prawa nie dają możliwości zsumowania tych dochodów i podzielenia ich przez 12 miesięcy. Każdy z tych dochodów jest odrębnym rodzajem dochodu, uzyskanym z innego tytułu, na podstawie innych przepisów. Dlatego też nie mogły być zsumowane i podzielone przez 12 miesięcy. Następnie Kolegium przytoczyło treść art. 2 ust. 20 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i art. 7 ust. 2 ww. ustawy i stwierdziło, że słusznie organ I instancji podzielił poszczególne rodzaje dochodów przez liczbę miesięcy, w których dany dochód był uzyskiwany, tj. dochód z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego przez 5 miesięcy, a rentę z tytułu niezdolności do pracy przez 8 miesięcy. Następnie poszczególne dochody zsumowano, co dało kwotę miesięcznego dochodu rodziny wnioskodawczyni w roku [...], tj.: [...] Uzyskaną kwotę podzielono przez liczbę członków rodziny M. J., tj. 5 osób, co dało kwotę przeciętnego miesięcznego dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł. Powyższe oznacza, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. kwotę [...] zł. M. J. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, art. 77 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a tym samym uniemożliwienie nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na syna Konrada w okresie od [...] r. Wskazując na te zarzuty wniosła o: 1) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna K., 2) zasądzenie wypłaty należnego świadczenia wychowawczego na wskazany numer rachunku bankowego, 3) zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty, 4) zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Według skarżącej, z wyliczenia organów wynika, że jej mąż powinien otrzymywać przez cały rok [...] średnią kwotę [...] zł miesięcznie. Takiej kwoty miesięcznie mąż nie otrzymywał. Jest to dochód wirtualny. Powyższy stan nie znajduje również odzwierciedlenia w zeznaniu podatkowym za [...] r. (PIT-36). Wszystkie dochody rodziny zostały zsumowane, tj.: [...] zł. W ten sposób powstał zsumowany a nie średni dochód miesięczny rodziny, którego faktycznie nie było. Odnosząc się do świadczenia rehabilitacyjnego skarżąca wskazała, że zgodnie z przepisami, przysługuje ono przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej niż przez 12 miesięcy. Od [...] r. dochodu tego mąż już nie uzyskuje, nastąpiło obniżenie dochodu i jest ono stałe. Należy więc przyjąć, iż pewna część dochodu naszej rodziny (w kwocie [...] zł miesięcznie) została utracona w sposób faktyczny i bezpowrotny. Na takim stanowisku stoi również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt. II SA/Bd 250/2008 stwierdził, że "(...) zdaniem Sądu z przepisów o świadczeniach rodzinnych nie wynika bynajmniej, że utratą dochodu może być wyłącznie utracenie całego dochodu rodziny ubiegającej się o sporne świadczenia. Uregulowania ustawy o świadczeniach rodzinnych w żadnej mierze nie dają podstawy do formułowania twierdzeń, że pomniejszenie dochodu takiej rodziny o dochód utracony jest możliwe tylko w przypadku, gdy straci ona wszelkie źródła utrzymania. Utrata bowiem może polegać nie tylko na zupełnej stracie czy zaniku, ale także na ubytku. Pod pojęciem utraty dochodu kryje się więc także i odpadnięcie tylko niektórych źródeł tego dochodu, o ile zostały one utracone w sposób faktyczny i bezpowrotny. " Skarżąca dodała, że obecnie mąż dalej prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą oraz otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy. Ponadto, jej dochody również pochodzą z tego samego źródła, tj. z umowy o pracę. Organ wydając zaskarżoną decyzję, podobnie jak organ I instancji, dokonał analizy dochodów rodziny wyłącznie w oparciu o rok [...], uwzględniając dochód ze świadczenia rehabilitacyjnego jako dochód dodatkowy nie uwzględniając zmian jakie zaszły w przypadku wypłaty ww. świadczenia. Tym samym orzecznictwo sądów administracyjnych stoi w sprzeczności z twierdzeniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wedle którego katalog dochodów utraconych określony w art. 2 ust. 19 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tożsamy z katalogiem określonym w art. 3 ust. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych) jest katalogiem zamkniętym. Skarżąca wyraziła opinię, że prowadząc postępowanie organ naruszył szereg przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie dopełnił bowiem obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ani też obowiązku dokonania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2017 r. skarżąca podtrzymała skargę oraz przedstawiła w formie tabeli właściwy, w jej ocenie, sposób obliczenia dochodów netto członków rodziny za [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zasady przyznania prawa do świadczenia wychowawczego określają przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), dalej określanej jako "ustawa". W myśl art. 5 ust. 3 ww. ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Definicja dochodu rodziny zamieszczona została w art. 2 pkt 4 ustawy i oznacza sumę dochodów członków rodziny. Przy tym za dochód członka rodziny, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. W związku z tym, że w realiach niniejszej sprawy organy uznały, że wystąpiła sytuacja "uzyskania dochodu" w 2014 r. przez męża skarżącej, celowym jest również przywołanie definicji tego pojęcia wynikającej z art. 2 pkt 20 ustawy. Uzyskanie dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane m.in.: uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej (art. 2 pkt 20 lit. d) oraz uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 20 lit. f). Aby uzyskanie dochodu miało wpływ na sposób obliczenia przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny a tym samym dochodu rodziny, muszą być spełnione przesłanki zawarte w art. 7 ust. 2 lub 3 ustawy. Stosownie bowiem do postanowień art. 7 ust. 2 ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W myśl art. 7 ust. 3 ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że otrzymane przez męża skarżącej świadczenie rehabilitacyjne w okresie od [...] r. w łącznej wysokości [...] zł należy zakwalifikować jako dochód uzyskany i zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, podzielić przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany. Następnie tak ustalony średniomiesięczny dochód ze świadczenia rehabilitacyjnego dodać do pozostałych dochodów męża uzyskanych z działalności gospodarczej za [...] r. oraz renty z tytułu niezdolności do pracy przyznanej od [...] r. Zdaniem Sądu, stanowisko organów w tym zakresie było nieprawidłowe. Aby uwzględnić w dochodach członka rodziny "dochody uzyskane" warunkiem wynikającym z cytowanego wyżej art. 7 ust. 2 i 3 ustawy jest aby dochód ten był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia. W niniejszej sprawie okres otrzymywania przez męża skarżącej świadczenia rehabilitacyjnego zakończył się [...] r. Świadczenie to nie było zatem uzyskiwane w okresie na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego. Oznacza to, że zakwalifikowanie średniomiesięcznej wysokości świadczenia rehabilitacyjnego z 2014 r. jako dochodu uzyskanego było nieuprawnione. Nie można jednak przyjąć, jak sugeruje to skarżąca, aby wspomniany dochód z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego uznać za dochód utracony. Okoliczności, które można uznać za dochód utracony, zostały enumeratywnie wyszczególnione w art. 2 pkt 19 ustawy. Zalicza się do nich m.in. utratę świadczenia rehabilitacyjnego po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika, aby mąż skarżącej zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej, zaś z oświadczenia skarżącej złożonego dnia [...] r. wynika, że działalność gospodarczą nadal prowadzi. Zasadnie organy uznały przy tym za dochód uzyskany w rozumieniu art. 2 pkt 20 lit. d uzyskanie w trakcie roku 2014 r. renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznanej mężowi skarżącej od [...] r. Jest to bowiem dochód pobierany także w okresie na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego (art. 7 ust. 2 ustawy). Uwzględniając powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy. Aby ocenić, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, co jest warunkiem niezbędnym do uwzględnienia skargi z powodu naruszenia prawa materialnego, konieczne było określenie prawidłowego sposobu obliczenia dochodów rodziny skarżącej, które powinno wyglądać następująco. Należało dodać średniomiesięczny dochód skarżącej w[...] r. ([...] zł) do średniomiesięcznego dochodu męża skarżącej w [...] r. Na ten ostatni składa się dochód z działalności gospodarczej oraz świadczenie rehabilitacyjne ([...] zł). Następnie sumę tą podzielić na 12 i dodać rentę, co daję średniomiesięczny dochód rodziny w wysokości, która podzielona przez 5 członków rodziny da wartość mniejszą niż 800 zł, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawione wyżej spostrzeżenia co do sposobu ustalenia dochodów rodziny skarżącej. Wobec zawartych w skardze żądań zmiany zaskarżonej decyzji, zasądzenia wypłaty należnego świadczenia oraz należnych odsetek celowym jest wyjaśnienie, że w sprawach rozpatrywania skarg na decyzje administracyjne rolą sądów administracyjnych jest badanie kwestionowanych rozstrzygnięć pod względem ich zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.). Sąd nie może przy tym zastępować organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych bowiem nie posiada takowych kompetencji. W przypadku uwzględnienia skargi na decyzję, w zależności od stopnia uchybienia przepisom prawa, sąd może ją uchylić albo stwierdzić jej nieważność (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach postępowania obejmujących zwrot kosztów dojazdu skarżącej do Sądu rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 ww. ustawy.