II SA/Sz 1079/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. R. i A. B. na czynność Burmistrza Miasta i Gminy Gryfino w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków postanawia: odrzucić skargę

Pismem z dnia 9 listopada 2023 r. E. R. i A. B. (dalej: skarżący) wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na czynność Burmistrza Miasta i Gminy polegającą na sporządzeniu i włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku nieruchomego dla budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w G.. Działka nr [...] na której posadowiony jest budynek stanowi własność skarżących (KW Nr [...]). W uzasadnieniu skargi skarżący podali, że przedmiotową nieruchomość nabyli w 2011 r. Natomiast w 2018 r. uzyskali informację przekazaną drogą nieoficjalną, że ich nieruchomość została bez ich wiedzy wpisana do gminnej ewidencji zabytków a także że została dla tej nieruchomości założona karta adresowa zabytku. Skarżący dysponowali opinią techniczną sporządzoną przez rzeczoznawcę dotyczącą oceny stanu technicznego nieruchomości, z której wynikało, że stan degradacji nieruchomości nie uzasadnia przeprowadzenia prac pozwalających na przywrócenie stanu pierwotnego budynku, z uwagi na zbyt wysokie koszty. Z punktu widzenia skarżących rozwiązaniem ekonomicznie uzasadnionym byłaby rozbiórka i postawienie nowego budynku. Wobec tego skarżący, powołując się na opinię techniczną rzeczoznawcy, skierowali do organu gminy wniosek z dnia 20 kwietnia 2018 r. o wykreślenie nieruchomości z gminnej ewidencji zabytków. Organ gminy skierował do Zachodniopomorskiego Konserwatora Zabytków wniosek o zaopiniowanie wyłączenia nieruchomości z gminnej ewidencji zabytków. Stanowisko Zachodniopomorskiego Konserwatora Zabytków zostało zawarte w piśmie z dnia 26 lipca 2017 r. (w rzeczywistości 26 lipca 2018 r.), w którym to powołano się na kartę adresową zabytku a także oględziny nieruchomości dokonane w 2018 r. W ocenie Konserwatora budynek nie utracił wartości zabytkowych a stwierdzony przez rzeczoznawcę zły stan techniczny w żaden sposób nie umniejszył wartości zabytkowych posiadanych przez nieruchomość. W konsekwencji organ gminy poinformował o odmowie wykreślenia nieruchomości z gminnej ewidencji zabytków. W kwietniu 2023 r. skarżący zlecili wykonanie kolejnej ekspertyzy, z której wynikało dalsze pogorszenie się stanu technicznego budynku. W dniu 24 października 2023 r. pełnomocnik skarżących zapoznał się z dokumentacją dotyczącą włączenia nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, składającą się wyłącznie z karty adresowej zabytku oraz korespondencji prowadzonej pomiędzy skarżącymi a organem gminy w 2018 r. Według skarżących początkiem terminu do wniesienia skargi jest dzień wglądu w akta postępowania przez ich pełnomocnika i powzięcie przez nich wiedzy co do podstawy dokonania przez organ gminy włączenia stanowiącej ich własność nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków. Na zarządzenie asesora sądowego z dnia 4 stycznia 2024 r. wezwano skarżących do wykazania czy przed wniesieniem skargi do Sądu wyczerpali środek zaskarżenia poprzez skierowanie do Burmistrza Miasta i Gminy wezwania do usunięcia naruszenia prawa oraz do wykazania daty nadania tego wezwania w urzędzie pocztowym, bądź bezpośrednio w siedzibie organu oraz nadesłania kopii tego wezwania wraz z dowodem nadania, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie swój udział w sprawie zgłosił pełnomocnik skarżących i wskazał, że skarżący wyczerpali środek zaskarżenia poprzez skierowanie do organu – Burmistrza Miasta i Gminy pisma z dnia 5 czerwca 2018 r. – na które to pismo powołuje się sam organ i znajduje się ono w aktach postępowania administracyjnego. Pełnomocnik skarżących podał, że organ nie wydał zarządzenia ani innego aktu podlegającego zaskarżeniu a dokonał samej czynności wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez posiadania w tym zakresie podstaw faktycznych i prawnych. O tychże okolicznościach skarżący powzięli wiadomość w dniu wglądu w akta administracyjne, tj. 24 października 2023 r. Pełnomocnik skarżących nie dołączył wskazywanego pisma z dnia 5 czerwca 2018 r. Karta adresowa zabytku nieruchomego dla budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w G. została sporządzona w grudniu 2012 r. Gminna ewidencja zabytków dla miasta G. jest jawna (opublikowana w Biuletynie Informacji Publicznej). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga dotyczy czynności Burmistrza Miasta i Gminy polegającej na włączeniu karty adresowej zabytku nieruchomego dla budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w G. do gminnej ewidencji zabytków. Czynność ta, z mocy art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm), dalej: "P.p.s.a.", jako czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Wskazać również należy, że z dniem 17 listopada 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 840 ze zm.), dalej: "u.o.z.", która w art. 22 ust. 4 stanowiła, że wójt, (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, objętych wojewódzką ewidencją zabytków. Jednocześnie w art. 143 ust. 1 u.o.z. określono termin 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy na założenie odpowiednio krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków. Następnie ustawą z dnia 18 marca 2010 r. nowelizującą ustawę o ochronie zabytków oraz opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2010 r. Nr 75 poz. 474), która weszła w życie z dniem 5 czerwca 2010 r., art. 22 ust. 4 otrzymał brzmienie: "wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych i terenu gminy" oraz w art. 22 dodano ust. 5, w brzmieniu: "w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków". W art. 6 ust. 2 ustawy nowelizującej wskazano, że wójt (burmistrz, prezydent miasta) założy gminną ewidencję zabytków w terminie 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o którym mowa w art. 7, na przekazanie którego – zgodnie z art. 7 tejże ustawy – wojewódzki konserwator zabytków miał termin 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej. Z dokumentacji załączonej przez Burmistrza Miasta i Gminy do odpowiedzi na skargę wynika, że karta adresowa zabytku nieruchomego dla budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w G. została sporządzona w grudniu 2012 r. Mając powyższe na uwadze należało zbadać, czy skarga została wniesiona skutecznie, tj. z zachowaniem wymogów formalnych przewidzianych w procedurze sądowadministracyjnej. Dla oceny tej kwestii istotne znaczenie ma to, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) została zmieniona między innymi ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym art. 52 i 53 tej ustawy. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r., przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9, tj. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej. Ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem 1 czerwca 2017 r. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie budzi żadnych wątpliwości, że czynność będąca przedmiotem skargi została podjęta przed dniem 1 czerwca 2017 r., a zatem do oceny dopuszczalności skargi zastosowanie znajdowały przepisy art. 52 i 53 P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 czerwca 2017 r., co oznacza, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego należało poprzedzić wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Zgodnie z art. 52 P.p.s.a., w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (§1). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2). Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę (§ 3). Natomiast zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a. w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4 P.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że skarga na czynność w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków może zostać przyjęta przez sąd do merytorycznego rozpoznania, o ile strona wyczerpie przysługujące jej środki zaskarżenia, a więc wezwie organ, który dokonał czynności do usunięcia naruszenia prawa, a wezwanie to skieruje do organu w określonym w ustawie terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu czynności. Warunki te muszą zostać spełnione łącznie, zaś niespełnienie któregokolwiek z nich powoduje przyjęcie, że strona nie wyczerpała przysługujących jej środków zaskarżenia, co czyni taką skargę niedopuszczalną. Skarżący, mimo wezwania Sądu, nie wykazali, aby przed wniesieniem skargi dopełnili obowiązku uprzedniego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżących z dokumentacji załączonej przez Burmistrza Miasta i Gminy do odpowiedzi na skargę nie wynika aby pismem z dnia 5 czerwca 2018 r. skarżący wystąpili do organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w przedmiotowej sprawie. Z dokumentacji tej wynika jedynie, że pismem z dnia 20 kwietnia 2018 r. skarżący wystąpili do Burmistrza Miasta i Gminy z wnioskiem o wykreślenie z gminnej ewidencji zabytków budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w G., wskazując na jego zły stan techniczny oraz zamierzenia inwestycyjne skarżących. W związku z tymże wnioskiem Burmistrz Miasta i Gminy pismem z dnia 5 czerwca 2018 r. wystąpił do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie o uzgodnienie wykreślenia powyższego budynku z gminnej ewidencji zabytków. Zarówno z treści skargi jak i wniosku skarżących z dnia 20 kwietnia 2018 r. wynika, że już w 2018 r. mieli świadomość o figurowaniu należącego do nich budynku w gminnej ewidencji zabytków. Wskazać również należy, iż z treści rzeczonego wniosku z dnia 20 kwietnia 2018 r. nie wynika aby skarżący kwestionowali zasadność wpisu tegoż budynku do gminnej ewidencji zabytków, podnosząc że budynek nie posiada cech zabytku, a jedynie że wnioskowali o jego wykreślenie z ewidencji, wskazując na zły stan techniczny budynku i inne zamierzenia inwestycyjne co do nieruchomości, na której jest położony. Skarżący nie wystąpili zatem, przed wniesieniem niniejszej skargi, do organu z żadnym pismem, które można by zakwalifikować jako wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W konsekwencji niewyczerpanie przed wniesieniem skargi wymogu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, skutkuje niedopuszczalnością skargi. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 58 § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.