II SA/Sz 1054/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 4 pkt 9, art. 124b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z. 2018 r. poz. 2204 ze zm., dalej: "u.g.n.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a."), Starosta [...] zobowiązał S. i T. C., właścicieli nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym Trzebień gmina B., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha, dla której w Sądzie Rejonowym w S. prowadzona jest księga wieczysta [...], do udostępnienia jej części o powierzchni [...] (zgodnie z załącznikiem mapowym w skali 1:2000 stanowiącym integralną część decyzji), Spółce E. z siedzibą w G., w celu wykonania czynności związanych z remontem napowietrznej linii 110 kV relacji [...], polegających na wymianie przewodów roboczych na małozwisowe (pkt 1). Jednocześnie organ wskazał, że obowiązek udostępnienia nieruchomości polega na umożliwieniu osobom upoważnionym przez Spółkę, wstępu na teren opisanej działki, w celu usunięcia istniejących przewodów i zawieszenia nowych przewodów z zachowaniem dotychczasowej trasy przebiegu linii oraz na zapewnieniu dojazdu umożliwiającego wykonanie tych prac (pkt 2). Ponadto w pkt 3 ustalił obowiązek udostępnienia nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od momentu wejścia na grunt (pkt 3), jednocześnie zobowiązał Spółkę do: a) przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po wykonaniu czynności, o których mowa w pkt 1 i 2, a jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego będzie niemożliwe albo spowoduje nadmierne trudności lub koszty - do zapłaty odszkodowania; b) uzgodnienia z właścicielem nieruchomości, w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynie termin określony w pkt 3, wysokości odszkodowania za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe wskutek czynności, o których mowa w pkt 1 i 2; c) zawiadomienia organu wydającego niniejszą decyzję o wykonaniu obowiązków określonych w pkt. 4 lit. a-b. Nadto Starosta nadał niniejszej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 6). Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 17 maja 2019 r., spółka E. z siedzibą w G., zwróciła się do Starosty [...] o wydanie decyzji, w trybie art. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami, zobowiązującej właściciela nieruchomości położonej w obrębie T. gmina B., oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni ogólnej [...] do udostępnienia jej części, celem wykonania czynności związanych z remontem napowietrznej linii 110 kV relacji [...], a polegających na wymianie przewodów roboczych na małozwisowe. Jednocześnie wnioskująca wskazała, iż niezbędne prace remontowe mają znaczenie dla wypełnienia przez spółkę publicznoprawnych obowiązków wynikających z ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r., poz. 755 ze zm.), tj. obowiązków zapewniania ciągłości i niezawodności dostaw energii. Brak możliwości wykonania niezwłocznego remontu pociągnie za sobą ryzyko wystąpienia awarii linii, czego przyczyną będzie dalsze utrzymanie obecnie zawodnego zasilania odbiorców w energię elektryczną na terenie Wojewoda. Zwłoka w wykonaniu remontu linii zagrozi zdrowiu lub życiu ludzkiemu z uwagi na przestarzałe i wyeksploatowane elementy linii. Dodatkowo zagrozi interesowi społecznemu ze względu na narażenie odbiorców energii elektrycznej na przerwy w jej dostawie spowodowane ewentualną awarią linii. Starosta podkreślił, że wnioskodawczyni przedłożyła ponadto dokumentację z przeprowadzonych rokowań, wskazując, że do dnia złożenia wniosku nie uzyskano zgody właścicieli nieruchomości - S. i T. C., na wykonanie prac remontowych. Zdaniem organu I instancji z analizy zebranych w sprawie materiałów dowodowych wynika, że zostały spełnione obie przesłanki, warunkujące zastosowanie art. 124b u.g.n. dotyczące konieczności wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii wymienionych w tym przepisie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń oraz brak zgody właściciela na udostępnienie nieruchomości. Kwestionując przedmiotową decyzję T. C. złożył od niej odwołanie, której zarzucił niewłaściwą ocenę materiału dowodowego oraz jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Odwołujący nie zgodził się ze stanowiskiem organu odnoszącym się do braku wyrażenia zgody na udostępnienie nieruchomości. Podkreślił, że udzielił zgody warunkowej, czyli po ustanowieniu przez spółkę odpłatnej służebności przesyłu na rzecz właścicieli zajętego gruntu. W przypadku odmowy odwołujący wskazał na drugi wariant, polegający na wypłaceniu właścicielom kwoty [...]zł za udostępnienie nieruchomości oraz wpłacenie kaucji w kwocie [...]zł na poczet rekompensaty za wyrządzone szkody. Z kolei S. C., w złożonym odwołaniu od decyzji Starosty z dnia [...] r. wskazała, że odwołuje się do czasu ustanowienia odpłatnej służebności gruntów zajętych pod linie wysokiego, średniego i niskiego napięcia znajdujące się na terenie należącego do niej gospodarstwa. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a w związku z art. 124b u.g.n., Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ II instancji przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania. Podkreślił, że jak wynika z księgi wieczystej nr [...], współwłaścicielami nieruchomości nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym T. gmina B. są T. C. i S. C., na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Zdaniem organu współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości i wnioskodawczyni pomimo podjętych działań nie uzgodnili wzajemnych warunków udostępnienia przedmiotowej działki w celu przeprowadzenia prac remontowych. Wojewoda wyjaśnił, że przepis art. 124b u.g.n. nie wymaga przeprowadzenia rokowań w celu uzyskania zgody. Brak zgody będzie oznaczać również milczenie lub stawianie warunków, których przedsiębiorca nie będzie chciał spełnić. Nie podlega natomiast weryfikacji okoliczność, jakie warunki zaproponował inwestor właścicielowi nieruchomości. Powołując się na oświadczenia wnioskodawczyni organ odwoławczy podkreślił, że celem udostępnienia nieruchomości jest wykonanie przez spółkę czynności związanych z konserwacją i remontem odcinka linii elektroenergetycznej 110 kV [...] polegających na usunięciu istniejących przewodów i zawieszenia nowych z zachowaniem dotychczasowej trasy przebiegu linii oraz zapewnienie dojazdu umożliwiającego wykonanie tych czynności. Wojewoda zgodził się przy tym z oceną Starosty [...], że planowane przez inwestora prace nie wykraczają poza pojęcie remontu. Zakres planowanych prac obejmuje: wymianę przewodów fazowych i odgromowych wraz z osprzętem, na słupie nr [...] zlokalizowanym na przedmiotowej nieruchomości zaplanowano montaż mufy dla połączenia odcinków przewodu odgromowego. Na skutek prac remontowych parametry linii, tj. długość i napięcie znamionowe wynoszące 110 kV, nie ulegną zmianie. Nie zmieni się również przebieg linii, nie nastąpi zwiększenie mocy czy natężenia ani zwiększenie pola elektroenergetycznego. Lokalizacja słupów znajdujących się na przedmiotowej działce (nr [...] i nr [...]) pozostanie bez zmian. Po wykonaniu prac przedmiotowa linia 110 kV przebiegać będzie po istniejącej dotychczasowej trasie. Zdaniem organu odwoławczego, wnioskodawca w wystarczający sposób uzasadnił konieczność przeprowadzenia odpowiednich prac remontowych. Nie budzi również wątpliwości charakter prac, które mają być wykonane. Z całą pewnością są to prace mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa i ciągłości przesyłu energii elektrycznej, nie wpłyną one natomiast na zmianę parametrów i przebiegu linii ani lokalizację słupów, nie nastąpi zwiększenie mocy czy natężenia ani też zwiększenie pola elektroenergetycznego linii. W tej sytuacji Wojewoda przyjął, że zasadnym było uznanie przedmiotowych prac za remont, a w rezultacie zastosowanie art. 124b u.g.n. Pismem z dnia 9 października 2019 r. T. C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję z dnia [...] r., jednocześnie wnosząc o stwierdzenie jej nieważności lub uchylenie, jak też uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności wskazanego w decyzjach organów obu instancji. Zdaniem skarżącego organy obu instancji bezkrytycznie nadały podjętym decyzjom rygor natychmiastowej wykonalności, w sytuacji gdy z akt sprawy wynika, że nie zachodzą żadne z przesłanek do jego nadania. Skarżący zwrócił uwagę, że ostateczną decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) Starosta [...] odmówił wnioskodawczyni zobowiązania Stanisławy i T. C. do udostępnienia tej części nieruchomości, co oznacza, że zaskarżona decyzja z mocy prawa jest nieważna. Nadto nie zgodził się z twierdzeniem organu potwierdzającym kumulatywne spełnienie przesłanek określonych w art. 124b u.g.n. Zarzucił, że Starosta nie wskazał dat dziennych udostępnienia nieruchomości, zakreślając nieostry termin nie dłuższy niż 6 miesięcy od daty wejścia na grunt. Wedle skarżącego Starosta, a następnie Wojewoda nie dokonali również właściwej oceny zebranych dowodów, bowiem nie uwzględnili, że współwłaściciele nieruchomości udzielili zgody warunkowej na udostępnienie nieruchomości, pod warunkiem ustanowienia odpłatnej służebności gruntowej oraz wpłaty kaucji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na wydaną przez Starostę ostateczną decyzję z [...] r. odmawiającą udostępnienia części nieruchomości, który nie był podnoszony w odwołaniu, organ II instancji stwierdził, że w postępowaniach prowadzonych przez organ I instancji zakończonych ww. decyzjami nie zachodzi tożsamość spraw. W piśmie z dnia 23 czerwca 2020 r. złożonym na rozprawie dnia 25 czerwca 2020 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie spółki do ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu dla wszystkich linii energetycznych wybudowanych na terenie jego własności. Na rozprawie dnia 25 czerwca 2020 r. skarżący oświadczył, że zaskarżona decyzja została już wykonana, natomiast nie wypłacono mu z tego tytułu żadnego odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 124b u.g.n. Zgodnie z tym przepisem starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się z urzędu albo na wniosek podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, o których mowa w ust. 1 (ust. 2). Decyzji, o której mowa w ust. 1, nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (ust. 2a). Obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy. Przepis art. 124 ust. 1a i 4 stosuje się odpowiednio (ust. 3). Z brzmienia przepisu art. 124b u.g.n., wynika że może on być stosowany, jeśli kumulatywnie spełnione zostaną następujące przesłanki: wystąpi konieczność wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii wymienionych w przepisie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń oraz właściciel (użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości) nie wyraża zgody na takie udostępnienie. Istotą art. 124b u.g.n. jest zasadniczo przyznanie przedsiębiorstwom energetycznym instrumentu pozwalającego na realizację celów publicznych (art. 6 pkt 2 u.g.n.), które nałożone zostały na nie przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 755) i wiążą się z utrzymywaniem zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w energię (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. II SA/Po 697/17, publ. w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 124b ust. 1 u.g.n. We wniosku z dnia 17 maja 2019 r. E. z siedzibą w G. powołała się na konieczność wykonania prac remontowych odcinka linii elektroenergetycznej 110 kV relacji [...] przebiegającej przez działkę stanowiącą współwłasność skarżącego oraz jego żony. Zdaniem Sądu, zakres prac polegający na usunięciu istniejących przewodów i zawieszenia w ich miejsce nowych z zachowaniem dotychczasowej trasy przebiegu linii, obejmujący ponadto wymianę przewodów fazowych i odgromowych wraz z osprzętem należy niewątpliwie zaliczyć do prac remontowych. Tym bardziej, że w związku z pracami, jakie mają zostać przeprowadzone, nie ulegną zmianie żadne parametry techniczne linii 110 kV. Na uwzględnienie zasługuje ponadto stanowisko spółki, że brak wykonania niezwłocznego remontu pociągnie za sobą ryzyko wystąpienia awarii linii, co w konsekwencji może doprowadzić do pozbawienia energii elektrycznej okolicznych mieszkańców. Nadto zwłoka w wykonaniu remontu zagrozi zdrowiu lub życiu ludzi z uwagi na przestarzałe elementy linii, a dodatkowo zagrozi interesowi społecznemu, ze względu na narażenie odbiorców energii elektrycznej na przerwy w jej dostawie spowodowane ewentualną jej awarią. Drugą przesłanką wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji zobowiązującej do udostępnienia nieruchomości w celu przeprowadzenia czynności określonych w komentowanym artykule jest brak zgody właściciela, użytkownika wieczystego bądź osoby, której przysługują inne prawa rzeczowe. Jak wynika z akt sprawy właściciele działki nr [...] położonej w obrębie T. w gminie B., w tym skarżący, nie wyrazili zgody na jej udostępnienie. W aktach sprawy znajdują się pisma wnioskodawczyni kierowane zarówno do skarżącego, jak też do współwłaścicielki nieruchomości – S. C., zawierające prośby o wyrażenie takiej zgody. Jednak w odpowiedzi na przesłaną korespondencję skarżący (w pismach odpowiednio z dnia 16 marca 2019 r., 26 maja 2019 r. oraz 17 czerwca 2019 r.), jak i S. C. (w pismach z dnia 27 lutego 2019 r. oraz 14 czerwca 2019 r.) – jednoznacznie oświadczyli, że nie wyrażają zgody na planowane prace polegające na remoncie linii energetycznej. Ponadto w aktach znajduje się notatka z przeprowadzonego w dniu 26 lutego 2019 r. spotkania, w którym uczestniczyli przedstawiciele wykonawcy inwestycji oraz skarżący, który odmówił jednak jej podpisania. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skargi polegającego na braku dokonania właściwej oceny zebranych dowodów, polegającego wedle skarżącego na udzieleniu zgody na udostępnienie nieruchomości pod warunkiem ustanowienia na rzecz właścicieli służebności gruntowej oraz wpłaty kaucji, wyjaśnić należy, że brak zgody, o której mowa w art. 124b u.g.n. należy rozumieć nie tylko jako brak odpowiedzi na propozycję, lecz również jako brak porozumienia pomiędzy właścicielami a inwestorem odnośnie warunków udostępnienia nieruchomości. Wyrażenie zgody pod warunkiem ustanowienia na rzecz właścicieli służebności przesyłu, czy też zapłaty określonej kwoty oznacza w tym przypadku brak zgody. Innymi słowy, wyrażenie zgody warunkowej, uzależnionej od spełnienia przez inwestora postulatów wywiedzionych przez właściciela działki, w tym ustanowienia służebności przesyłu, czy wpłaty kaucji nie może być uważane za jednoznaczne z wyrażeniem zgody na udostępnienie nieruchomości. Za niezasadny Sąd uznał zarzut dotyczący "bezkrytycznego" nadania decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności, bowiem nadanie decyzji wydanej na podstawie art. 124b u.g.n. rygoru natychmiastowej wykonalności jest obligatoryjne i następuje na podstawie art. 124b ust. 2a u.g.n.. Podobnie nie zasługuje na uwzględnienie zarzut polegający na braku wskazania dat dziennych udostępnienia nieruchomości, jak wynika bowiem z treści art. 124b ust. 3 ugn. obowiązek udostępnienia nieruchomości, może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy, o czym rozstrzygnięto w pkt 3 decyzji organu I instancji. W ocenie sądu ustalenie daty początkowej w taki sposób, jak uczyniono to w zaskarżonej decyzji było dopuszczalne. Nie przekreśla to ogólnej idei zamknięcia ograniczenia prawa własności w określonych ramach czasowych z jednej strony i zapewnienia inwestorowi czasu na wykonanie zaplanowanych prac z drugiej. W zakresie zarzutu dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na res iudicata podkreślić należy, że skarżący nie wykazał tożsamości spraw zakończonych przedmiotową decyzją oraz powołaną w skardze decyzją Starosty [...] z dnia [...] r., co potwierdził też Wojewoda w odpowiedzi na skargę. Wyjaśnić w tym miejscu wypada, że w takich sprawach jak będąca przedmiotem rozpoznania sądu, fakt wydania decyzji na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. nie wyklucza możliwości złożenia kolejnego wniosku o zobowiązanie do udostępnienia nieruchomości, a rzeczą organu jest zbadanie, czy zachodzą przesłanki, o których mowa w treści przepisu i wydanie rozstrzygnięcia. Końcowo jedynie, odnosząc się do oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie dotyczącego braku wypłaty odszkodowania, zauważyć należy, że zgodnie z art. 124b ust. 4 u.g.n., za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek czynności, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Kwestia odszkodowania za udostępnienie nieruchomości ma zatem charakter następczy w stosunku do decyzji wydanej w trybie art. 124b u.g.n. i wykonanych na jej podstawie prac. Podsumowując Sąd stwierdził, że kontrola zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, w granicach zakreślonych rozstrzygnięciem, nie dała podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa materialnego lub naruszenia prawa procesowego. Brak jest przesłanek do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono wszystkich istotnych kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Decyzje organów obu instancji zawierają wszystkie niezbędne elementy, a ich uzasadnienia w stanie faktycznym i prawnym ustalonym w sprawie są prawidłowe. W przedmiotowym postępowaniu zostały spełnione przesłanki warunkujące możliwość zastosowania przez organ art. 124b ust. 1 u.g.n. W tym stanie rzeczy, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.