II SA/Sz 1042/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zapomogi oddala skargę.

W dniu 27 maja 2021 r. A. K., dalej: "skarżący", "student", złożył wniosek do Rektora Uniwersytetu S. o przyznanie mu zapomogi w roku akademickim [...]. W treści druku wniosku skarżący podał, że zdarzenie, z którym wiąże uprawnienie do zapomogi tj. rezygnacja z usługi telekomunikacyjnej generowała znaczne koszty w utrzymaniu gospodarstwa domowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się także, w sytuacji trwającej epidemii Covid-19, na potrzebę znacznego zwielokrotnienia prowadzenia rozmów telefonicznych jako student o statusie osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym i pacjent przychodni specjalistycznych. Do wniosku dołączył kserokopie zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia, pismo dostawcy usług telekomunikacyjnych oraz faktury na zakup leków, materiałów biurowych i dydaktycznych. Pismem z dnia 29.06.2021 r. organ wezwał skarżącego do doprecyzowania celu na jaki mają być przeznaczone środki w związku z przejściowo trudną sytuacją życiową. W wykonaniu tego wezwania skarżący wskazał (e-mail z dnia 14 lipca 2021 r. oraz oświadczenie z dnia 14.07.2021 r.), że środki z zapomogi byłyby przeznaczone na zakup niezbędnego telefonu komórkowego, wydajnego komputera wraz z drukarką oraz niezbędnych książek i innych przedmiotów z przeznaczeniem do celów dydaktycznych. W ocenie skarżącego powyższe pozwoliłoby odciążyć pracowników Działu ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu S. , którzy stale pomagają skarżącemu w toku kształcenia. Do tych wyjaśnień student dołączył także treść korespondencji e-mail z dnia 2 lipca 2021 r. otrzymanej od pracownika Działu ds. Osób Niepełnosprawnych, który informując studenta o gotowych materiałach dydaktycznych dla studenta wskazał jednocześnie, że z uwagi na przyznaną zapomogę celową i pobierane stypendium dla osób z niepełnosprawnościami student mógłby rozważyć zakup drukarki i pomocy dydaktycznych, co zapewniłoby studentowi większą samodzielność w przygotowywaniu materiałów w toku studiów. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], Rektor Uniwersytetu S. nie przyznał skarżącemu wnioskowanej zapomogi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z § 24 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Szczecińskiego w roku akademickim [...] zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Organ dodał, że za każde konkretne zdarzenie, uprawniające do ubiegania się o przyznanie zapomogi, ww. świadczenie przysługuje jednorazowo. Organ wskazał, że w dniu 27.05.2021 r. Rektor Uniwersytetu S. po przeanalizowaniu wniosku skarżącego złożonego wraz z kompletem dokumentów ustalił, iż podniesione argumenty nie kwalifikują sytuacji wnioskodawcy do przyznania zapomogi. Skarżący niezadowolony z wyniku sprawy wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze zarzucił organowi podjęcie krzywdzącej decyzji poprzez nieprzyznanie waloru istotności argumentacji dotyczącej rezygnacji z usługi telefonicznej stacjonarnej i oświadczeniu operatora o niemożności jej przywrócenia. Według skarżącego konieczność posiadania telefonu komórkowego jest uzasadniona, szczególnie w sytuacji, gdy z uwagi na niepełnosprawność skarżący ma przyznaną indywidualną organizację studiów. W ocenie skarżącego w jego przypadku posiadanie telefonu jest niezbędne do bieżącej komunikacji. Do skargi skarżący załączył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że cierpi na obustronny niedosłuch oraz że w ramach zajęć on-line w przypadku skarżącego konieczne jest umożliwienie czytania z ust. W odpowiedzi na skargę, działając przez radcę prawnego, organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W wypadku ustaleń przeciwnych sąd skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddala. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego odmawiająca przyznania skarżącemu zapomogi na rok akademicki [...] ze względu na uprzednie przyznanie studentowi w tym samym roku akademickim w toku studiów zapomóg związanych z epidemią Covid-19 i stanem zdrowia wnioskodawcy, a także z uwagi na pobieranie stypendium dla osób niepełnosprawnych. Zapomoga dla studentów została uregulowana w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.), dalej "p.s.w.n.". W myśl jej art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Według art. 90 p.s.w.n. zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Stosownie do art. 92 ust 2 p.s.w.n. zapomoga może być przyznana nie częściej niż 2 razy w roku akademickim. Zgodnie z art. 51b ust. 3 p.s.w.n. w okresie ograniczenia lub zawieszenia funkcjonowania uczelni zapomoga, o której mowa w art. 86 ust. 1 pkt 3, jest przyznawana przez rektora. Przepisów Kpa i art. 92 ust. 2 nie stosuje się. Badając legalność zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że organ administracji nie naruszył powołanych przepisów prawa materialnego, tym samym uznał, że skarga wywiedziona na podstawie art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. jest niezasadna. Wskazać należy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może ubiegać się, m.in. o przyznanie zapomogi. Tak więc samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do zapomogi. W celu uzyskania zapomogi student musi o nią wystąpić, złożyć wniosek o jej przyznanie. Przepis art. 90 p.s.w.n. określa przesłanki, które muszą zostać dodatkowo spełnione, aby student mógł uzyskać uprawnienie do zapomogi, tzn. zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela trafny pogląd wyrażony przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 155/20 (dostęp: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdził, że aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc; 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Organ uznał w zaskarżonej decyzji, że skarżący student nie spełnia dodatkowych warunków przewidzianych dla danej kategorii pomocy finansowej, mimo, iż nie stosował ograniczenia z art. 92 ust. 2 p.s.w.n. Podstawą do odmowy stanowił § 24 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu S. w roku akademickim [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu S. z dnia 22 lipca 2020 r. w sprawie ustalenia "Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu S. w roku akademickim [...]" ze zm. oraz Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu S. z dnia 27 października 2020 r. w sprawie szczególnych zasad dotyczących procedury stosowanej przy przyznawaniu zapomogi dla studentów i doktorantów, dalej "Regulamin". Zgodnie z brzmieniem tej regulacji dotyczącym niniejszej sprawy: Zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Student może otrzymać zapomogę najwyżej dwa razy w roku akademickim. Za trudną sytuację życiową uprawniającą studenta do ubiegania się o zapomogę uważa się w szczególności: 1) nieszczęśliwy wypadek lub poważną chorobę studenta lub członka najbliższej rodziny (rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, dziecka, małżonka, rodzeństwa); śmierć członka najbliższej rodziny (rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, dziecka, małżonka, rodzeństwa); szkody spowodowane klęską żywiołową; urodzenie dziecka studentki/studenta; o ile powstały nie wcześniej niż 6 miesięcy przed terminem złożenia wniosku. Za każde konkretne zdarzenie, uprawniające do ubiegania się o przyznanie zapomogi świadczenie przysługuje jednorazowo. Student zobowiązany jest do udokumentowania zdarzenia, które stanowi podstawę do ubiegania się o zapomogę powodującego przejściowo trudną sytuację życiową związaną z przedmiotowym zdarzeniem. Jak wynika z przedłożonych sądowi akt administracyjnych skarżący otrzymał uprzednio zapomogę w kwocie maksymalnej jednorazowej stawki [...] zł decyzją z dnia [...].09.2020 r. w roku akademickim [...], jako wsparcie finansowe w okresie pandemii związane z nauką zdalną i korzystaniem z lnternetu. Skarżący otrzymał także zapomogę w kwocie [...]zł decyzją z dnia [...].03.2021 r., w roku akademickim [...], jako jednorazowe wsparcie z uwagi na sytuację przedstawioną we wniosku z dnia 09.02.2021 r. We wniosku z dnia 27 maja 2021 r., uzupełnionym o wyjaśnienia z dnia 14 lipca 2021 r. skarżący wskazał jako zdarzenie uprawniające do zapomogi na wyłączenie usługi telefonicznej stacjonarnej, a w uzasadnieniu wniosku na konieczność rezygnacji z telefonu stacjonarnego i zakupu telefonu komórkowego - mobilnego i sprzętu komputerowego. Nie można jednak pominąć, że we wniosku z dnia 09.02.2021 r. rozpatrzonym pozytywnie przyznaniem zapomogi (ww. decyzją z dnia [...]03.2021 r.) także student wskazywał na konieczność rezygnacji z telefonu stacjonarnego, trudniejszą sytuację finansową wymuszającą rezygnację z usług telefonu stacjonarnego i chorobę. Tymczasem zgodnie z § 24 ust. 4 Regulaminu w roku akademickim [...] za każde konkretne zdarzenie uprawniające do ubiegania się o przyznanie zapomogi świadczenie przysługuje jednorazowo. Tym samym, zdaniem Sądu, wymienione wyżej zdarzenia nie mogły stanowić podstawy do przyznania skarżącemu zapomogi na podstawie jego wniosku z dnia 27 maja 2021 r., zatem rozstrzygnięcie organu w tej mierze jest prawidłowe. W ocenie Sądu słusznie organ argumentował w odpowiedzi na zarzuty skargi, że istotą zapomogi, o którą starał się skarżący, jest finansowe wsparcie studenta, który niespodziewanie i przejściowo popada w trudną sytuację życiową i z tego właśnie powodu potrzebuje aktualnej i doraźnej, ale jednorazowej pomocy bezzwrotnej (finansowego wsparcia). Zapomoga jest zatem kierowana do studentów, którzy z uwagi na istnienie nagłego zdarzenia wymagają krótkotrwale (przejściowo) pomocy pieniężnej. Tymczasem zdaniem Sądu sytuacja skarżącego, jak wynika z uzasadnień wniosków z dnia 9 lutego 2021 r. i z dnia 27 maja 2021 r. co do podnoszonej argumentacji uzasadniającej, zdaniem skarżącego, przyznanie świadczenia, na linii czasu jest tożsama. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że wobec skarżącego stwierdzono stosownym orzeczeniem niepełnosprawność, co powoduje, że potrzebuje on stałej pomocy w toku kształcenia. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący został w roku [...] objęty na mocy decyzji Komisji Stypendialnej US z dnia [...] listopada 2020 r. pomocą materialną w formie comiesięcznych stypendiów dla osób niepełnosprawnych. Skoro pomoc ta dotyczyła tożsamego roku akademickiego [...], w ocenie Sądu, zgodzić się należy ze stanowiskiem organu sformułowanym w replice do zarzutów skargi, że okoliczność ta dodatkowo niejako konsumuje (wyklucza) konieczność (zasadność) udzielenia wnioskowanej zapomogi w tym przypadku. Niezależnie od powyższego należy zasygnalizować, że organ podejmując decyzję w sprawie zapomogi, co do zasady, ma obowiązek uzasadnić swoje stanowisko oraz jest zobligowany do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie wnioskodawcy do władz uczelni (art. 8 k.p.a.) oraz do wyjaśnienia studentowi zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11. k.p.a.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznawanej studentowi formy pomocy materialnej, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organy stypendialne mają prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, z tym że rozstrzygnięcie nie może nosić cech dowolności. W przedmiotowej sprawie organ powołał się prawidłowo na uregulowanie art. 51b ust. 3 zdanie drugie p.s.w.n. wyłączające stosowanie przepisów k.p.a., niemniej zdaniem Sądu dokonana ocena zasadności wniosku skarżącego, mimo prawidłowości rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji jest wyjątkowo skąpa. Zaznaczyć należy, że dokonane przez ustawodawcę całkowite wyłączenie rozwiązań ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego w powołanym przepisie niewątpliwie obniża ochronę praw jednostki w porównaniu do standardów gwarantowanych w Konstytucji RP, czy też w szeroko pojętych aktach prawa europejskiego. W literaturze przedmiotu słusznie wskazuje się, że instrumentalne traktowanie przepisów procesowych oraz odrębne ich kształtowanie w przepisach ustaw szczegółowych powinno znajdować uzasadnienie i być zgodne przede wszystkim z zasadą proporcjonalności. Dlatego tym bardziej postawa organu w przypadku całkowitego wyłączenia stosowania przepisów proceduralnych powinna wpisywać się w powołaną zasadę konstytucyjną wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, odczytywaną jako konieczność zachowania odpowiedniej proporcji pomiędzy środkiem, jakim jest ograniczenie danego prawa (gwarancji procesowych) a celem rozumianym jako interes publiczny w sferze działania administracji (w postaci przesłanki kształtowania treści decyzji). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.), w związku z wystąpieniem warunków w nim wskazanych.