II SA/Rz 964/16

Dnia 5 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 4 maja 2017 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego – postanawia – Utrzymuje w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 4 maja 2017 roku, sygn. II SA/Rz 964/16.

Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie zasiłku okresowego. Po otrzymaniu odpisu powyższego wyroku wraz z jego uzasadnieniem skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Swój wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną. Wyjaśnił, że utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego w kwocie 317 zł miesięcznie przyznanego na okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2017 r., ponadto decyzjami z dnia 13 kwietnia 2017 r. otrzymał zasiłki celowe na zakup żywności i środków czystości, a także na dofinansowanie kosztów ogrzewania domu gazem w łącznej kwocie 490 zł. Jego stałe miesięczne wydatki na wyżywienie i leczenie wynoszą ok. 590 zł. Ponadto ponosi koszty związane z okazjonalnym pożyczaniem samochodu, które wynoszą ok. 80 zł miesięcznie. Mieszka w domu stanowiącym własność córki, jego koszty utrzymania wynoszą ok. 385 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 4 maja 2017 roku Referendarz Sądowy umorzyła postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, a także odmówiła przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu Referendarz Sądowy wyjaśniła, że skarżący był zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy, a zatem rozpoznanie wniosku w tym zakresie było zbędne i skutkowało umorzeniem postępowania. Odnosząc się do żądania ustanowienia adwokata, Referendarz Sądowy przytoczyła treść art. 246§1 pkt. 2 P.p.s.a., zgodnie z którym to, strona ubiegająca się o pomoc musi wykazać, że sytuacja, w której się znajduje wymaga udzielenia jej pomocy. Dalej stwierdziła, że z wniosku skarżącego nie wynikało dostatecznie, jaka jest w rzeczywistości jego sytuacja materialna, wątpliwości te nie zostały usunięte również w jego odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie danych złożonego wniosku. W szczególności skarżący zadeklarował wyższe comiesięczne wydatki, aniżeli osiągane dochody. Nie wyjaśnił też, czy korzysta ze wsparcia córki, u której mieszka. Ponadto, skarżący podał, że pomimo utrzymywania się z niskich świadczeń z pomocy społecznej, korzysta z pożyczonego samochodu generując tym kolejne wydatki. Wreszcie Referendarz Sądowy wskazała, że skarżący wniósł skargę na korzystną dla niego decyzję. Reasumując Referendarz Sądowy wyjaśniła, że wobec wątpliwości co do faktycznej sytuacji materialnej skarżącego, jego wniosek o przyznanie pomocy prawnej nie mógł zostać uwzględniony. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza. Wskazał, że Referendarz dokonała błędnej oceny złożonego przez niego oświadczenia, albowiem zawarł w nim informacje, że jego dochód wynosi 317 zł, natomiast stałe wydatki 300 zł miesięcznie. Zdaniem skarżącego, zasiłki celowe nie mogą być uznane jako przychód, ponadto część zadeklarowanych wydatków pokrywa on właśnie z zasiłków celowych. Wskazał też, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ujął pomocy rzeczowej jaką uzyskuje od ludzi, dlatego też zadeklarowane dochody były niższe aniżeli zadeklarowane wydatki. Oświadczył, że nie otrzymuje żadnej pomocy od córki, zaś samochód pożycza wówczas, gdy zmusza go do tego sytuacja, np. aby przywieźć ciężkie zakupy ze sklepu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w częściowym zakresie, w tym, obejmującym ustanowienie fachowego pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że skarżący jest zwolniony od kosztów sądowych z mocy ustawy, a więc nie budzi wątpliwości trafność rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Natomiast w ocenie Sądu, podane przez skarżącego informacje dotyczące jego sytuacji dochodowej, materialnej, życiowej i osobistej wskazują, iż niezasadnie ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie dla niego adwokata. Słusznie Referendarz wskazała, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę jej żądania. Pogląd ten jest jednolicie reprezentowany w orzecznictwie ( m. in. post. NSA z 31.12.2014 r. GZ 146/04, post. NSA z 18.02.2005 r. OZ 1510/04). Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały przez niego opisane, ale nie zostały wykazane. Słusznie więc Referendarz Sądowy nabrał wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i wezwał go o złożenie dodatkowego oświadczenia, oraz stosownych dokumentów. Wyjaśnienia skarżącego nadal były nieprecyzyjne, dlatego też Referendarz prawidłowo zastosował powołany wyżej przepis i uznał, że wątpliwości w zakresie sytuacji materialnej skarżącego nie mogą przemawiać na jego korzyść. Należy w tym miejscu podkreślić, że strona powinna precyzyjnie i rzetelnie przedstawić swoją sytuację materialną. W sytuacji, gdy przedstawione okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że nie można ocenić sytuacji materialnej strony, co musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Nie można oczekiwać, że Referendarz rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy będzie opierał się na swoich domysłach, z jakich źródeł pochodzą środki przeznaczane na zaspokajanie poszczególnych potrzeb wnioskującego, a także w jakim zakresie wnioskujący korzysta z pomocy osób trzecich. Trudno też uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącego, że korzystając z pożyczonego samochodu wyłącznie w szczególnych sytuacjach, ponosi z tego tytułu koszty w kwocie 80 zł miesięcznie. Skoro więc Referendarz dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji zasadnie odmówił mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego adwokata, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia. Na marginesie należy zauważyć, że dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd nie jest związany wyłącznie zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze, ale z urzędu kontroluje prawidłowość zastosowanych przepisów praw materialnego jak i procesowego ( art. 134 w zw. z art. 145 P.p.s.a.). Udział zatem zawodowego pełnomocnika nie jest na obecnym etapie postępowania ani wymogiem koniecznym ( brak przymusu adwokackiego) ani jedyną gwarancją prawidłowości dochodzonych roszczeń.