II SA/Rz 953/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 953/18 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2018 r., sygn. II SA/Rz 953/18.

Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 953/18 referendarz sądowy WSA w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku W. D. w pkt I) przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych każdorazowo ponad 50 zł; w pkt II) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że przy rozpoznaniu wniosku w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych uwzględniono sytuację materialną i życiową skarżącej. Odnośnie odmowy ustanowienia zastępcy prawnego wyjaśniono, że na obecnym etapie postępowania ustawa nie wymaga udziału takiego pełnomocnika, w szczególności, gdy Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia, których dopuściły się organy. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożyła W. D. kwestionując ustalenia referendarza w zakresie jej sytuacji finansowej, a która nie pozwala na wynajęcie adwokata i ponoszenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z akt sprawy W. D. prowadzi wraz z mężem E. D. wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się ze świadczeń rentowo-emerytalnych w kwotach miesięcznie: 407,54 zł (skarżąca), 1637,27 zł (mąż wnioskodawczyni). Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak musi się opiekować mężem, który jest bardzo chory i nie może samodzielnie funkcjonować, a nie stać ich na wynajęcie stosownej pomocy. Mieszkają w domu, nie posiadają żadnego majątku nieruchomego. Ponadto dysponują samochodem, z 1990 r., którym męża "wożą do lekarza". Jako stałe wydatki skarżąca wskazała: media – 200 zł, dojazdy do przychodni i szpitala – 200 zł, opał – 4000 zł rocznie, żywność – 600 zł, środki czystości – ponad 100 zł. Pozostałą kwotę przeznaczają według potrzeb na zakup ubrań, butów, pościeli, na koszenie trawy, mycie okien i inne. W ocenie Sądu informacje podane w niniejszej sprawie, a także te wynikające z akt administracyjnych wskazują, że wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Referendarz sądowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przy ocenie zasadności wniosku słusznie wzięto pod uwagę, że wnioskodawczyni wraz z mężem dysponują stałym źródłem dochodu. Przedstawione stałe wydatki to kwota ok. 1450 zł/mc, zaś dochód to kwota ok. 2040 zł. Wynika z tego, że po zapłaceniu wszystkich koniecznych wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, pozostaje skarżącej kwota ok. 600 zł, z której w istocie może wygospodarować środki na pokrycie części kosztów sądowych. Słusznie zauważył referendarz, że opłacenie takich czynności jak koszenie trawy i mycie okien nie jest związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb, a tylko takie potrzeby (tj. te związane z wyżywieniem, leczeniem, utrzymaniem mieszkania) korzystają z pierwszeństwa. Zasadnie zatem uznano, że adekwatnym do ustalonej sytuacji finansowej strony jest przyznanie jej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie wpisu od skargi oraz w zakresie pozostałych kosztów sądowych każdorazowo ponad kwotę 50 zł. Jednocześnie Sąd zauważa, że odmowa ustanowienia adwokata - na co słusznie zwrócił uwagę referendarz – na obecnym etapie postępowania w żaden sposób nie ograniczy skarżącej w dostępie do sądu. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Sąd bierze także z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2018 r., Sąd w pełni podziela. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.