II SA/Rz 840/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu do zamiaru przystąpienia do budowy budynku gospodarczego i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na jego wykonanie - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

II SA/Rz 840/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi J. M. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], wydana w sprawie sprzeciwu do zamiaru przystąpienia do budowy budynku gospodarczego i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na jego wykonanie. Skarżąca w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi zwróciła się do WSA o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 840/14 referendarz sądowy WSA odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 22 lipca 2014 r. J. M. nadała w urzędzie pocztowym do WSA sprzeciw, w którym przyznała, że posiadane przez jej rodzinę dochody są wysokie. Podniosła, że mąż przebywa za granicą, a ona posiada schorzenia i ponosi związane z tym wysokie koszty leczenia. Natomiast zarobki męża przeznaczane są na kapitalny remont domu. Nadto ponosi koszty związane z nauką syna w szkole średniej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, gdyż wskazane przez skarżącą informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych nawet w zakresie częściowego prawa pomocy. Informacje podane przez skarżącą nie potwierdzają braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd ustalił, że skarżąca mieszka w domu jednorodzinnym o powierzchni 100 m.kw. wraz z mężem i trójką dzieci (17, 22 i 26 lat). Rodzina utrzymuje się z pobieranego przez nią zasiłku chorobowego w kwocie 900 zł, wynagrodzenia za pracę męża w kwocie 9 671,52 zł oraz wynagrodzeń za pracę dwójki starszych dzieci wynoszących 1680 zł oraz 2050 zł. Najmłodszy syn pobiera jeszcze naukę. Skarżąca wskazała, że dom, który zajmują ma 50 lat i wymaga kapitalnego remontu, który rozpoczęła (odgrzybianie, odwodnienie, wymiana rur wodnokanalizacyjnych oraz centralnego ogrzewania). Wnioskodawczyni wraz z członkami rodziny ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stosunkowo wysokie dochody, które bez wątpienia zabezpieczają wszystkie ich bieżące wydatki (suma tych dochodów to łącznie 14301, 52 zł. brutto miesięcznie, co w niniejszym przypadku daje ok. 8 tys. zł. netto). W treści wniosku brak jest jakichkolwiek informacji uzasadniających by rodzina skarżącej cierpiała niedostatek, oraz że nie stać jej na jednorazowe poniesienie kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej zarówno w całości, jak i w części, gdyż podane przez nią informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiająca się tego oczekują. Biorąc pod uwagę łączne dochody skarżącej, jej męża i jej dzieci, należy stwierdzić, że rodzinie pozostaje na miesiąc kwota ok. 8 tys. zł. netto na bieżące utrzymanie (tj. na żywność, koszty i opłaty związane z utrzymaniem domu, czy też mieszkania). Nadto podkreślenia wymaga fakt, że rodzinę stać na poniesienie kosztów związanych z remontem domu. Nadto zwrócić należy uwagę, że fakt posiadania przez skarżącą domu oraz wysokich dochodów - nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o zwolnienie od kosztów sądowych, Powyższe ustalenia powodują, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącej wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Osiągany przez skarżącą wraz z wszystkimi członkami rodziny dochód stanowi wystarczającą podstawę do opłacenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, oraz pozostałych kosztów sądowych, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.