II SA/Rz 799/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata w sprawie ze sprzeciwu D.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego - postanawia – I. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, II. odmówić ustanowienia adwokata.

II SA/Rz 799/18 U Z A S A D N I E N I E Skarżąc decyzję opisaną w sentencji D.D. (dalej: "Skarżący"), wniósł o przyznanie prawa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, argumentując, że przebywa u matki, przydzielony mu po eksmisji lokal nie nadaje się do mieszkania, pozostaje na utrzymaniu matki. Wynagrodzenie za pracę było każdorazowo zajmowane przez komornika i dlatego skarżący nic nie posiada. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem i matką, która jest najemcą lokalu komunalnego o pow. 39 m². Skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku. Matka pobiera rentę w wysokości 1619,69 zł. Jako konieczne koszty utrzymania wskazano czynsz 450 zł, gaz ok. 60 zł, prąd ok. 200 zł, telefon 35 zł, leki matki 100 zł. W pierwszej kolejności odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit a Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Do takiej właśnie kategorii należy przedmiotowa sprawa. Powyższe oznacza, że Skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy samego prawa. Zwolnienie dokonane na mocy niniejszego przepisu, oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie Skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, rozpoznanie wniosku w tym przedmiocie stało się zbędne. W takiej sytuacji postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć na podstawie przepisu art. 249a P.p.s.a., stanowiącym, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W konsekwencji orzekający referendarz działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowił jak w pkt. I sentencji. Skarżący zawnioskowała również o ustanowienie pełnomocnika – adwokata. Zgodnie z art. 262 P.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy mają odpowiednie zastosowanie dla stron korzystających z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zatem decydujące znaczenie ma sytuacja materialna wnioskodawcy i jego możliwości finansowe. Ocena tych możliwości nie wskazuje zdaniem rozpoznającego wniosek na niewydolność ekonomiczną Skarżącego w stopniu kwalifikującym do ustanowienia prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu matki, oficjalnie nie pracuje, ale nie wyjaśnił, czy pracuje dorywczo, jakie są dodatkowe koszty związane wyłącznie z jego osobistymi potrzebami i czy matka je zaspokaja, czy ponosi koszty związane z wydatkami na zdrowie (nadmienia o komplikacjach zdrowotnych), czy korzysta z pomocy innych osób i w jakim zakresie ewentualnie z pomocy instytucji. Obowiązek wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy i brak jest możliwości zastąpienia wykonania tego obowiązku. Współpraca Skarżącego na tym kierunku działania powinna być sprawna również z tego powodu, że Sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji (Skarżący wniósł sprzeciw/"skargę" od decyzji kasatoryjnej) w terminie trzydziestu dni od dnia wpływu sprzeciwu. Ocena kompleksowa możliwości finansowych nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości co do możliwości ekonomicznych wnioskodawcy. Istotne jest również to, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji nie obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski, a sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 P.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 P.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. W konkluzji należało stwierdzić, że skoro Skarżący nie wykazał jednoznacznie przesłanek przyznania prawa pomocy, wnioskowi należało odmówić. Mając na względzie przytoczone okoliczności, na postawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 249a w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.