II SA/Rz 769/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Ewa Partyka Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 3 listopada 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2372.1079.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2372.1079.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium"), na podstawie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M.P. (dalej: "Wnioskodawczyni" / "Skarżąca") od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent") z 2 października 2022 r. nr ŚS.III.5211.1744/2021/2022 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Z treści zaskarżonej decyzji oraz z akt postępowania wynika, że Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznane prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem faktycznej opieki nad niepełnosprawnym teściem. Z wywiadu środowiskowego wynika, że Wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z teściem legitymującym się zaświadczeniem o niepełnosprawności, wymagającym pomocy w codziennych czynnościach. Dwaj synowie niepełnosprawnego, z powodu pracy zarobkowej poza miejscem zamieszkania, nie są w stanie sprawować opieki nad ojcem. Zamieszkujący wspólnie z ojcem mąż Skarżącej z powodu pracy w charakterze kierowcy jest obecny w domu jedynie w weekendy. W tym czasie Skarżąca może podjąć pracę dorywczą; na umowie zlecenie pracuje w wymiarze 3-4 dni w miesiącu popołudniami po 8 godzin. W tym stanie faktycznym Prezydent, decyzją z 2 października 2022 r., odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na zaistnienie dwóch przesłanek wykluczających jego przyznanie. Po pierwsze, z orzeczenia o niepełnosprawności nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność, a zatem nie jest spełniony warunek wynikający z art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: "ustawa"). Po drugie, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przez ustawodawcę powiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, wobec czego świadczenie to nie przysługuje osobom, które nie mają obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnego, nad którym opiekę sprawują – art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. W odwołaniu Skarżąca domagała się uchylenia decyzji Prezydenta. Kolegium odwołania nie uwzględniło i utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdziło, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie jest osobą objętą obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnego teścia, którym faktycznie się opiekuje. Poza tym Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, pracując dorywczo na zlecenie. W ocenie Kolegium nie zostały zatem spełnione przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. W skardze Skarżąca, wnosząc o uchylenie niesprawiedliwej, w jej ocenie, decyzji podniosła, że z uwagi na stan zdrowia teścia nie jest w stanie godzić pełnoetatowej pracy zarobkowej z opieką. Niezależnie od tego zatrudnienie wykonywane w ramach umowy zlecenia, zakończyła z upływem 2022 roku. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga podlega oddaleniu. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2022 r. (data wpływu do organu), Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym teściem. Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności teścia oraz oświadczenie o sprawowaniu opieki. Po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego potwierdzającego, że Wnioskodawczyni sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym teściem i zapoznaniu z materiałem dowodowym w trybie art. 10 § 1 i art. 79a K.p.a., Prezydent decyzją z dnia 3 października 2022 r., odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym. Rozpoznając odwołanie Skarżącej, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja Kolegium z dnia 3 listopada 2022 r. stanowi przedmiot skargi. II. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zostało ściśle powiązane z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności a osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym. Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża – jak wprost stanowi przepis art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: "K.r.o.") – krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W kolejnych przepisach tego Kodeksu ustalono kolejność zobowiązanych do alimentacji jako: zstępni przed wstępnymi, wstępni przed rodzeństwem, a jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obowiązek obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, z tym że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 K.r.o.). Wyjaśnić należy, że krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 K.r.o.). Innymi słowy, w obowiązku alimentacyjnym chodzi o krewnych powiązanych więzami krwi. Spośród osób niepowiązanych więzami krwi a zobowiązanych do alimentacji ustawodawca wymienia małżonka (art. 130 K.r.o.). Natomiast z małżeństwa wynika powinowactwo (nie pokrewieństwo) między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka, które trwa mimo ustania małżeństwa (art. 618 K.r.o.). Oznacza to, że osoby spowinowacone nie są objęte obowiązkiem alimentacji. Nie ulega zaś wątpliwości, że teścia i synową łączy stosunek powinowactwa, który nie wiąże się z ustawowym obowiązkiem alimentacji. III. W stanie faktycznym sprawy jest bezsporne, że wnioskodawczynię i osobę wymagającą opieki nie łączą więzy krwi. Wnioskodawczyni jest synową a więc powinowatą względem ojca męża, który wymaga opieki. Wobec tego należy stwierdzić, że przepisy art. 17 ust. 1 ustawy wyłączają synową (jako powinowatą względem ojca męża) z grona osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Również przepis art. 17 ust. 1a ustawy nie daje podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż wskazując na "inne osoby", niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wymaga, aby osoba ta była także spokrewniona z wymagającym opieki. Jak już wyżej stwierdzono, w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia ze stosunkiem pokrewieństwa, dlatego przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określone we wskazanych przepisach, nie zostały spełnione. Reasumując Sąd stwierdza, że mimo sprawowania opieki nad niepełnosprawnym teściem Skarżąca nie znajduje się w kręgu osób uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia opiekuńczego. Końcowo Sąd zauważa, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowano również stanowisko, zgodnie z którym ustawodawca określając przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w art. 17 ustawy nie odwołał się do definicji rodziny zawartej w art. 3 pkt 16 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, pod pojęciem rodziny należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W przepisie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy w sposób precyzyjny określony został krąg osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zbędne więc są rozważania, czy Skarżąca względem teścia stanowi rodzinę w znaczeniu faktycznym przy uwzględnieniu treści art. 3 pkt 16 tej ustawy (zob. wyrok sygn. I OSK 962/12). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), skargę oddalił.