II SA/Rz 717/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 717/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do ich zwrotu - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 717/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku R. P. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie udowodniła, że nie jest w stanie ponieść czy to pełnych czy jakichkolwiek kosztów postępowania z jej skargi. Wskazano, że skarżąca uzyskuje stałe dochody, a pozostała kwota, po zrealizowaniu niezbędnych potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem, wystarczy na pokrycie kosztów postępowania. W piśmie z dnia 26 lipca 2017 r. - uznanym przez tut. Sąd zarządzeniem z dnia 1 września 2017 r. za sprzeciw od postanowienia z 14 lipca 2017 r. – R. P. zwróciła się o "rozłożenie na raty opłaty lub umorzenie". Wskazała, że jest osobą samotnie wychowującą dzieci, zbliża się rok szkolny a wraz z nim potrzeby. Nadto musi "zadbać o opał na zimę i nie tylko". Wskazała na trudną sytuację życiową i materialną. Zawnioskowała o "przychylne załatwienie prośby". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m. in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Z informacji wskazanych we wniosku złożonym na formularzu PPF, oraz z uzasadnienia sprzeciwu wynika, że wnioskodawczyni jest matką samotnie wychowującą trójkę dzieci (19, 15 i 12 lat). Wymienieni mieszkają w mieszkaniu socjalnym. Nie posiadają żadnego majątku, na ich dochód składają się: alimenty - 1020 zł; świadczenie wychowawcze - 1000 zł; staż - 797,90 zł oraz pobierane świadczenia rodzinne - 547 zł. Na stałe wydatki składają się zaś: czynsz za mieszkanie – 100 zł, woda i ścieki – 180 zł, prąd – 150 zł, media – 60 zł, raty za meble – 220 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła zaświadczenie wskazujące, że od stycznia 2017 r. korzysta z pomocy społecznej w postaci pokrycia odpłatności za dożywianie w szkole syna oraz od stycznia do czerwca 2017 r. ze świadczenia pieniężnego w łącznej kwocie 410 zł na zakup posiłków dla córki. Po dokonaniu analizy zawartych w aktach sprawy informacji, Sąd uznał, że nie potwierdzają one spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a sama wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że strona nie wykazała by jej sytuacja materialna była na tyle trudna by wymagała wsparcia ze środków publicznych i przerzucenia na ogół społeczeństwa obowiązku ponoszenia przez nią kosztów sądowych. Przedstawiona sytuacja majątkowa R. P. nie pozwala stwierdzić, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Najbardziej podstawowe potrzeby tj. potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeba mieszkania są na bieżąco zaspokajane. Nie bez znaczenia także pozostaje struktura wymienionych przez skarżącą wydatków, z których z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) mogłyby korzystać jedynie te związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Za takie konieczne wydatki nie można uznać przeznaczanych na spłatę rat za meble. Niewątpliwie koszt ten świadczy o jakości życia, lecz nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżąca wskazując na trudną sytuację ekonomiczną nie wykazała, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jej niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w wyniku opłacenia kosztów sądowych czy wynagrodzenia adwokata. Nie sposób pominąć, co słusznie zauważył referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że łączne uzyskiwane przez wnioskodawczynię dochody to kwota ok. 2690 zł w skali miesiąca. Stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania zajmowanego przez stronę wynoszą 490 zł miesięcznie. Z pozostałej więc do dyspozycji kwoty 2200 zł wnioskodawczyni jest w stanie pokryć zarówno wydatek związany z wyżywieniem jej czteroosobowej rodziny, jak i ten związany z kosztami postępowania zainicjowanego niniejszą skargą. Przy tym w czasie trwania roku szkolnego dwójka dzieci miała zapewnione bezpłatne dożywienie, co wpłynęło na wysokość wydatków ponoszonych przez wnioskodawczynię na ten cel. Referendarz sądowy w wydanym postanowieniu słusznie nadto zwrócił uwagę, że udział fachowego pełnomocnika, na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny, gdyż Sąd rozpoznając sprawę z urzędu bierze pod uwagę wszelkie wady postępowania administracyjnego poprzedzającego sądowe postępowanie. Wnioskodawczyni nie wykazała, że jej sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy (zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia fachowego pełnomocnika) jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Sąd zauważa jednocześnie, że w ustawie P.p.s.a brak jest unormowań prawnych umożliwiających uwzględnienie wniosku skarżącej "o rozłożenie na raty opłaty lub umorzenie". W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r. Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.