II SA/Rz 717/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do ich zwrotu - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy.

R. P. wezwana została do uiszczenia wpisu w wysokości 444 zł tytułem wpisu od jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do ich zwrotu. W odpowiedzi na powyższe skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podała, że jest matką samotnie wychowującą trójkę dzieci (19, 15 i 12 lat). Wymienieni mieszkają w mieszkaniu socjalnym. Wnioskodawczyni podkreśliła, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, a jej dochody to: 1020 zł – alimenty, 1000 zł – świadczenie wychowawcze, 797,90 zł – staż oraz 547 zł – świadczenia rodzinne. Jako stałe wydatki strona wskazała natomiast: czynsz za mieszkanie – 100 zł, woda i ścieki – 180 zł, prąd – 150 zł, media – 60 zł, raty za meble – 220 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła zaświadczenie wskazujące, że od stycznia 2017 r. korzysta z pomocy społecznej w postaci pokrycia odpłatności za dożywianie w szkole syna oraz od stycznia do czerwca 2017 r. ze świadczenia pieniężnego w łącznej kwocie 410 zł na zakup posiłków dla córki. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie R. P. nie może zostać uwzględnione i to w jakiejkolwiek części, bowiem składającej go nie udało się wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Wymieniona ubiega się o przyznanie całkowitego prawa pomocy tj. zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata, o czym przesądza treść art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Są to najszersze granice wsparcia, jakiego udziela Skarb Państwa. Pomoc w takim wymiarze adresowana jest do osoby, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym tj. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata skierowane jest do osoby, która nie ma możliwości uiszczenia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy jeszcze zwrócić uwagę na brzmienie art. 199 P.p.s.a., który przesądza o odpłatności postępowania sądowego, nakładając obowiązek ponoszenia tych opłat na strony tego postępowania. Podkreślenia wymaga również, że powołane wyżej przepisy ustanawiające przesłanki przyznania prawa pomocy nakładają wprost ciężar ich wykazania na wnioskującego o pomoc. Brzmienie wskazanych regulacji wskazuje więc bez wątpienia na zupełnie wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy jako przeznaczonej dla osób naprawdę ubogich, mających problemy z zaspokojeniem swoich podstawowych potrzeb i które bez otrzymania wsparcia, o które się ubiegają nie mogłyby realizować swoich praw na drodze sądowej. W ocenie rozpoznającej niniejszy wniosek, składającej go strony nie można uznać za należącą do opisanej grupy osób. Jak bowiem wynika z tego wniosku, skarżąca uzyskuje stałe dochody, których łączna wysokość w skali miesiąca to ok. 2 690 zł. Natomiast stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania zajmowanego przez stronę wynoszą 490 zł miesięcznie. Z pozostałej więc do dyspozycji kwoty 2200 zł wnioskodawczyni jest z pewnością w stanie pokryć zarówno wydatek związany z wyżywieniem jej czteroosobowej rodziny, jak i ten związany z kosztami postępowania zainicjowanego niniejszą skargą. Należy w tym miejscu podkreślić, że nie wszystkie wydatki, ponoszone zwykle przez stronę mogą wyprzedzać obowiązek sfinansowania kosztów postępowania sądowego. Przymiot taki można przypisać jedynie środkom przeznaczanym na realizację potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem strony i jej domowników. Trudno natomiast za taki konieczny wydatek uznać ten na meble, które niewątpliwie przesądzają o określonej jakości życia, lecz nie stanowią podstawowej potrzeby bytowej. Uwadze nie może także umknąć fakt, iż w czasie trwania roku szkolnego dwójka dzieci skarżącej miała zapewnione bezpłatne dożywienie, co musiało wpływać na wysokość wydatków ponoszonych przez wnioskodawczynię na ten cel. Skoro więc przyznanie stronie prawa pomocy oznacza udzielenie jej dofinansowania ze środków Skarbu Państwa, których ilość jest ograniczona, to powinno ono mieć zastosowanie tylko w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest z obiektywnych przyczyn niemożliwe. Pomoc udzielana przez Państwo nie może więc prowadzić do ochrony środków posiadanych przez wnioskodawcę, chyba że decydują one o egzystencji. W takiej więc sytuacji uznano, że uwzględnienie wniosku R. P. byłoby niezasadne. Nie udowodniła ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść czy to pełnych czy jakichkolwiek kosztów postępowania z jej skargi. Dlatego orzeczono o odmowie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, jak i o odmowie ustanowienia na jej rzecz zawodowego pełnomocnika. Podstawę powyższego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a. W tym miejscu należy jeszcze wskazać, że P.p.s.a. nie wymaga, by na obecnym etapie postępowania brał w nim udział pełnomocnik w osobie adwokata, a sąd z urzędu uwzględnia uchybienia, których ewentualnie dopuściły się organy rozpoznające sprawę w postępowaniu administracyjnym.