II SA/Rz 678/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2018 r, sygn. akt II SA/Rz 678/18 w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia 1. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości, 2. w pozostałym zakresie utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Postanowieniem z dnia 19 lipca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od połowy kosztów sądowych; w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie Skarżąca zakwestionowała ustalenia referendarza sądowego, że w ponoszeniu wydatków partycypuje zamieszkujący z nią syn. Podniosła, że syn prowadzi oddzielne gospodarstwo, w związku z czym uzyskiwane przez niego wynagrodzenie nie powinno mieć wpływu na ocenę jej sytuacji. Naprowadziła, że samodzielnie ponosi wszystkie wymienione w oświadczeniu wydatki i nie jest w stanie zmusić syna do ponoszenia kosztów sądowych związanych ze sprawą. Na tej podstawie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: sprzeciw jest częściowo uzasadniony. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."): rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wdaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na podstawie art 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - art 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art 245 § 2 P.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art 245 § 3 P.p.s.a.) Ze złożonego przez Skarżącą (pod rygorem odpowiedzialności karnej) oświadczenia majątkowego wynika, że utrzymuje się z emerytury, zamieszkuje w drewnianym domu o powierzchni 50 m2, posiada 40 arów działki rolnej, której nie uprawia. Na wydatki składają się koszty wyżywienia, zakupu leków, ubrań, środków czystości. Razem ze Skarżącą zamieszkuje jej syn, który uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1800 zł., jednak nie dokłada się do wydatków związanych z utrzymaniem. Skarżąca nie posiada wartościowych przedmiotów, jak również oszczędności. Z powyższego wynika, że Skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a uzyskiwane dochody pozwalają na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania. Brak jest informacji o zadłużeniu. Niemniej jednak w ocenie Sądu istnieją podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wszystkich kosztów sądowych ( wpisu, opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie, zwrotu wydatków). Przedstawione w oświadczeniu majątkowym kwoty wydatków i dochody, przy uwzględnieniu oświadczenia, że syn Skarżącej nie dokłada się do kosztów utrzymania a uzyskiwane dochody w całości przeznacza na własne potrzeby, uzasadniają takie zwolnienie. Natomiast brak jest podstaw do przyznania Skarżącej pełnomocnika. Pomimo, że jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy także w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika jest sytuacja majątkowa wnioskodawcy, to wobec zwolnienia w całości od kosztów sądowych, Skarżąca w razie stwierdzenia potrzeby ustanowienia fachowego pełnomocnika, może, kosztem innych wydatków, poczynić stosowne oszczędności. Stabilna sytuacja majątkowa Skarżącej rozwiązania takiego nie wyklucza. Końcowo wskazać należy, że skompilowany charakter sprawy, jak również nieznajomość przepisów prawa, nie mogą stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Zasadne jest stanowisko referendarza, że udział fachowego pełnomocnika w sprawie nie stanowi wyłącznej gwarancji prawa strony do sądu w postępowaniu sądowoadministracyjnym na etapie rozpoznania skargi przez sąd I instancji. Przepisy nie przewidują w tym zakresie przymusu adwokackiego, a ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakłada na sądy obowiązek kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów, wniosków czy powołanej podstawy prawnej ( art 1 ustawy z dnia 25 lipa 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. 2017, poz. 2188 w zw. z art 134 P.p.s.a.). Zatem niezależnie od treści skargi, Sąd z urzędu zobowiązany jest ocenić prawidłowość wydanej decyzji. Reasumując, przyznanie prawa pomocy w opisanej postaci stanowi wypadkową sytuacji finansowej Skarżącej oraz prawa strony do sądu i jednocześnie jest najlepszą gwarancją tego prawa. Zwolnienie z wszelkich kosztów sądowych powoduje, że sprawa podlegać będzie rozpoznaniu bez finansowego obciążania Skarżącej. Natomiast uczestnictwo w rozprawie nie jest obowiązkowe, co usuwa obawy Skarżącej o brak możliwości udziału z powodu dolegliwości zdrowotnych. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art 260 § 1 w zw. z art 246 § 1 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.