II SA/Rz 671/17

Dnia 8 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. T. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 14 lipca 2017 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych – postanawia – Utrzymuje w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 14 lipca 2017 roku sygn. akt II SA/Rz 671/17.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych, S. T. (dalej w skrócie: "skarżący"), zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 roku Referendarz Sądowy umorzyła postępowanie w przedmiocie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, a także odmówiła przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Referendarz Sądowy wyjaśniła, że skarżący był zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy, a zatem rozpoznanie wniosku w tym zakresie było zbędne i skutkowało umorzeniem postępowania. Odnosząc się do żądania ustanowienia radcy prawnego, Referendarz Sądowy przytoczyła treść art. 246§1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej w skrócie: "Ppsa") zgodnie z którym, przyznanie takiego wsparcia możliwe jest w odniesieniu do osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dalej stwierdziła, że skarżący jest wprawdzie osobą w podeszłym wieku, niepełnosprawną i niezdolną do pracy, jednak z uzyskiwanego dochodu jest w stanie zaspokoić nie tylko swoje podstawowe potrzeby, ale także tego rodzaju potrzeby jego siostrzeńca, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto fakt ustawowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oznacza, że ma on zapewnioną drogę sądową. Podkreśliła również, że skarżący na aktualnym etapie postępowania nie musi być reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, którego obecność jest wymagana dopiero przy wnoszeniu niektórych środków zaskarżenia. Poza tym, z mocy art. 134 § 1 Ppsa, sąd rozstrzygając sprawę nie jest związany zarzutami, wnioskami tej skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a rozstrzyga w jej granicach. Oznacza to, że zobligowany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa dokonanych przez organy w prowadzonym przez nie postępowaniu administracyjnym. Reasumując Referendarz sądowy stwierdziła, że wobec faktu dysponowania przez skarżącego określonym dochodem, zwolnienia od kosztów sądowych z mocy ustawy, oraz aktualnego etapu sprawy, brak jest podstaw do ustanawiania na jego rzecz radcy prawnego. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wskazał, że jego miesięczny dochód wynosi 1.096,09 zł, natomiast stałe wydatki 999 zł miesięcznie, przy czym nie obejmują one ubezpieczenia zdrowotnego siostrzeńca, kosztów utrzymania gospodarstwa rolnego oraz wydatków na leczenie. Pozostałe środki pieniężne nie wystarczają na pokrycie wynagrodzenia radcy prawnego. Zdaniem skarżącego, ustanowienie radcy prawnego umożliwi mu dokonanie właściwych czynności procesowych po wydaniu wyroku w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, prawo pomocy w częściowym zakresie, w tym, obejmującym ustanowienie fachowego pełnomocnika (art. 245 § 3 Ppsa) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w prowadzonym postępowaniu skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Oznacza to, że nie zachodzi ryzyko utrudnienia skarżącemu dostępu do sądu. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć umożliwieniu skorzystania z prawa do sądu przez osoby nieposiadające dostatecznych środków finansowych. Po dokonaniu analizy podniesionych w sprzeciwie zarzutów skarżącego, sąd uznał, że są one niezasadne. Skarżący podał, że jego miesięczne dochody wynoszą 1.096,09 zł. Należy jednak podkreślić, że prawidłowa ocena przesłanek z art. 246 Ppsa powinna uwzględniać także stan rodzinny wnioskodawcy ubiegającego się o prawo pomocy, a co za tym idzie, również wykaz i sytuację zarobkową (dochody) osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą (tak również w post. NSA z 13 czerwca 2008 r. I OZ 373/08). Dlatego też dla celów postępowania o przyznanie prawa pomocy należało wziąć pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, ale i również osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Łącznie dochody te wynoszą 1.654,44 zł. Natomiast jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonego oświadczenia, miesięczne wydatki skarżącego i jego siostrzeńca wynoszą ok. 950 zł i zawierają w sobie koszty wykupu lekarstw. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego odnośnie kosztów ubezpieczenia zdrowotnego siostrzeńca, należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę jej żądania. Pogląd ten jest jednolicie reprezentowany w orzecznictwie ( m. in. w post. NSA z 31.12.2014 r. GZ 146/04, post. NSA z 18.02.2005 r. OZ 1510/04). Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów z których wynikałoby, że osoba ta faktycznie opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne. Nie wyjaśnił też, jakie ponosi koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i czy nie mają one pokrycia w osiąganych z tego tytułu korzyściach. Na koniec należy też zaznaczyć, że treść przesłanek przewidzianych w art. 246 Ppsa w ogóle nie uwzględnia relacji pomiędzy stopniem zawiłości sprawy z jednej strony a rzeczywistą potrzebą ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Jedynym kryterium przyznawania prawa pomocy jest sytuacja materialna wnioskodawcy(tak również w post. NSA z dnia 10.06.2005 r. II OZ 469/05). Ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć zatem charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Skoro więc Referendarz dokonała prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji zasadnie odmówiła mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego radcy prawnego, na podstawie art. 260 § 1 Ppsa sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.