II SA/Rz 644/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata.

J. P. w terminie do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, utrzymując się z pobieranych rent w łącznej wysokości 2111 zł. netto, w całości przeznaczanych na utrzymanie, w tym: ok. 20 zł. gaz, 100 zł. energia elektryczna, 30 zł. wywóz śmieci, 40 zł. podatek od nieruchomości, 300 zł. opał, 50 zł. lekarstwa, 84 zł. telefon, 1050 zł. raty kredytów (razem 1674 zł.). Pozostającą kwotę (427 zł.) przeznaczają na zakup żywności, odzieży, środków czystości i komunikację lokalną, stąd bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i pomocy prawnej. Posiadany przez nich majątek obejmuje zajmowany, aczkolwiek niewykończony z braku środków dom (budowany od dłuższego czasu) oraz związaną z przedmiotem sprawy nieruchomość rolną o pow. 0,19 ha. Skarżący z żoną nie posiadają pojazdów mechanicznych, nie korzystają też ze wsparcia pomocy społecznej. Środki pochodzące z kredytów zostały przez nich przeznaczone na częściowe wykończenie i remont domu, leczenie, porady prawne, dojazdy na wizje lokalne i rozprawy oraz spłatę wcześniejszego zadłużenia. Zakończenie spłaty przynajmniej jednego z kredytów pozwoli im, w miejsce zepsutych urządzeń, na zakup nowej lodówki i kuchenki gazowej. Załączone kserokopie harmonogramów spłat wykazują 5 kredytów /pożyczek, z aktualnymi ratami: 311 zł. (do 4 sierpnia 2014 r.), 302 zł. (do 5 lipca 2015 r.), 155 zł. (do 5 czerwca 2015 r.), 53 zł. (do 5 sierpnia 2016 r.) oraz 342 zł. (do 15 lutego 2017 r.). Dołączone wyciągi z rachunku bankowego skarżącego na dzień 20 czerwca 2014 r. wykazywały saldo końcowe w wysokości 23 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w kontekście powyższych informacji analiza wniosku skarżącego wskazuje na zasadność przyznania mu prawa pomocy obejmującego związane ze sprawą koszty sądowe. Mimo nie najniższych względem potrzeb 2 osób dochodów, dokonana przez pryzmat ponoszonych wydatków ocena zdolności płatniczych skarżącego wskazuje na brak możliwości wygospodarowania przez niego - bez istotnego zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - środków na pokrycie całości kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Uzyskiwane dochody praktycznie w całości wydatkowane są na bieżące utrzymanie jego i żony oraz spłatę zobowiązań finansowych, zaciągniętych w znacznej mierze jeszcze przed wszczęciem sprawy w administracyjnym toku instancji. Ograniczone możliwości finansowe skarżącego znajdują odzwierciedlenie zwłaszcza w niedokończonej budowie budynku mieszkalnego, w którym zamieszkuje wraz z żoną. Jednocześnie w odniesieniu do skarżącego nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Skarżący w żaden sposób nie wykazał potrzeby ustanowienia adwokata, przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają też wymogu działania stron przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie nie zachodzi). Niezależnie od tego, Sąd sprawuje kontrolę pod względem zgodności działalności organów administracji z prawem (z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia i nieprawidłowości w postępowaniu przez tymi organami – art. 134 P.p.s.a.), ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). W przypadku całkowitego prawa pomocy (a więc obejmującego obok zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie zastępcy prawnego), nie mniejsze znaczenie należy przy tym przypisać wyjątkowemu charakterowi prawa pomocy, które z racji finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. Wg utrwalonego w piśmiennictwie poglądu, prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. 593. Mimo doznawanych trudności finansowych, wnioskodawca ma wraz z żoną zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródło dochodów, a więc do osób ubogich nie należy. Ich dochody, mimo że równoważą się z ponoszonymi wydatkami, zabezpieczają wszystkie uzasadnione potrzeby i nie sygnalizują zagrożenia dla podstaw egzystencji. Głównego źródła wykazywanych przez skarżącego trudności finansowych należy przy tym upatrywać w zaciągniętych przez niego zobowiązaniach finansowych (kredytach, pożyczkach), których spłata pochłania ponad połowę jego dochodów, a które generalnie nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Abstrahując od sposobu wykorzystywania pozyskiwanych w ten sposób środków należy zauważyć, że są one zaciągane systematycznie, w miarę spłaty poprzednich. Takie postępowanie z punktu widzenia zasad przyznawania prawa pomocy nie może zasługiwać na akceptację, gdyż oznaczałoby, że w praktyce skarżący nigdy, nawet w części, nie ponosiłby żadnych kosztów inicjowanych przez siebie postępowań sądowych, przerzucając je w całości na Skarb Państwa, tj. innych obywateli (przed tut. Sądem toczyło się już kilka spraw z jego skarg, w których z uwzględnieniem opisanych powyżej okoliczności przyznawane było mu prawo pomocy). Zawsze bowiem będą istnieć "pilniejsze" potrzeby, którym w subiektywnej ocenie skarżącego, będzie skłonny przyznać pierwszeństwo przed kosztami sądowymi /kosztami postępowania. Uznając zatem potrzebę występowania w sprawie przez fachowego pełnomocnika, skarżący powinien sam wygospodarować na to niezbędne środki. Odmowa uwzględnienia wniosku w tej części, odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych, w żaden sposób nie ograniczy jego prawa do rozpoznania skargi przez Sąd. Z podanych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem całości jego wniosku, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.