II SA/Rz 626/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi jej i W. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 3/4 części, II. W pozostałym zakresie odmówić przyznania zwolnienia.

A. M. w terminie do opłacenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg udzielonych w nim informacji, jest 90-letnią, schorowaną emerytką, utrzymującą się ze świadczenia w wysokości 950 zł. netto. Z kwoty tej ok. 350 zł. miesięcznie przeznacza na leczenie, pozostałą część na życie i opłaty. W złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu wskazała, że dom w którym zamieszkuje stanowi własność syna W. (współskarżącego), w którym zajmuje jeden pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Utrzymuje się samodzielnie, do opłat zazwyczaj dokłada się po 200 zł. miesięcznie, gdyż czasami brakuje jej na życie. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W kontekście w/w informacji uznano, że sytuacja materialno – bytowa wnioskodawczyni co do zasady kwalifikuje ją do uzyskania wsparcia w zakresie kosztów sądowych. Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim odnoszona do wysokości związanych ze skargą kosztów sądowych analiza możliwości płatniczych skarżącej, wynikająca z porównania jej dochodów i wydatków. Przyjmując, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, prowadzenie przez nią samodzielnego i odrębnego od zamieszkującego w tym samym domu syna i jego rodziny gospodarstwa domowego, dochody w wysokości 950 zł. miesięcznie nie stanowią kwoty wygórowanej, zwłaszcza gdy w ponad 1/3 części przeznaczane są na wydatki związane z leczeniem. Pozostająca po ich odliczeniu kwota 600 zł., mając na uwadze przede wszystkim potrzebę zakupu żywności i pokrycia części opłat związanych z utrzymaniem domu nie jest na tyle wysoka, by umożliwiała swobodne kształtowanie ponoszonych wydatków i bezproblemowe wygospodarowanie w krótkim okresie czasu środków na opłacenie kosztów sądowych, w tym warunkującego rozpoznanie skargi wpisu (200 zł.). Stosownie jednak do art. 199 P.p.s.a., na stronach postępowania ciąży także ustawowy obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów, który zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym rozciąga się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Wobec jednorazowego charakteru kosztów sądowych, kryterium to skarżąca przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych, comiesięcznych dochodach spełnia. Wyłącza to względem niej całkowitą możliwość zwolnienia od tego obowiązku, zwłaszcza że powołując się na trudności finansowe ("niska emerytura", "brakuje mi na życie", "nie mam z czego zapłacić"), faktycznie nie wykazała, jakie konkretnie jej niezbędne potrzeby pozostają ewentualnie niezaspokojone (potencjalny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów sądowych dotyczy realnego zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i to wyłącznie w niezbędnym minimum, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których strona wnioskująca ma obowiązek poczynić w miarę możliwości stosowne oszczędności). Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga również, że powyższe ogólne stwierdzenia skarżącej nt. ponoszonych obciążeń i braku możliwości wygospodarowania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych nie spełniają zawartego w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia wymogu wyszczególnienia wysokości wydatków przeznaczanych przez nią na zakup żywności oraz opłaty związane z utrzymaniem domu (energie elektr., gaz, wodę i kanalizację, śmieci, telefony). Tym samym uniemożliwia to ocenę ich zasadności pod względem proporcjonalności między całością tych wydatków a obciążeniem nimi jej i pozostałych osób zamieszkujących pod tym samym adresem. Wnioskodawczyni nie odniosła się również do kwestii posiadania rachunku bankowego, co z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy nie może stanowić przedmiotu domniemania i być oceniane na jej korzyść. Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności stwierdzono, że zasadnym będzie przyznanie wnioskodawczyni zwolnienia od kosztów sądowych w 3/4 części; tym samym uznano jej zdolność do partycypacji w tych kosztach na symbolicznym poziomie 1/4 pełnej ich wysokości, co w przypadku wpisu od skargi oznaczało będzie wymóg uiszczenia kwoty 50 zł., zaś w przypadku ewentualnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę lub wpisu od skargi kasacyjnej odpowiednio po 25 zł. Obciążenie skarżącej kosztami sądowymi w takiej wysokości należy uznać za adekwatne do jej możliwości płatniczych i udzielonych informacji, a jednocześnie nie stwarzające bezpośredniego zagrożenia uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcztyni na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie przysługiwał jej od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w analizowanym przypadku kwot nieobjętych przyznanym zwolnieniem). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.