II SA/Rz 597/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 3 października 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na opisaną w sentencji postanowienia decyzję w wysokości 380 zł M. S. wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku finansowego dla jej rodziny. Podała, że nie pracuje, a rodzina, w skład której wchodzą jeszcze dzieci (21, 16, 8 lat) i mąż utrzymuje się z uzyskiwanego przez męża wynagrodzenia za pracę wynoszącego 2054 zł. Najstarsza córka studiuje i pobiera stypendium socjalne w wysokości 450 zł. Druga córka uczęszcza do gimnazjum, zaś syn do szkoły podstawowej. Rodzina uzyskuje także świadczenia wychowawcze na dzieci w łącznej kwocie 1000 zł, jednakże środki te nie powinny, zdaniem skarżącej, być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy, bowiem w całości przeznaczane są wyłącznie na potrzeby dzieci, takie jak zakup podręczników, ubrania, wyżywienie itp. Majątek rodziny to dom o pow. 160 m.kw., położony na działce o pow. 22 ar. Rodzina nie ma żadnych oszczędności i nie ma możliwości ich poczynienia, bowiem środki, którymi dysponuje ledwo zaspokajają ich bieżące potrzeby. Jako stałe, comiesięczne wydatki strona wskazała: kredyt gotówkowy – 260 zł, raty pożyczki na sprzęt domowy (kosiarka), podatek od nieruchomości – 33 zł, leczenie córki – 100 zł, prąd – 200 zł, gaz – 300 zł, kanalizacja i wywóz odpadów – 100 zł, telefony, Internet, telewizja – 300 zł, bilety miesięczne na dojazd dzieci do szkół – 100 zł, bieżące wydatki na utrzymanie domu i działki – 300 zł, wyżywienie, środki czystości, chemia gospodarcza, ubrania, podręczniki, wydatki szkolne – 1400 zł. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowym zakresie stwierdzając, że nie znajduje się ona w sytuacji wymagającej udzielenia jej wsparcia ze środków Skarbu Państwa. Nie wykazała bowiem, że nie może ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy ustalił, że wobec nadwyżki dochodów nad wydatkami skarżąca jest w stanie comiesięcznie zaoszczędzić kwotę 160 zł, zaś nie wszystkie podane przez nią wydatki mają walor wydatków koniecznych. W sprzeciwie od powołanego wyżej postanowienia skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, jakoby była zobowiązana do zabezpieczenia środków na wypadek postępowania sądowego na wypadek gdyby organ wydał przeciwko niej nieprawidłową decyzję, tym bardziej, że rodzina znajduje się na granicy minimum egzystencji. Przeznaczenie środków pobieranych ze świadczeń wychowawczych na opłaty sądowe byłoby, w ocenie skarżącej, sprzeczne z wolą ustawodawcy. Środki te nie powinny być wliczane do dochodu rodziny. Nie zgodziła się z dokonaną przez referendarza oceną wydatków na spłatę kredytu na zakup kosiarki jako niezwiązanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb rodziny. Wysokości i przeznaczenia drugiego zobowiązania nie podała, ponieważ środki te dawno zużyła na bieżące potrzeby rodziny, jakkolwiek pozostała jej do spłaty tylko jedna rata. W chwili obecnej zaciągnięte zobowiązania uniemożliwiają jej wzięcie na siebie kolejnych. Trudno uznać także przy trójce dzieci, że wydatki na Internet czy telefon należą do zbędnych, podobnie jak wydatki na utrzymanie domu obejmujące zarówno bieżące, jak i nagłe oraz na drobne remonty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Po myśli art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przesłanki przyznania prawa pomocy określa art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu postanowienie referendarza jest prawidłowe. Analiza sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni prowadzi do wniosku, że nie spełnia ona przesłanek przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Za słuszne Sąd uznaje stanowisko referendarza, iż skarżąca nie wymaga udzielenia jej wsparcia ze środków publicznych. Po pierwsze bowiem, suma przedstawionych przez skarżącą comiesięcznych wydatków daje kwotę 3343 zł, zaś łączne dochody rodziny to kwota 3504 zł. Oznacza to, że strona jest w stanie zaoszczędzić co miesiąc kwotę 160 zł. Po drugie, wbrew twierdzeniom skarżącej zawartym w sprzeciwie nie wszystkie wskazane przez nią wydatki mają walor koniecznych. Kryterium kwalifikującym dane wydatki jako konieczne jest ich przeznaczenie. Tylko te, które przeznaczone są na zaspokojenie potrzeb podstawowych, egzystencjalnych, absolutnie niezbędnych to wydatki konieczne. I tylko takie mają pierwszeństwo przed obowiązkiem zapłaty należności publicznoprawnych, do których należy wpis sądowy. Co do zasady prywatnym zobowiązaniom stron nie przyznaje się pierwszeństwa przed obowiązkiem zapłaty należności publicznoprawnych w postaci kosztów sądowych, zatem wedle tej definicji, jak słusznie wskazał referendarz, trudno także przypisać charakter koniecznych wydatkom na spłatę kredytu na zakup kosiarki, jak i tym przeznaczanym na opłaty za na telefon, Internet i telewizję w wymiarze 300 zł miesięcznie. Sąd za prawidłowe uznaje stanowisko referendarza w zakresie zaliczenia dochodu uzyskiwanego z tytułu świadczeń wychowawczych na dzieci do dochodu rodziny kwalifikującego stronę do uzyskania prawa pomocy. Z pewnością uzyskiwanie tych środków odciąża budżet domowy tylko w zakresie wydatków przeznaczanych na zaspokajanie potrzeb dzieci, ale ich posiadanie wpływa na ogólną sytuacją majątkową rodziny. Skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie podmiot domagający się, aby koszty te zostały przerzucone w ramach prawa pomocy na Skarb Państwo musi bezspornie wykazać, że jego sytuacja majątkowa wymaga tego wyjątkowego wsparcia którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli. W ocenie Sądu skarżąca takich przesłanek nie wykazała. Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie odmówiono jej przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.