II SA/Rz 580/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 580/17 w pkt I umarzającego postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, a w pkt II odmawiającego przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

S.D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odkurzacza i środków czystości. W sprawie tej skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał w nim, że utrzymuje się z zasiłku stałego wynoszącego 521,10 zł. Pokrywa z niego następujące wydatki: czynsz – 265 zł, rata za zakup lodówki – 59,50 zł, rata za zakup telewizora – 81,99 zł, abonament telefoniczny – 57,68 zł, abonament telewizyjny – 77,32 zł. Wezwany do uzupełnienia wniosku skarżący podał, że z uwagi na stan zdrowia nie może podejmować prac dorywczych. Aktualna wysokość pobieranego zasiłku stałego wynosi 511,65 zł. Skarżący pobiera również dodatek mieszkaniowy w kwocie 122,35 zł. Otrzymuje także zasiłek celowy na zakup lekarstw – 100 zł miesięcznie. Ponadto, nieregularnie uzyskuje także środki na zakup żywności w kwocie 100 zł. Na wyżywienie skarżący wydaje co miesiąc kwotę 100 zł, bowiem tylko tyle pozostaje mu po opłaceniu obowiązkowych opłat. Comiesięczna opłata za telefon to z kolei kwota ok. 60 zł. Nie posiada natomiast dostępu do Internetu. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym w Rzeszowie w pkt I umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, a w pkt II odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowenia adwokata. Motywując swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest pewności co do co do możliwości finansowych wnioskodawcy. Wątpliwie jest aby strona utrzymując się wyłącznie z dochodów w łącznej kwocie 734 zł jednocześnie wydatkowała co miesiąc kwotę ok.160 zł na spłatę pożyczki na zakup lodówki, telewizora i abonament telewizyjny, tym bardziej, że wydatki te nie są przeznaczane na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 r. S.D. zakwestionował sposób naliczenia jego dochodu "rzekomo stałego" w sytuacji wliczenia do niego kwoty zasiłku celowego, który z natury rzeczy jest formą pomocy udzieloną warunkowo. W jego ocenie poddanie w wątpliwości możliwości utrzymania się z pozostałej kwoty przy braku rozpoznania przedmiotu sporu jest wewnętrznie sprzeczne. Nie można mówić, że osiąga dochód w wysokości 734 zł , w sytuacji gdy ten jest każdorazowo obniżany o kwotę dodatku mieszkaniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Postępowanie w przedmiocie żądania S.D. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega umorzeniu w oparciu o art.249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przepis ten stanowi o konieczności podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięcia jeśli rozpoznanie wniosku strony w tym zakresie stanie się zbędne. Z mocy brzmienia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. S. D. kwestionuje decyzję odmawiającą przyznania mu specjalnego zasiłku celowego, a więc mieszczącą się w kategorii spraw, o których mowa w powołanym art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Dlatego słusznie orzeczono o umorzeniu postepowania w przedmiocie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych w pkt I postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 r. Ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. adwokata lub radcy prawnego przy jednoczesnym ustawowym zwolnieniu od kosztów sądowych objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wymóg spełnienia tej przesłanki ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący, mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną warunku tego nie spełnił, a wskazane przez niego okoliczności nie jawią się jako spójne i nie przekonują Sądu co do zasadności zgłoszonego przez niego żądania. Słusznie uznał referendarz sądowy, że w przypadku wniosku złożonego przez S.D., brak jest pewności co do jego możliwości finansowych. W ocenie Sądu dochód skarżącego został, wbrew jego twierdzeniom, obliczony prawidłowo na podstawie podanych przez niego informacji. Na ten miesięczny dochód wynoszący 734 zł składają się: kwota zasiłku stałego w wysokości 511, 26 zł, kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości 122, 35 zł oraz kwota zasiłku celowego na leki w kwocie 100 zł. Ponadto kwota dochodu ulega comiesięcznemu zwiększeniu w razie przyznania skarżącemu zasiłku na zakup żywości w kwocie 100 zł miesięcznie. Rację przyznać należy referendarzowi w zakresie, w jakim uznał, że wątpliwości w świetle przesłanek przyznania wnioskowanej pomocy nasuwa wydatkowanie przez skarżącego comiesięcznej kwoty ok. 160 zł na spłatę raty pożyczki na zakup telewizora oraz opłatę abonamentu telewizyjny. W istocie wydatków tych nie sposób zaliczyć do koniecznych w świetle brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a tylko takie, czyli przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych wyprzedzają spoczywający na stronie obowiązek poniesienia kosztów postępowania sądowego. O ile wydatki na zakup lodówki należy zaliczyć do wydatków koniecznych, o tyle spłata raty na zakup telewizora i opłata abonamentu telewizyjnego w łącznej miesięcznej kwocie ok 160 zł przy braku środków na wyżywienie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych przy jednoczesnym domaganiu się finasowania kosztów postępowania sądowego ze środków Skarbu Państwa jawić się może jako nadużycie prawa pomocy. Ponadto, na co słusznie zwrócono uwagę w postanowieniu referendarza sądowego na etapie, na którym znajduje się sprawa skarżącego nie ma on obowiązku działania za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika, o czym przesądzają stosowne regulacje P.p.s.a. Dodatkowo zaś, art. 134 § 1 P.p.s.a. nakłada na Sąd obowiązek uwzględniania z urzędu tj. bez wniosku strony w tym zakresie wszelkich uchybień organów administracji publicznej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.