II SA/Rz 574/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. II SA/Rz 547/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P.D. na pismo Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Sygn. II SA/Rz 574/17 U Z A S A D N I E N I E Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. II SA/Rz 574/17, po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, odmówił jego uwzględnienia w całości. Z uzasadnienia orzeczenia referendarza wynika, że powodem odmowy było to, że Skarżący nie udzielił pełnej i jasnej odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie o podanie szczegółowych danych odnośnie do wysokości ponoszonych co miesiąc wydatków na utrzymanie własne oraz domu, udzielenie informacji o posiadanych pojazdach mechanicznych i związanych z nimi kosztach, wysokości pomocy materialnej, którą skarżącemu udziela jego brat. Lakoniczna odpowiedź na wezwanie nie została uznana za należytą współpracę z rozpoznającym wniosek referendarzem. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżący podjął polemikę z rozstrzygnięciem rozpoznającego wniosek referendarza, wyjaśniając jednocześnie że nie posiada samochodu, dlatego uznał, że skoro nie ponosi na ten cel wydatków, to nie musi podnosić tych okoliczności, brat wspomaga skarżącego w zakupach żywności i niekiedy płacąc część rachunków za media. Skarżący zwrócił uwagę, że wyjaśnił okoliczności związane z problemami finansowymi i transakcjami na rachunku bankowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017, poz. 1369 ze zm.- dalej w skrócie: P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Sprzeciw Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak traktowane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por.: art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W rozpoznawanej sprawie referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, argumentując odmowę niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności związanych z sytuacja materialną Skarżącego, tj. Skarżący nie odpowiedział precyzyjnie na wezwanie referendarza. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który Sąd podziela, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, i na nim spoczywa ciężar dowodu i obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, wykazania ponoszonych wydatków niezbędnego utrzymania oraz takiegoż wykazania rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu z podaniem źródła ich pochodzenia. Tymczasem skarżący przemilczał wezwanie w powołanym zakresie. Samo nieudzielenie pełnych informacji, dotyczących sytuacji finansowej strony, skutkuje brakiem możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy, zgadzając się w tym zakresie z uzasadnieniem orzeczenia referendarza sądowego. Przyznać należy również rację rozpoznającemu wniosek, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku Skarżącego pozostaje fakt, że był zwalniany od kosztów sądowych w innych sprawach zarówno przed sądami administracyjnymi, jak i sądami powszechnymi. Analiza wniosku strony odbywa się bowiem za każdym razem, gdy zostanie on złożony w konkretnej sprawie, a okoliczności, które podlegają wówczas badaniu określają stosowne przepisy (w przypadku sądów administracyjnych są to właściwe regulacje P.p.s.a.). Nie może ujść uwadze Sądu także to, że Skarżący – czego nie ujawnił – jest wspólnikiem spółki prawa handlowego, na co wskazują ogólnodostępne informacje z Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców. Zatem nie tylko umowa o pracę może być źródłem dochodu Skarżącego, ale również zysk wygenerowany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Na koniec, odnosząc się do przedmiotu sporu w aspekcie przyznania prawa pomocy, należy nadmienić, że o informację publiczną strona może zwrócić się w każdym czasie, nie będąc ograniczonym żadnym terminem. Nawet chwilowy brak środków pieniężnych na inicjowanie postępowania sądowego jak w przedmiocie niniejszej sprawy, nie jest przeszkodą, która na trwale pozbawiałaby stronę możliwości egzekwowania swoich uprawnień w odniesieniu do treści przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2016 r, poz. 1764 ze zm.). Z podanych względów, na podstawie art. 260 § 1 i art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia, uznając zarzut naruszenia tego ostatniego przepisu za nieuzasadniony.