II SA/Rz 560/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.

II SA/Rz 560/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi J. W. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. W skardze J. W. zawarł wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazał, że ma już 77 lat i jego znajomość "szczegółów prawnych" nie jest wystarczająca. Ponadto w obecnej sytuacji życiowej nie stać go na poniesienie związanego z tym wydatku bez uszczerbku dla koniecznych potrzeb życiowych. Następnie w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym zmodyfikował swoje pierwotne żądanie, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz na ustanowieniu radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 15 maja 2014 r. referendarz sądowy WSA - odmówił skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W dniu 22 maja 2014 r. J. W. złożył w WSA sprzeciw od ww. postanowienia, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący zwrócił uwagę, że wprawdzie jest właścicielem nieruchomości rolnej (1,98 ha), to jednak nie może z niej faktycznie korzystać, gdyż służy ona przede wszystkim operatowi gazociągu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; określanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. We wniosku PPF skarżący podniósł, że jego znajomość aktualnych przepisów prawa nie jest wystarczająca do prawidłowego prowadzenia trudnej dla niego sprawy. Zwrócił uwagę, że ma problemy zdrowotne, z czym wiążą się określone wydatki. Tego samego rodzaju wydatki tj. na leczenie ponosi także w związku z opieką nad wnuczką i prawnuczką (wchodzącymi w skład wspólnego gospodarstwa domowego). Wnioskodawca jest posiadaczem dwóch mieszkań (o powierzchni po 50 m²), nieruchomości rolnej (1,98 ha), dziesięcioletniego samochodu, "domku letniego" (o wymiarach 6,6 m x 6 m) oraz zasobów pieniężnych o wartości 29 905 zł (zgromadzonych w funduszu inwestycyjnym) oraz 20 986 zł (lokata bankowa). Rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawcy w wysokości 4661 zł oraz emerytury jego żony o wysokości 2138 zł. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakt posiadania przez skarżącego dwóch mieszkań, posiadanie przez rodzinę stałych źródeł dochodów w wysokości 6799 zł miesięcznie, a także oszczędności pieniężnych w łącznej kwocie około 50 000 zł - nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w całości co powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Podkreślenia wymaga, że brak możliwości korzystania przez skarżącego z posiadanej przez niego nieruchomości rolnej, podnoszony w sprzeciwie nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie skarżący powołuje się na znaczne wydatki związane ze swoim leczeniem oraz utrzymaniem wnuczki i prawnuczki, to jednak posiadane przez niego ww. oszczędności świadczą o tym że jest on w stanie ponieść koszty leczenia, a nadto wygospodarować kwotę związaną z poniesieniem kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, w tym również kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego. Na obecnym etapie koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Natomiast w przyszłości mogą wystąpić koszty związane z opłatą kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku WSA - 250 zł. Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie w sprawie radcy prawnego wypada zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. Podnieść przy tym należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodać należy, że w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu, przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi, zgodnie z art. 200 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.