II SA/Rz 528/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - postanawia - I. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

K. C. uiściła kwotę 100 zł tytułem wpisu od swojej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Następnie, w sprawie tej skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że z dniem 1 października 2017 r. podjęła pracę na połowę etatu, z którego to tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 764 zł. Od października 2017 r. nie posiada prawa do alimentów. Stałe wydatki strony to czynsz za najem mieszkania – 400 zł oraz żywność – 300 zł. Celem uzyskania większej ilości danych dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, wezwano ją do ich uzupełnienia, w szczególności w zakresie informacji odnoszących się do jej matki i brata, bowiem akta sprawy wskazywały, że wymienione osoby prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi K. C. podała, że dochód jej matki wynosi 1897 zł, w tym zawarte są alimenty na dziecko – niepełnoletniego brata skarżącej. Strona podniosła, że zameldowana jest wraz z matką i bratem w miejscu zamieszkania jej babci. Matka i brat wnioskodawczyni mieszkają w J. w najmowanym mieszkaniu, zaś ona najmuje miejsce w pokoju w K., za co uiszcza czynsz w wysokości 400 zł miesięcznie. Wydatki na wyżywienie matki i brata skarżącej wynoszą 500 zł, zaś jej 300 zł. Ani wnioskodawczyni ani jej matka nie posiadają pojazdów mechanicznych. Łączne wydatki z tytułu korzystania przez skarżącą , jej matkę i brata z telefonu to 130 zł. Matka nie posiada rachunku bankowego, a jej wynagrodzenie za pracę wpływa na konto drugiej jej córki. Skarżąca zaznaczyła, że pieniądze na wpis od skargi w niniejszej sprawie otrzymała od siostry. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie skarżącej dotyczy prawa pomocy w całkowitym zakresie tj. obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata. Wynika to z brzmienia art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata to częściowe prawo pomocy. W każdym przypadku tj. niezależnie od rozmiaru żądanej pomocy, stanowi ona odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady, że to strony postępowania ponoszą związane z nim koszty. Z uwagi na wyjątkowość prawa pomocy, może ono znaleźć zastosowanie tylko w nie budzących wątpliwości przypadkach, że sytuacja materialna strony nie jest dobra tzn. nie może ona samodzielnie sfinansować kosztów swojego udziału w danym postępowaniu bez ujemnych konsekwencji w zakresie jej niezbędnego utrzymania. Powyższe wynika wprost z ustanowionych w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. przesłanek przedmiotowej instytucji. W przypadku prawa pomocy w całkowitym zakresie przesłanką tą jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast częściowe wsparcie adresowane jest do osoby, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obydwa ostatnio powołane przepisy nakładają na wnioskodawcę obowiązek wykazania, że znajduje się w opisanej w nich sytuacji. Także art. 252 § 1 P.p.s.a. stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Zatem to ubiegający się o wsparcie winien przedstawić dostateczną argumentację za przychyleniem się do jego żądania. W razie zaś, gdy wezwany zostanie o jej uzupełnienie w określonym zakresie, powinien zastosować się w pełni do takiego wezwania, którego podstawę stanowi art. 255 P.p.s.a. K. C. wezwana w oparciu o ten przepis do podania szczegółowo wskazanych informacji wykonała to wezwanie, jednak nie w całości. Wbrew twierdzeniu zawartemu w jej odpowiedzi, nie załączyła ona wyciągu z jej rachunku bankowego. Okoliczność tę wzięto pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku. Niewątpliwie sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, bowiem utrzymuje się ona z niewielkiego wynagrodzenia za pracę. Początkowo przyjęto, że prowadzi ona wspólne z matką i niepełnoletnim bratem gospodarstwo domowe, jednak po uzyskaniu odpowiedzi na wezwanie uznano ostatecznie, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo w K., podczas gdy matka i brat mieszkają w J. Skromny dochód (764 zł miesięcznie) jest z pewnością zbyt niski, by pokryć wszystkie podstawowe wydatki tj. związane z koniecznym utrzymaniem. Niemożliwym byłoby więc poczynienie jakichkolwiek oszczędności na poczet kosztów niniejszego postepowania. Z tej przyczyny uznano, że zasadnym jest zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w sprawie. Natomiast w zakresie drugiego z żądań orzeczono o odmowie jego uwzględnienia tj. o odmowie ustanowienia na rzecz skarżącej adwokata. Wzięto w tym zakresie pod uwagę podniesioną już wyżej okoliczność w postaci braku pełnego wykonania przez stronę skierowanego do niej w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwania, co w świetle orzecznictwa sądowego może stanowić samodzielną przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29.01.2015 r. II OZ 58/15, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym, uwzględniono także, iż na obecnym etapie sprawy udział zawodowego pełnomocnika nie jest konieczny, a to w świetle stosownych regulacji P.p.s.a., które wymagają tego udziału tylko w przypadku potrzeby sporządzenia niektórych środków zaskarżenia. Ponadto, z mocy art. 6 P.p.s.a., sąd w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy jeszcze powołać art. 134 § 1 P.p.s.a., z mocy którego sąd zobowiązany jest do rozpoznania każdej sprawy w jej granicach zakreślonych przedmiotem zaskarżenia (kwestionowany akt). Nie jest natomiast związany żadnymi zarzutami czy też podaną ewentualnie przez stronę podstawą prawną, co oznacza, że bada sprawę w jej całokształcie, z urzędu biorąc pod uwagę wszelkie nieprawidłowości działania organu. Z tych wszystkich względów orzeczono o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych i o odmowie ustanowienia na jej rzecz adwokata, podstawę czego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.