II SA/Rz 506/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 506/18 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożeniu na raty - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2018 r., sygn. II SA/Rz 506/18.

Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 506/18 referendarz sądowy WSA w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku A. S. w pkt I) zwolnił skarżącego od kosztów sądowych; w pkt II) odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że przy rozpoznaniu wniosku w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych uwzględniono trudną sytuację życiową skarżącego. Odnośnie odmowy ustanowienia zastępcy prawnego wskazano, że na obecnym etapie postępowania ustawa nie wymaga udziału takiego pełnomocnika, w szczególności, gdy Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia, których dopuściły się organy. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył A. S. kwestionując jego treść w części dotyczącej odmowy ustanowienia pełnomocnika. Podał, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie pokryć kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z akt sprawy A. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z zasiłku pobieranego z MOPS w kwocie 620 zł, jest niezdolny do pracy, a uniemożliwia to stan zdrowia. Otrzymywany dochód z zasiłku przeznaczany jest w całości na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Jako majątek wskazał udział 1/6 w nieruchomości (dom mieszkalny). Jako stałe wydatki wskazał opłaty za prąd 90 zł, gaz 80 zł, wodę 50 zł, śmieci 70 zł, wyżywienie 400 zł, leki. Skarżący oświadczył, że choruje, nie może w chwili obecnej podjąć pracy w związku z przebytym wypadkiem. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności - stopień umiarkowany - wydane do [...] listopada 2018 r. W ocenie Sądu informacje podane w niniejszej sprawie, a także te wynikające z akt administracyjnych wskazują, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny, gdyż wnioskodawca jest osobą bezrobotną, o ograniczonych dochodach i z tego powodu korzysta z pomocy społecznej. Wykazał zatem istnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zrealizowany został cel instytucji prawa pomocy a mianowicie umożliwienie skorzystania z prawa do sądu przez osobę nieposiadającą dostatecznych środków finansowych. Co wypada podkreślić przedmiotowa pomoc finansowana jest ze środków Skarbu Państwa, których ilość jest ograniczona. Dlatego też rozpoznając wniosek w ramach prawa pomocy należy mieć na uwadze celowość wydatkowania środków publicznych i przerzucania konieczności ich finansowania na ogół społeczeństwa. Jednocześnie Sąd zauważa, że odmowa ustanowienia radcy prawnego – inaczej niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy skarżącego w dostępie do sądu i nie zamknie mu drogi do merytorycznego rozpoznania skargi. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Sąd bierze także z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Z akt sprawy wynika, że na obecnym etapie postępowania udział zawodowego pełnomocnika nie jest konieczny. Także podnoszona w sprzeciwie argumentacja, nie stanowi okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2018 r., Sąd w pełni podziela. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.