II SA/Rz 506/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. S., E. P., J. M., C. M., D. K., A. P., S. O., W. M., D. M., A. C., J. C., T. F., H. R., A. K., Z. R., S. K., J. S., E. S., W. S., A. K. oraz K. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dni [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołań - postanawia - I. przyznać skarżącej E. S. prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

W odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie wpisu w wysokości 100 zł od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołań E. S. nadesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wypełniony formularz wniosku (PPF) o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W motywach żądania zgłaszająca je podniosła, że jest wdową, a na utrzymaniu ma studiującego syna (opłata za mieszkanie w mieście, w którym studiuje to 430 zł). Dochód rodziny to otrzymywana przez nią emerytura w wysokości 928 zł oraz stypendium syna wynoszące 350 zł. Wnioskodawczyni mieszka w domu stanowiącym współwłasność trzech osób, zajmując w nim pokój z kuchnią i łazienką. W rubrykach dotyczących majątku strona wskazała na nieruchomość rolną (0,27 ha) oraz nabyty w drodze spadku 40-letni, niezamieszkały dom wymagający dużego remontu oraz łąkę (42 ary). W następstwie skierowanego do wnioskodawczyni wezwania podała ona, że jej comiesięczne wydatki to: 300 zł (żywność, lekarstwa, środki czystości, ubrania), 400 zł (wyżywienie syna, dojazdy na uczelnię, zakup pomocy naukowych), 150 zł (opłaty za prąd, gaz, wodę i kanalizację), 50 zł (telefon), 50 zł (utrzymanie samochodu). Wnioskodawczyni uzyskuje dopłaty rolnicze – ostatnio otrzymana z tego tytułu kwota to 1700 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: E. S. wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Przesłanką tego rodzaju dofinansowania strony z budżetu Państwa jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z kolei przyznanie prawa pomocy jedynie w częściowym zakresie uzależnione zostało od wystąpienia sytuacji niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wykazanie, że którakolwiek z wymienionych wyżej przesłanek zachodzi spoczywa na wnioskującym o przedmiotowe wsparcie. Należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym i wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia jego kosztów przez strony (związanych z ich udziałem w sprawie). Oznacza to konieczność rzetelnej analizy okoliczności faktycznych związanych z wnioskodawcą w aspekcie ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy tak, by nie doszło do nadużycia tej instytucji. Jej celem jest bowiem umożliwienie dostępu do sądu dla ochrony swoich praw osobom o trudnej sytuacji materialnej, przejawiającej się w braku w ogóle lub też w braku dostatecznej ilości środków finansowych na samodzielne pokrycie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. Występując więc na drogę postępowania sądowego strona winna mieć świadomość łączących się z tym kosztów i w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zapewnienia sobie i innym członkom wspólnego gospodarstwa domowego godziwej egzystencji. Mając powyższe na uwadze w kontekście przedstawionych przez wnioskodawczynię danych należało uznać, że jej wniosek jest zasadny, lecz jedynie w części. Przemawia za tym w szczególności fakt, że E. S. i pozostający na jej utrzymaniu syn mają zapewnione wszystkie związane z codzienną egzystencją potrzeby tj. w zakresie wyżywienia, leczenia, mieszkania, jak też związane z pobieraniem przez syna skarżącej nauki w szkole wyższej. Możliwości płatnicze pozwalają także stronie na ponoszenie wydatku na telefony czy utrzymanie samochodu. W takiej sytuacji, przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w najszerszych jego granicach byłoby zupełnie nieuprawnione, jako że instytucja ta w tym wymiarze przeznaczona jest dla ludzi rzeczywiście ubogich, których dochody ledwie wystarczają na konieczne utrzymanie. Dlatego też uznano, że udzielenie wnioskodawczyni częściowego wsparcia tzn. poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych będzie adekwatne do występujących w jej przypadku okoliczności odnoszących się do stanu rodzinnego i majątku. Trzeba także podkreślić, że udział w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata czy radcy prawnego nie jest obowiązkowy na obecnym etapie postępowania (dopiero przy sporządzaniu skargi kasacyjnej od wyroku występuje tzw. przymus adwokacki). Poza tym, z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd obowiązany jest do orzekania w granicach danej sprawy w jej całokształcie tzn. biorąc pod uwagę wszelkie zaistniałe w postępowaniu administracyjnym uchybienia, także te, które nie zostały wytknięte w skardze strony. W oparciu o powyższe przyjęto, że sytuacja materialna skarżącej kwalifikuje ją do otrzymania prawa pomocy w częściowym zakresie i zwolniono ją od kosztów sądowych, odmawiając równocześnie ustanowienia adwokata. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.