II SA/Rz 496/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu GR od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 496/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi GR na decyzję Wojewody [.] z dnia [.] lutego 2016 r. nr [.] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości - p o s t a n a w i a - zmienić postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2017 r. oraz z dnia 9 czerwca 2016 r. i: I. przyznać GR prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego, II. odmówić przyznania prawa pomocy pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę GR na opisaną w sentencji decyzję. Na żądanie skarżącego sporządzono uzasadnienie wyroku; odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczono stronie w dniu 27 grudnia 2016 r. Tego samego dnia skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wyrażając zamiar wywiedzenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówiła zmiany swojego postanowienia z dnia 9 czerwca 2016 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznała, że wnioskodawca nie wykazał zmiany jego sytuacji materialno-bytowej, zmiany "okoliczności sprawy", a obecny wniosek należało rozpatrzeć w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) dalej: "Ppsa". Zmiana taka nie nastąpiła, ponieważ suma dochodów jest podobna, a nadal nie wyjaśniono wydatków ponoszonych na codzienne utrzymanie. Złożone oświadczenie oceniono jako niezasługujące na uwzględnienie m.in. z tego powodu, że na przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego wykazano pozycję uregulowania należności za gaz, podczas gdy wnioskodawca twierdził, że nie korzysta z takiego źródła energii. Uiścił również, pomimo twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej, na poczet kosztów sądowych kwotę 300 zł. Nie wykorzystuje zaś gospodarczo posiadanej nieruchomości, np. poprzez jej wydzierżawienie. Z zachowaniem ustawowego terminu skarżący od orzeczenia tego wniósł sprzeciw. Zarzucił, że błędnie oceniono jego sytuację materialną i złożone oświadczenie. Jego obecny dochód wynosi 664,90 zł (co może potwierdzić zeznaniem PIT-37), a kwota 1440 zł to renta JR, z którą posiada wspólny rachunek bankowy. Samochód, Fiat 125 z 1995 r., jest ich współwłasnością. Na paliwo wydaje 100 zł, a na telefon 50 zł. Gaz jest "zarejestrowany" na JR i na nią wystawiane są faktury. Natomiast pod adresem HP 15 nie ma żadnych mediów, a za odbiór śmieci nie płaci. Na wyżywienie przeznacza 400 zł. Nieruchomości rolnej boi się wydzierżawić, żeby "po 20 lub 30 latach ktoś nie zrobił mu zasiedzenia". Jego sytuacja uległa zatem zmianie. Nie ma zaś wykształcenia, aby osobiście sporządzić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpatrywany sprzeciw zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Zwrócić przy tym należy uwagę, że jest to jego drugi wniosek w toku niniejszej sprawy; poprzednio postanowieniem z dnia 9 czerwca 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 4 lipca 2016 r., odmówiono mu przyznania tej pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku wymagało zatem uwzględnienia dyspozycji art. 165 Ppsa. Zgodnie z nią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Analiza sytuacji skarżącego na obecnym etapie postępowania uzasadnia przyjęcie, że doszło zmiany okoliczności sprawy pozwalającej na zmianę poprzedniej odmowy przyznania prawa pomocy; zmiana taka jest jednak uzasadniona tylko w zakresie częściowym tej instytucji. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane tylko takiej osobie, która wykaże – zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanek tych wnioskodawca niewątpliwie nie spełnia, ponieważ osiąga stały – pomimo że niezbyt wysoki dochód i ma zaspokojone podstawę potrzeby życiowe, w tym mieszkaniowe. Posiada samochód, telefon, grunt rolny zdatny do zagospodarowania. Na żywność przeznacza 400 zł miesięcznie; z pewnością ponosi też typowe wydatki związane z codziennym utrzymaniem siebie i zamieszkiwanego domu (podaje wprawdzie dwa adresy, ale z okoliczności wynika, że raczej przebywa w [.], aniżeli w HP i prowadzi jedno gospodarstwo domowe z JR), jak środki czystości, ubrania, media. Nie jest więc osobą, która nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Te zresztą już ponosił uiszczając wpis od skargi w kwocie 200 zł i opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł. Dlatego Sąd uwzględniając sprzeciw rozpatrzył wniosek także przez pryzmat dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. Zgodnie z nim, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Częściowe prawo pomocy może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 Ppsa). Nie jest więc możliwe na tej podstawie zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika, ponieważ byłoby to równoznaczne z prawem pomocy w zakresie całkowitym, do czego brak podstaw. Z tego powodu Sąd uznał, że w ramach prawa pomocy należy ustanowić skarżącemu zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego (którego wyznaczy właściwa izba radców prawnych i o czym skarżący zostanie powiadomiony) i w tym celu konieczne było dokonanie zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia oraz pierwszego w sprawie postanowienia z dnia 9 czerwca 2016 r. Wydatek na wynagrodzenie pełnomocnika przewyższałby możliwości finansowe wnioskodawcy. Zmiana okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 Ppsa, wynika zaś z faktu poniesienia już przez skarżącego tytułem kosztów sądowych 300 zł oraz istniejącego na etapie postępowania kasacyjnego przymusu adwokacko-radcowskiego. Skarżący ma jednak w ocenie Sądu możliwość poniesienia pewnych kosztów sądowych, zwłaszcza że na obecnym etapie może wchodzić w grę tylko wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Poniesienie takiego ewentualnego wydatku nie narazi go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dlatego w tym zakresie odmówiono mu przyznania prawa pomocy. Z podanych względów, na podstawie art. 260 w zw. z art. 165 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 245 § 3 Ppsa, orzeczono jak w sentencji.