II SA/Rz 451/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia SO (del.) Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Ł. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku mieszkalno-gospodarczego - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

II SA/Rz 451/14 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi J. Ł. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (zwany dalej WSA) jest decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku mieszkalno-gospodarczego. Skarżący w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł., złożył wniosek PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 451/14 referendarz sądowy WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Od tego postanowienia w dniu 2 czerwca 2014 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym do WSA, pismo, w którym wniósł protest i podniósł że nie ubiegał się o ustanowienie adwokata ani też o zwolnienie z kosztów sądowych w całości, a jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych w części. Wyjaśnił, że nastąpiła pomyłka i wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący na etapie sprzeciwu wskazał, że wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w części, a nie domagał się zwolnienia od kosztów sądowych w całości ani ustanowienia adwokata. Podkreślenia wymaga, że postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, (innymi słowy; "tak jakby go nie było"). Natomiast Sąd rozpoznał wniosek skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych w części, zgodnie z wolą skarżącego. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, gdyż wskazane przez skarżącego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych nawet w zakresie częściowego prawa pomocy. Informacje podane przez skarżącego nie potwierdzają braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 3800,4 zł. Jako posiadany majątek wskazał mieszkanie o powierzchni 88 m². Zwrócił uwagę, że posiada zadłużenie z tytułu zakupu i remontu mieszkania oraz leczenia i pogrzebu matki; miesięczna rata zaciągniętego w tym celu kredytu to 1500 zł. Inne, ponoszone co miesiąc wydatki skarżącego to 650 z tytułu utrzymania mieszkania (w tym czynsz, gaz) oraz 200 zł na leczenie (dyskopatia kręgosłupa). Wnioskodawca ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz dochody, które bez wątpienia zabezpieczają jego bieżące wydatki. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, oraz rodziny - jeśli ją posiada. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego zarówno w całości, jak i w części, gdyż podane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekuje. Wprawdzie znaczna część dochodu skarżącego przeznaczona jest na spłatę zobowiązań kredytowych wynikających z zakupem i remontem mieszkania oraz wieloletnim leczeniem i pogrzebem matki, to jednak wydatki te nie mogą stanowić pierwszeństwa przed obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednoznacznie wynika, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06). Nadto zwrócić należy uwagę, że fakt posiadania przez skarżącego mieszkania o pow. 88 m² - nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe ustalenia powodują, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Osiągany przez skarżącego dochód stanowi wystarczającą podstawę do opłacenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, oraz pozostałych kosztów sądowych, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego, zwłaszcza, że niema on nikogo na utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.