II SA/Rz 427/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...].

Przedmiotem skargi J. W. (dalej w skrócie: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. (dalej w skrócie: "Prezydent Miasta") nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego. Stan faktyczny i prawny ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego, Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z pózn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 106 ust. 1 w zw. z art. 38 ust. 1, 2, 3 i 5 oraz art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.ś.r.") – przyznał skarżącemu zasiłek okresowy od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. w kwocie 181 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta wyjaśnił, że pomoc została przyznana na podstawie udokumentowanej w rodzinnym wywiadzie środowiskowym sytuacji materialno – bytowej skarżącego. Natomiast kwota zasiłku okresowego ustalonego zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 u.ś.r. nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść art. 38 ust. 1-5 u.p.s. po czym wyjaśniło, że o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany - jeżeli tylko wnioskodawca ubiegający się o tego rodzaju pomoc spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., to już samo rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego - w ustawowo określonych granicach - oraz o okresie, na jaki jest przyznawany - ustawodawca pozostawił do uznania organu, który powinien kierować się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być zatem odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, natomiast potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. Zakres uznania administracyjnego w zakresie wysokości zasiłku okresowego został ograniczony jedynie kryteriami określającymi jego maksymalną i minimalną wysokość wynikającymi wprost z art. 38 ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 4 u.p.s. SKO wskazało, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, na jego dochód składały się wpłaty za czynsz od syna w kwotach odpowiednio 340 zł w listopadzie 2019 r. i 350 zł w grudniu 2019 r. Cierpi na schorzenia kręgosłupa, jednakże nie przedstawił kosztów leczenia. W ocenie SKO Prezydent Miasta prawidłowo obliczył wysokość przyznanego zasiłku okresowego jako kwotę nie niższą niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (701 zł - art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.) a dochodem skarżącego (340 zł). Przyznana kwota zasiłku okresowego mieści się zatem w ustalonych przez ustawodawcę "widełkach". SKO wskazało, że pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, a więc nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Co więcej, ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Obowiązkiem organu jest więc rozważenie nie tylko interesu osoby starającej się o świadczenie, ale interesu publicznego, przejawiającego się jako obowiązek właściwego rozdzielenia posiadanych środków, w taki sposób, aby zrealizować wsparcie dla wszystkich potrzebujących. Ponadto zdaniem SKO, Prezydent Miasta nie przekroczył granic uznania administracyjnego przyznając świadczenie jedynie na okres 2 miesięcy, gdyż skarżący, w przypadku dalszego spełniania przesłanek ustawowych, uprawniony będzie do złożenia kolejnego wniosku o przyznanie zasiłku okresowego. SKO zwróciło uwagę, że skarżący jest objęty szeroką pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, który aktywnie reaguje na jego potrzeby i udziela mu pomocy zaspokajającej jego niezbędne potrzeby bytowe, ale przy wykorzystaniu posiadanych środków. W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję SKO, zarzucając naruszenie art. 8 ust. 3, art. 38 ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 u.p.s. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na wyrok NSA z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I OSK 3026/15, zakwestionował sposób obliczenia dochodu przez organy. Skarżący podniósł, że jedynym właścicielem lokalu mieszkalnego, w którym mieszka, jest jego syn P. W. Opłacania czynszu przez syna skarżącego nie można traktować jako dochodu skarżącego, którego możliwość zamieszkania w lokalu należy uznać za świadczenie w naturze, a więc w formie innej niż pieniężne (np. zapewnienie mieszkania). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 4 pkt 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się wartości świadczenia w naturze. Ponieważ od dnia 1 października 2018 r. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł, w ocenie skarżącego przysługuje mu zasiłek okresowy w kwocie 351 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ). Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana nią decyzja narusza prawo. Spór w sprawie sprowadza się do ustaleń faktycznych dotyczących wysokości dochodu skarżącego, co wobec treści art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. przełożyło się bezpośrednio na wysokość przyznanego zasiłku okresowego. Organy obu instancji za dochód skarżącego uznały kwoty 340 i 350 złotych stanowiące wpłaty syna skarżącego, odpowiednio w miesiącu listopadzie i grudniu 2019 roku, za czynsz za mieszkanie, w którym mieszka skarżący. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że mieszkanie zajmowane przez skarżącego stanowi własność jego syna P. W. Wynika z nich również, że P. W. ww. kwoty przelał bezpośrednio na konto spółdzielni mieszkaniowej, wykonując tym samym ciążące na nim zobowiązanie czynszowe. W ocenie Sądu w takim układzie faktycznym nie można przyjąć, że skarżący uzyskał od syna jakiekolwiek środki pieniężne, które stanowiłyby jego dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Nieodpłatne zapewnienie mieszkania członkowi najbliższej rodziny stanowi świadczenie w naturze, o którym mowa art. 8 ust. 4 pkt 4 u.p.s. Pod pojęciem świadczeń w naturze rozumie się świadczenia w formie innej niż pieniężna, a także nieodpłatne otrzymanie rzeczy lub praw. Zapewnienie mieszkania ojcu jest świadczeniem w formie niepieniężnej i niczym nie różni się od innych świadczeń tego rodzaju, jak np. zapewnienie posiłku. Wartość tego świadczenia może zostać określona, ale zgodnie z art. 8 ust. 4 u.p.s. nie wlicza się jej do dochodu. Darowizna mieszkania jest swoistego rodzaju świadczeniem w naturze, z którego skarżący czerpie korzyść w postaci uzyskania własnego lokalu zaspokajającego jego potrzeby mieszkaniowe, ale jednocześnie nie wprowadza ona u niego żadnych zmian w faktycznych dochodach, a właściwie ich braku. Nie stanowi ona bowiem źródła jego utrzymania. Analizowany problem był już przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych i nie budzi wątpliwości w orzecznictwie – zob. wyroki WSA w Warszawie z dnia 14 marca 2018 r. sygn. VIII SA/Wa 756/17 i z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. VIII SA/Wa 742/17; wyroki WSA w Łodzi z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. II SA/Łd 454/17 i z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. II SA/Łd 575/09. W tym stanie rzeczy Sąd przyjmuje, że organy obu instancji naruszyły prawo materialne – art. 8 ust. 4 u.p.s. – poprzez jego niezastosowanie, co przełożyło się z kolei na błędne ustalenie dochodu skarżącego i w konsekwencji na wysokość przyznanego zasiłku okresowego. Z wyłożonych względów Sąd uchylił decyzje organów obu instancji – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 134 i 135 P.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią uwagi poczynione w części zważającej niniejszego uzasadnienia.