II SA/Rz 422/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Ewa Partyka Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 stycznia 2023 r. nr SKO.409.RÓ.172.54.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 29 grudnia 2022 r. nr GOPS.DW.73.1451.2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz skarżącej A. B. kwotę 120 zł /słownie: sto dwadzieścia złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącej A. B. kwoty 80 zł /słownie: osiemdziesiąt złotych/ tytułem nadpłaconego wpisu sądowego.

Decyzją z 19 stycznia 2023 r. znak: SKO.409.RÓ.172.54.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania A.B. (dalej: "Wnioskodawczyni"/ "Skarżąca") od decyzji Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz") z dnia 29 grudnia 2022 r. nr GOPS. DW.73.1451.2022 w sprawie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Burmistrz odmówił Wnioskodawczyni przyznania prawa do dodatku węglowego, ponieważ pod wskazanym adresem wniosek o dodatek węglowy został już wcześniej zgłoszony. W odwołaniu Skarżąca podniosła, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w domu, w którym ma dożywotnie użytkowanie, płaci odrębne rachunki oraz podatek od nieruchomości. Dom ogrzewa piecem kaflowym na paliwo stałe. Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium, cytując art. 2 ust. 1 – 3d ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692 ze zm., dalej: "ustawa"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazało, że na adres podany przez Wnioskodawczynię złożono deklarację w dniu 24 czerwca 2022 r, w której zgłoszono kocioł na paliwo stałe i piec kaflowy na paliwo stałe. Następnie, 9 września 2022 r. wprowadzono zmianę i wykazano trzon kuchenny i piec kaflowy na paliwo stałe. Wnioskodawczyni złożyła wniosek w dniu 25 sierpnia 2022 r., który pozostawiony został bez rozpatrzenia, o czym poinformował Burmistrz pismem z 11 października 2022 r. Kolejny wniosek Skarżąca złożyła 15 listopada 2022 r. Burmistrz przeprowadził wywiad środowiskowy pod wskazanym adresem z którego wynika, że Wnioskodawczyni prowadzi odrębne gospodarstwo domowe w drewnianym domu. Na tej samej działce znajduje się także dom, w którym mieszka syn Wnioskodawczyni wraz z rodziną, przy czym oba domy mają ten sam adres (numer). Wnioskodawczyni nie wystąpiła o odrębny numer dla zajmowanego domu, co jest warunkiem uzyskania dodatku węglowego. Wobec tego należało odmówić prawa do tego dodatku. W świetle wywiadu oba domy mają ten sam numer i złożone zostały dwie deklaracje do CERB. Z wywiadu wynika również, że syn Wnioskodawczyni jako pierwszy złożył wniosek i otrzymał dodatek węglowy. W tym stanie faktycznym Kolegium uznało, że skoro brak jest możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym samym adresem, to obowiązkiem Skarżącej było podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu dla zajmowanego budynku. W ocenie organu bezczynność Skarżącej w tym względzie nie może być utożsamiana z brakiem możliwości dokonania prawem wymaganej czynności w ustawowo określonym terminie. Tym samy Skarżąca nie spełniła przesłanek ustawowych uprawniających jej do przyznania dodatku węglowego. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 2 ust. 3c i 3d ustawy. Wskazała na bezsporność ustalonego stanu faktycznego, w tym również tego, że jako wdowa prowadzi samodzielne – odrębne od gospodarstwa syna - jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podkreśliła, że wymóg uzyskania odrębnego adresu nie jest wymogiem ustawowym dla uzyskania dodatku węglowego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. I. Stan sprawy jest następujący. 1. Wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2022 r. Skarżąca wystąpiła o przyznanie dodatku węglowego podając, że zamieszkuje w miejscowości [...], nr [...]. Zawiadomieniem z 11 października 2022 r. Burmistrz poinformował o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia, ponieważ jest to kolejny wniosek, mający ten sam adres zamieszkania. 2. Ponowny wniosek ze wskazaniem tego samego adresu został złożony przez Skarżącą 15 listopada 2022 r. Z akt wynika, że 13 grudnia 2022 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy; w tej dacie Wnioskodawczyni złożyła również oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej. W oparciu o te dowody sporządzono notatkę służbową stwierdzającą, że pod tym samym adresem znajdują się dwa domy. W jednym mieszka syn Wnioskodawczyni z rodziną, który prowadzi odrębne gospodarstwo i otrzymał dodatek węglowy. W drugim domu mieszka Wnioskodawczyni i również prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Oba domy mają ten sam numer, przy czym do dnia 30 listopada 2022 r. nie wystąpiono o nadane odrębnego numeru. W tym stanie sprawy Burmistrz 15 grudnia 2022 r. zawiadomił Wnioskodawczynię w trybie art. 10 i art. 79a K.p.a., po czym decyzją z 29 grudnia 2022 r. odmówił prawa do dodatku węglowego. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymana została w mocy przez Kolegium. Rozstrzygnięcie Kolegium stanowi przedmiot skargi. II. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy, w szczególności art. 2 ust. 3a - 3e. Zgodnie z art. 2 ust. 3a ustawy w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Z kolei według art. 2 ust. 3b ustawy w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpatrzenia. Przy czym przez gospodarstwo domowe, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, należy rozumieć osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Wyjątki od zasady wynikającej z art. 2 ust. 3a i 3b ustawy przewidują obowiązujące od 3 listopada 2022 r. (na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, Dz. U. z 2022 r., poz. 223), przepisy art. 2 ust. 3c – 3e ustawy. Zgodnie z tymi unormowaniami, przepisów art. 2 ust. 3a i 3b nie stosuje się do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach (art. 2 ust. 3c ustawy). W takiej sytuacji gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d ustawy). W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (art. 2 ust. 3e ustawy. III. W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, jako kolejny wniosek pochodzący z tego samego adresu zamieszkania. Dodatek węglowy został wcześniej przyznany synowi Skarżącej, który jako pierwszy złożył wniosek dla gospodarstwa domowego mającego taki sam adres zamieszkania, jak adres podany przez Wnioskodawczynię. W ramach wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zajmuje jeden z dwóch wolnostojących domów oznaczonych tym samym numerem. Zatem okoliczności faktyczne dotyczące zamieszkiwania pod jednym adresem w odrębnych lokalach (domach) dwóch gospodarstw domowych oraz wykorzystywania przez te gospodarstwa oddzielnych źródeł ogrzewania zostały przez organy wyjaśnione i są w sprawie bezsporne. W zakresie przesłanki z art. 2 ust. 3c ustawy ustalono, że brak jest odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla obu gospodarstw domowych zamieszkujących w odrębnych lokalach (domach) pod adresem wskazanym we wniosku o przyznanie dodatku węglowego. Ustalenie to oparto na oświadczeniu Skarżącej z 13 grudnia 2022 r. złożonym w toku wywiadu środowiskowego. Z oświadczenia tego wynika, że właściciel nieruchomości - syn Skarżącej, nie podjął kroków formalnych do wyodrębnienia adresu dla zajmowanego budynku. Spór w sprawie dotyczy kwestii spełnienia przez Skarżącą przesłanki z art. 2 ust. 3c ustawy, z uwagi na brak podjęcia kroków formalnych mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych domach, w terminie do 30 listopada 2022 r. Sąd stwierdza, że organy obu instancji błędnie zinterpretowały przepis art. 2 ust. 3c ustawy uznając, że brak podjęcia kroków formalnych prowadzących do ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla obu gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. skutkuje odmową przyznania Skarżącej dodatku węglowego. W odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zauważyć należy, że ustawodawca nie wprowadził wymogu podjęcia przez stronę kroków formalnych prowadzących do wyodrębnienia własności lokalu lub ustalenia odrębnego adresu lokalu, a tym samym wymogu udokumentowania przez stronę faktu wszczęcia bądź zakończenia odpowiedniej procedury (np. poprzez przedłożenie zaświadczenia o samodzielności lokalu, wniosku o nadanie numeru porządkowego). Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że spełnienie wskazanej przesłanki może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony, a następnie dokonanie oceny oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w zw. z art. 2 ust. 3c ustawy (por. wyroki WSA w Gliwicach: z 11 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 355/23, z 8 maja 2023 r., sygn. II SAB/Gl 24/23). Taki sposób wykładni art. 2 ust. 3c ustawy potwierdzają także wyniki wykładni celowościowej. Wskazać należy, że kolejne nowelizacje ustawy świadczą o tym, że zamiarem ustawodawcy było objęcie wsparciem w formie dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, czemu służyć ma odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie. Zatem cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do dodatku węglowego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Nie bez znaczenia dla interpretacji art. 2 ust. 3c ustawy pozostaje też okoliczność, że przepisy art. 2 ust. 3c – 3e ustawy obowiązują od dnia 3 listopada 2023 r., a brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach dotyczy maksymalnie terminu 30 listopada 2022 r. Uwzględniając konieczność przygotowania niezbędnej dokumentacji dla zainicjowania odpowiedniej procedury prowadzącej do ustalenia odrębnego adresu, poważne wątpliwości budzi obowiązek dokonania powyższego w ustawowo zakreślonym terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Zgodzić się należy ze Skarżącą, że brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania może wynikać z obiektywnych przyczyn, niezależnych od strony. W szczególności, brak złożenia wniosku o nadanie dodatkowego/nowego numeru porządkowego dla nieruchomości pozostaje bez wpływu na prawo do uzyskania dodatku węglowego. Fakt, że ustalanie numerów porządkowych oraz zakładanie i prowadzenie ewidencji miejscowości, ulic i adresów należy do zadań gminy sprawia, że organy z urzędu posiadają wiedzę czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Tym samym nie ma potrzeby aby strona składała wniosek o nadanie nowego numeru porządkowego, wystarczy oświadczenie strony albo też zaświadczenie z urzędu (por. wyrok WSA w Łodzi z 23 maja 2023 r., sygn. II SA/Łd 299/23). Dokonanie błędnej wykładni przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, należy zakwalifikować jako naruszenie wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności. Wskutek dokonania błędnej wykładni art. 2 ust. 3c ustawy, w rozpoznawanej sprawie doszło także do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl zasady wyrażonej w art. 8 § 1 K.p.a., organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy administracji publicznej winny kierować się zasadą prawdy obiektywnej co oznacza, że z urzędu powinny podejmować wszelkie działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organy na przekonujących podstawach wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia tak, by nie przekształciła się w ocenę dowolną, nie dającą się logicznie uzasadnić w świetle całości materiałów zebranych w sprawie. Sąd stwierdza, że organy obu instancji na żadnym etapie postępowania nie informowały Skarżącej o możliwości wykazania spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 3c ustawy poprzez złożenie oświadczenia o braku możliwości ustalenia odrębnego adresu w terminie do 30 listopada 2022 r. Organy tym samym naruszyły również wynikającą z art. 9 K.p.a. zasadę informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Uchybienie to również mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a,c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "P.p.s.a."). Orzeczenie o kosztach ma oparcie w art. 200 P.p.s.a. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia, a rozpoznając wniosek Skarżącej o przyznanie dodatku węglowego będzie miał na uwadze dokonaną wykładnię art. 2 ust. 3c ustawy zważając, by nie naruszono przepisów procedury administracyjnej.