II SA/Rz 401/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 401/17 wydanego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 401/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku J. K. przyznał wyżej wymienionemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt I) i jednocześnie odmówił ustanowienia na rzecz wnioskodawcy adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że ustalona sytuacja materialna wnioskodawcy przemawia za zwolnieniem go od kosztów sądowych. Natomiast odnośnie odmowy ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata zaznaczono, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") na aktualnym etapie postępowania nie nakazują udziału zawodowego pełnomocnika. Art. 134 P.p.s.a. nakazuje Sądowi rozpoznanie każdej sprawy w jej granicach, jednak bez związania podniesionymi w skardze zarzutami, wnioskami, czy też powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że Sąd obowiązany jest z urzędu do dokonania pełnej oceny prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego pod kątem ewentualnych uchybień organów administracji, a w razie dostrzeżenia uchybień uzasadniających eliminację kwestionowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego, jest zobligowany do podjęcia takiego orzeczenia bez stosownego wniosku strony w tym zakresie. Podkreślono także, że skarżący zainicjował przed tut. Sądem wiele postępowań, w których ubiegał się od samego początku o przyznanie całkowitego prawa pomocy tj. zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata i wnioski te były uwzględniane. Jednakże wyjaśniono, że obecność zawodowego pełnomocnika na tym właśnie etapie sprawy nie jest konieczna i mając na uwadze wyjątkowość instytucji prawa pomocy, jak też ograniczoną ilość środków, z których jest ona finansowana i związany z tym obowiązek badania zasadności ich wydatkowania uznano, że adekwatne do okoliczności faktycznych sprawy jest zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i jednoczesna odmowa ustanowienia na jego rzecz adwokata. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył J. K. podkreślając, że poprzez odmowę przydzielenia obrońcy z urzędu odmówiono mu prawa do obrony. Tymczasem udowodnił on, że należy mu się pełna pomoc prawna, a nie tylko zwolnienie od kosztów. Wskazał, że nie stać go na wynagrodzenie dla pełnomocnika, jak również na dojazd na rozprawę. Zawnioskował o wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek J. K. o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w częściowym zakresie, w tym, obejmującym ustanowienie fachowego pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd analiza złożonego wniosku pozwala uznać, że stanowisko referendarza sądowego w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy jest zasadne. Z akt sprawy wynika, że J. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w domu o pow. 85,63 m2 (stan prawny tego obiektu nie jest uregulowany). Jako swój majątek wskazał także nieruchomość rolną o pow. 0,16 ha, w której posiada udział oraz budynek gospodarczy o pow. 15 m2, których stan prawny także nie jest uregulowany. Zaznaczył, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, a tylko sprzęt gospodarstwa domowego. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, na dowód czego przedłożył stosowne zaświadczenie. Utrzymuje się ze świadczeń pobieranych z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w postaci: zasiłku celowego w wysokości 100 zł na zakup posiłku lub żywności (przyznanego na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2017 r.) oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 317 zł (przyznanego na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2017r.). Wnioskodawca wskazał, że w kwietniu 2017 r. otrzymał dodatkowo kwotę 200 zł na zakup opału i lekarstw. Jako wydatki wskazał: podatki – 50 zł, gaz – 55 zł, wywóz śmieci – 9 zł, lekarstwa – 36,02 zł, węgiel – 204,48 zł. Wnioskodawca podniósł, że jest zadłużony na kwotę ok. 2400 zł z tytułu zakupu lekarstw i opału. Niewątpliwie ustalona sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co znalazło odzwierciedlenie w orzeczeniu wydanym przez referendarza sądowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, jego prawo dostępu do sądu nie zostało ograniczone. Wręcz przeciwnie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zrealizowany został cel instytucji prawa pomocy a mianowicie umożliwienie skorzystania z prawa do sądu przez osobę nieposiadającą dostatecznych środków finansowych. Podkreślenia jednakże wymaga, że przedmiotowa pomoc finansowana jest ze środków Skarbu Państwa, których ilość jest ograniczona. Dlatego też rozpoznając wniosek w ramach prawa pomocy należy mieć na uwadze celowość wydatkowania środków publicznych i przerzucania koniczności ich finansowania na ogół społeczeństwa. Sąd zaznacza, że odmowa ustanowienia adwokata – inaczej niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy skarżącego w dostępie do sądu i nie zamknie mu drogi do merytorycznego rozpoznania skargi. Na obecnym etapie postępowania brak jest wymogu reprezentowania stron przez fachowych pełnomocników (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia niektórych środków zaskarżenia, a taka potrzeba aktualnie nie zachodzi). Sąd bierze także z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Odnosząc się natomiast do zarzutów wnioskodawcy, że w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem przyznawana mu była pomoc w pełnym zakresie, Sąd wskazuje, że mnogość spraw inicjowanych przez skarżącego nie może uzasadniać przyznawania prawa pomocy w pełnym zakresie w każdej sprawie i uwzględniania żądań wnioskodawcy w pełnym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Sąd rozstrzygnięcie referendarza sądowego uznał za zasadne i stanowisko wyrażone w orzeczeniu z dnia 9 maja 2017 r. w pełni podziela. Z tych względów na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 orzeczono jak w sentencji.