II SA/Rz 358/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Przedmiotem skargi W.S. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "SKO") z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadniania i akt administracyjnych sprawy wynika, że [...] kwietnia 2020 r. Skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. S. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Prezydent odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że matka wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z [...] sierpnia 2019 r. nr [...]). Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2019 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Wobec braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") - daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić oraz przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - współmałżonek osoby wymagającej opieki nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ uznał, że świadczenie nie może zostać przyznane. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone mocą decyzji SKO z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Organ powołując się na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, wskazał, że powstanie niepełnosprawności w okresie niewymienionym w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał także, że sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przesądza negatywnej decyzji wobec wnioskodawcy. Koniecznym jest wyjaśnienie, czy małżonek osoby wymagającej opieki, posiada zdolność do sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Akta sprawy nie zawierają dowodów w tym zakresie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J.S. Organ wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu, ustalono, że J.S. pozostaje w związku małżeńskim z T.S., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy zalega zaświadczenie lekarskie z [...] września 2020 r" w którym wskazano, że T.S. ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. T.S. jest uprawniony do świadczeń emerytalnych, zaś dochód za czerwiec 2020 r. wyniósł 1869,55 zł. Organ zauważył, że małżonkowie na mocy art. 23 i art. 27 krio zobowiązani są do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy, a małżonek zobowiązany jest do alimentacji w pierwszej kolejności. Dopiero gdy małżonek nie może tego obowiązku wypełnić, przechodzi on na osobę zobowiązaną w dalszej kolejności. W ocenie organu, wobec tego, że T.S. nie jest jedynym żywicielem rodziny, może partycypować w kosztach finansowych na rzecz innych osób, które będą świadczyć opiekę (usługi opiekuńcze). Ma możliwość skorzystania ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. W.S. - działający przez fachowego pełnomocnika złożył odwołanie od tej decyzji wnioskując o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. Zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez zastosowanie tej normy prawnej z pominięciem wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przytoczyło treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz przywołało wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Wywiodło, że powstanie niepełnosprawności w okresie wymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpatrywanie spraw w tym zakresie winno następować z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie jest okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, w sytuacji gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że małżonek J.S. – T.S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO stwierdziło, że dopóki odwołujący nie wykaże, że T.S. (małżonek osoby wymagającej opieki) nie będzie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego niewypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Kolegium podkreśliło, że powołane okoliczności w zakresie oceny wyłączenia możliwości sprawowania opieki przez męża T.S. i sprawowania tej opieki przez skarżącego, nie mają znaczenia dla sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, W.S. - zastępowany przez fachowego pełnomocnika wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Kwestionowanej decyzji zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa materialnego -art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka winna być sprawowana przez współmałżonka niepełnosprawnej, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia tego przepisu winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna i została przez Sąd oddalona w całości. Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzsD ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r. poz. 374). Przedmiotem kontroli WSA uczyniono w niniejszej sprawie decyzję SKO o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – J.S. Stan faktyczny został ustalony przez Organy w sposób, który pozwalał na dokonanie subsumpcji przepisów prawa materialnego i przeprowadzenie sądowej kontroli wydanych w postępowaniu decyzji administracyjnych, bez konieczności uzupełniania materiału dowodowego. SKO powołało się w swej decyzji afirmującej rozstrzygnięcie Prezydenta na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stwierdzając, iż małżonek matki skarżącego – T.S. - nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przytoczonej powyżej regulacji ustawowej zamieszczono jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka ta nie pozwala pozytywnie rozpatrzyć wniosku o przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Aktualnie to wyłączenie prawa do świadczenia nie ma charakteru bezwzględnego. Wyjątek od tej zasady powstaje wówczas gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Dopiero stwierdzony odpowiednim orzeczeniem u współmałżonka osoby niepełnosprawnej znaczny stopień niepełnosprawności, uprawnia właściwy organ do przyznania wnioskowanego świadczenia, oczywiście jeżeli jednocześnie wnioskodawca spełnia pozostałe warunki ustawowe - art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Znaczny stopnień niepełnosprawności, do którego odwołuje się negatywna przesłanka świadczeniowa, został zdefiniowany dla potrzeb wykładni i stosowania przepisów u.ś.r. w art. 3 pkt 21 tej ustawy. Zatem przez znaczny stopień niepełnosprawności należy rozumieć na gruncie u.ś.r. : niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. O nabyciu statusu osoby niepełnosprawnej decyduje w ramach tych określonych procedur wyspecjalizowany w tym zakresie organ, dysponujący odpowiednim dla danego rodzaju schorzeń przygotowaniem merytorycznym umożliwiającym fachową i rzetelną ocenę stanu zdrowia danej osoby. Dla przykładu w skład zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności orzekającemu o stopniu niepełnosprawności wchodzą oprócz przewodniczącego i sekretarza, lekarze, psycholodzy, pedagodzy, doradcy zawodowi, pracownicy socjalni, którzy zgodnie ze swą specjalizacją sporządzają w oparciu o określone w przepisach kryteria oceny, wpływające na kształt orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby zainteresowanej (zob. rn.in. § 18 i § 20 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, Dz.U. z 2018 r. poz. 2027). Negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nakazuje badać czy współmałżonek osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli jedno z orzeczeń wynikających z art. 3 pkt 21 w/w ustawy. Sąd jednocześnie zwraca uwagę, iż w praktyce mogą zaistnieć przypadki wyjątkowe, a więc sytuacje szczególne, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do zapewnienia jej bieżącej pomocy i opieki nad nią (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 18 marca 2021 r., o sygn. II SA/Rz 186/21, LEX). Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, należy przypomnieć, iż Organ odwoławczy stwierdził, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co jednoznacznie potwierdza oświadczenie strony złożone na wezwanie Organu pierwszej instancji o tym, że T.S. nie posiada takiego orzeczenia. Nie stanowi tu kwestii, że załączone do pisma strony z dnia [...] września 2020 r. zaświadczenie lekarskie lekarza chorób wewnętrznych, nie należy do jednego z wyżej wyróżnionych ustawą dokumentów stanowiących o istnieniu takiego orzeczenia. Brakuje w tym dokumencie wskazania i opisu dających się zweryfikować przyczyn, z powodu których lekarz zaświadcza, że stan zdrowia T.S. uniemożliwia sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną. Strona zarówno w toku postępowania administracyjnego jak również sądowego, nie udowodniła, aby Ojciec z uwagi na określone poważne schorzenia, nie był w stanie obiektywnie wywiązać się wobec swej małżonki z obowiązku alimentacji (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Rz 230/20, LEX). Na istnienie takich schorzeń nie wskazuje zarówno odwołanie złożone od decyzji Prezydenta Miasta [...], jak również skarga sporządzona przez fachowego pełnomocnika. Ponadto, na co słusznie zwraca uwagę Organ pierwszej instancji T.S. posiada realne możliwości, aby pokryć koszty czynności opieki nad swą małżonką wykonywane przez inne osoby w ramach usług opiekuńczych przyznawanych na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej (art. 50 u.p.s.). Trafnie WSA w Krakowie w wyroku z dnia 8 marca 2021 r., w sprawie o sygn. II SA/Kr 1390/20, LEX, dostrzega, iż realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem W konsekwencji tych ustaleń brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Stronie z uwagi na treść powołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, tak jak orzekły organy. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w ich działaniach procesowych jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a. ----------------------- Sygn. II SA/Rz 358/21 i