II SA/Rz 354/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] maja 2017 r., sygn. akt [...] zwalniającego od kosztów sądowych i odmawiającego ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Wojewody z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] maja 2017 r. sygn. akt [...].

Postanowieniem z dnia 2 maja 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie przyznał J. K. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie ustanowienia dla wymienionego adwokata. Referendarz - w oparciu o dane strony -ustalił, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe w domu o pow. 85,63 m.kw. Stan prawny tego obiektu nie jest uregulowany. Majątek skarżącego to także nieruchomość rolna o pow. 0,16 ha, w której posiada udział oraz budynek gospodarczy o pow. 15 m.kw, a których stan prawny także nie jest uregulowany. Strona nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, a tylko sprzęt gospodarstwa domowego. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jej dochody to świadczenia pobierane z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w postaci: zasiłku celowego w wysokości 100 zł na zakup posiłku lub żywności (przyznanego na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2017 r.) oraz zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 317 zł (przyznanego na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2017r.). Wydatki skarżącego to: podatki – 50 zł, gaz – 55 zł, wywóz śmieci – 9 zł, lekarstwa – 36,02 zł, węgiel – 204,48 zł. Wnioskodawca jest ponadto zadłużony na kwotę 2 860 zł z tytułu zakupu opału. Referendarz wskazał, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy zobligowany jest uwzględnić nie tylko sytuację materialną strony, ale także interesy Skarbu Państwa i innych ubiegających się o prawo pomocy. Zwrócił uwagę, że J. K. zainicjował przed tut. Sądem wiele postępowań, w których od samego początku ubiegał się o całkowite prawo pomocy, które było mu w tym właśnie zakresie przyznawane. Referendarz wskazał też na konieczność uwzględniania przez sąd rozpoznający sprawę wszelkich uchybień w postępowaniu administracyjnym, bez względu na wnioski strony. Podniósł także, iż zawodowy pełnomocnik nie jest wymagany na aktualnym etapie niniejszej sprawy. Z drugiej strony uwzględnił fakt utrzymywania się przez skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie od powyższego orzeczenia J. K. wskazał, że udowodnił ponad wszelką miarę, iż "należy" mu się pełna pomoc prawna. Zaznaczył, że nie stać go na wynagrodzenie dla zawodowego pełnomocnika, jak też nawet na dojazd na rozprawę. Zwrócił uwagę, że do tej pory we wszczynanych przez niego sprawach był zarówno zwalniany od kosztów sądowych, jak też ustanawiano na jego rzecz pełnomocnika, dlatego jest zdziwiony "co się tym razem stało". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy. Zgodnie natomiast z treścią art. 260 § 2 P.p.s.a., wniesienie sprzeciwu od orzeczenia referendarza wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Po zapoznaniu się z okolicznościami sprawy, w tym wynikającymi z wniosku strony, jak też ze złożonego przez nią sprzeciwu Sąd uznał, że stanowisko referendarza sądowego w zakresie częściowej tylko zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy jest właściwe. Słusznie więc referendarz zwolnił wnioskodawcę od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie ustanowienia na jego rzecz adwokata. W uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia zwrócono uwagę na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy. Wynika on z brzmienia art. 199 P.p.s.a. ustanawiającego zasadę ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. Z powyższym wiąże się obowiązek wykazania przez ubiegającego się o wsparcie, że znajduje się w sytuacji przewidzianej przez ustawodawcę jako uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Słusznie także podkreślono, że przy rozstrzyganiu w przedmiocie pomocy dla strony uwzględnienia wymaga również fakt, iż przedmiotowa pomoc finansowana jest ze środków Skarbu Państwa, a ich ilość jest ograniczona. Dlatego też bez wątpienia rozpoznający wniosek o wsparcie w ramach prawa pomocy winien też mieć na uwadze celowość wydatkowania środków publicznych, stojąc w ten sposób na straży interesu ogółu obywateli. Bardzo istotną okolicznością, na którą również zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu jest to, iż podmiot, który na drodze sądowej zamierza realizować swoje prawa winien być świadomy, że to na nim spoczywa ciężar pokrycia związanych z tym kosztów, zwłaszcza w sytuacji, gdy jego celem jest wszczęcie wielu postępowań. Winien on wówczas partycypować w tych kosztach. Stanowisko to nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, w świetle którego skarżący wszczynając dużą liczbę postępowań musi liczyć się z tym, że prowadzona przez niego działalność będzie wymagała ponoszenia związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach [tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 3.04.2009 r. I OZ 304/09, publ.:http://orzeczenia.nsa.gov.pl]. W orzecznictwie tym wyraża się także pogląd, że okoliczność w postaci przyznania danemu podmiotowi prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może być sama w sobie argumentem za podobnym rozstrzygnięciem w kolejnej sprawie tego podmiotu (por. postanowienie NSA z 18.12.2009 r. |I FZ 446/09, publ.:http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Gwarancja skutecznego dostępu do sądu nie jest zaś równoznaczna z bezwarunkowym prawem do uzyskania żądanej pomocy prawnej. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie określonej procedury selekcji. Jeszcze raz więc należy podkreślić, że wszelkie wydatki czynione ze źródła w postaci środków publicznych powinny być dokonywane – ze względu na dbałość o stan finansów Państwa – ze szczególną ostrożnością, a więc tylko wówczas, gdy naprawdę istnieje taka potrzeba. To zaś, czy wsparcie rzeczywiście jest zasadne, ocenia rozpoznający wniosek biorąc pod uwagę wskazane wyżej kwestie. Dlatego postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia referendarza sądowego z dnia 2 maja 2017 r., działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a. Uznano bowiem, że zwolnienie strony od kosztów sądowych jest adekwatne do okoliczności sprawy, natomiast brak podstaw do przyznania prawa pomocy w szerszym wymiarze.