II SA/Rz 349/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata.

Wydanym w dniu 15 października 2008 r. wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...]. Po złożeniu przez skarżącego w dniu 15 października 2008 r. wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, kolejnym wnioskiem z dnia 16 października 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) złożonym na formularzu PPF zwrócił się on o przyznanie mu prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Wniosek ten uzasadnił potrzebą sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z którym się nie zgadza (równocześnie podniósł zarzuty co do prawidłowości dotychczasowego postępowania). Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami i siostrą, posiadany przez nich majątek obejmuje mieszkanie o pow. 52,7 m² oraz 2 samochody osobowe (23-letni Fiat 125p stanowiący własność jego ojca oraz należący do skarżącego VW Golf z 1996 r.). Jako źródła dochodów (brutto) zostały wykazane renty skarżącego i jego ojca w wysokości odpowiednio 534,84 zł. i 758,14 zł. oraz emerytura matki w kwocie 1083,15 zł. (siostra skarżącego jest studentką i nie uzyskuje dochodów). Ponieważ oświadczenie to okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do jego uzupełnienia poprzez złożenie w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowego oświadczenia obejmującego: a) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym członków rodziny, w tym przeznaczanych na: - zakup żywności, - opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, itp. - inne, jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie domowego budżetu (ze wskazaniem, z jakiego tytułu są ponoszone), b) wyjaśnienie, czy studiującej siostrze przysługują jakieś świadczenia finansowe (np. stypendium socjalne, naukowe); jeżeli tak, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, c) wskazanie źródeł pokrycia wydatków związanych z nabyciem i bieżącym utrzymaniem samochodu VW Golf. W wezwaniu zobowiązano także skarżącego do przedłożenia za okres od 1 września 2008 r. do dnia wykonania wezwania wyciągów z posiadanych przez niego i domowników rachunków bankowych. Mimo upływu wyznaczonego terminu (ostatnim jego dniem był 24 listopada 2008 r.) i wskazanego w wezwaniu rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, nie zostało ono przez skarżącego wykonane. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące przede wszystkim na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy; zaznaczyć przy tym należy, iż przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć zagrożenie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (np. żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnosząca ma obowiązek poczynienia stosownych oszczędności. Informacje podane przez J. W. we wniosku PPF z uwagi na ich zbytnią ogólność nie dawały możliwości jego merytorycznego rozpoznania, gdyż same w sobie nie wskazywały na zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego, rodziców i siostry; skarżący wraz z rodziną ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, ich dochody mają stały charakter i nie należą do najniższych (2376,13 zł. brutto/m-c), skarżący wraz z ojcem są właścicielami samochodów osobowych, których utrzymanie i bieżąca eksploatacja musi mieć pokrycie w ich dochodach (wydatków w tym zakresie co do zasady nie zalicza się do niezbędnych, mających pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego). Z tego względu do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych wnioskodawcy miało przyczynić się skierowane do niego wezwanie, dotyczące wykazania obciążających skarżącego i jego rodzinę wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem ich, mieszkania i pojazdów, ujawnienia ewentualnych dochodów uzyskiwanych przez jego siostrę oraz przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (podstawą prawną dla takich wezwań jest art. 255 P.p.s.a, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego). Rygoryzm postępowania o przyznanie prawa pomocy podyktowany jest wyjątkowym charakterem tej instytucji, wynikającym z obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Nieustosunkowanie się skarżącego do wezwania powoduje, że brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż spełnia on warunki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Udzielenie informacji objętych wezwaniem pozwoliłoby dokonać wiarygodnej oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i związanych z tym jego możliwości płatniczych, a co w analizowanym przypadku nie jest możliwe tylko na podstawie formularza PPF. Świadome uchylanie się skarżącego od wykonania skierowanego do niego wezwania powoduje, iż nie może on liczyć na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Nie pozwala to na dokonanie dokładnego rozeznania stanu majątkowego i dochodów jego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nasuwa to jednocześnie przypuszczenie co do zamiaru ukrycia przez skarżącego swojej prawdziwej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, poddając tym samym w wątpliwość wiarygodność już złożonego we wniosku PPF oświadczenia. Wątpliwości te w żadnym wypadku nie mogą być interpretowanie na jego korzyść, gdyż prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy. Z racji jej finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) jest ona poddana szczególnym wymaganiom, a osoba wnioskująca musi się liczyć w określonym, prawnie uregulowanym stopniu z ingerencją w sferę jej prywatności. Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia złożonego wniosku. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.