II SA/Rz 325/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku H.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi H.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - postanawia – I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości, II. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.

Sygn. II SA/Rz 325/18 U Z A S A D N I E N I E H.B. (dalej: Skarżąca) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego argumentując, że jest osobą przewlekle chorą, utrzymuje się jedynie z zasiłku dla opiekuna (520 zł), nie wnosiła o zasiłki na córkę z obawy, że mogłoby się okazać, że będzie je musiała zwrócić, dlatego nie stać Skarżącą na koszty sądowe. Podała, że do tej pory korzystała z pomocy punktu nieodpłatnej pomocy prawnej. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, która otrzymuje alimenty w kwocie 581 zł. Wydatki tego gospodarstwa to leki 170 zł, woda 46,67 zł, telefon i Internet 130 zł, odpady 16 zł, bilety 66 zł, wyżywienie 600 zł, środki czystości 50 zł, kieszonkowe 150 zł. Skarżąca nie oświadczyła żadnego majątku. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Niewątpliwie Skarżąca posiada niewysoki stały dochód w postaci zasiłku z tytułu opieki –jak wynika z akt sprawy zarówno ojciec jak i matka posiadają znaczny stopień niepełnosprawności, dlatego faktycznie jej sytuacja jest trudna i z tej przyczyny spełnia przesłankę do przyznania jej częściowego prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast będąc w trudnej sytuacji materialnej i rezygnując ze starań o przysługujące świadczenia, Skarżąca sama kształtuje sytuację materialną swojej rodziny. Tego rodzaju postępowanie (zwłaszcza w sytuacji, w której może ona uzyskać nieodpłatnie pomoc prawną w celu konsultacji przepisów prawa) budzi wątpliwości, czy faktycznie pomoc w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest Skarżącej konieczna. Wprawdzie oświadczyła ona, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe wspólnie z córką, ale struktura oświadczonych wydatków wskazuje, że część z nich nie jest przez Skarżącą ponoszona np. ogrzewanie domu, energia elektryczna. To z kolei może wskazywać, w sytuacji odstąpienia od wnioskowania o ww. świadczenia, Skarżąca korzysta w szerszym zakresie z pomocy rodziców, którymi się opiekuje i wspólnie mieszka. Podkreślić należy, że w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest reguły, zgodnie z którą udział pełnomocnika w sprawie jest potrzebny na etapie rozpoznawania skargi (czynność wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie jest objęta tzw. "przymusem adwokackim"). W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przysługują gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a, który w sprawie nie znajduje zastosowania. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto stronom działającym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego obecnym przy ogłoszeniu wyroku udziela wskazówek o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych (art. 140 § 1 P.p.s.a). Skarżąca może w razie zmiany sytuacji materialnej ponownie wnieść wniosek o przyznanie prawa pomocy, a wówczas w razie stwierdzenia, że ta uległa pogorszeniu, żądanie ustanowienie pełnomocnika będzie mogło zostać uwzględnione. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.