II SA/Rz 314/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...]

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...]utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...]w przedmiocie odmowy W. P. ( dalej: "skarżący") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1b i art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej: "u.ś.r."). W oparciu o zebrany materiał dowodowy, organ I instancji ustalił, że B.P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym w dniu 21 października 2014 r., a istniejącym od 30-go roku życia. Ojciec niepełnosprawnej nie żyje, matka żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organ ustalił także, że skarżący od 1 czerwca 2015 r., pobiera na żonę specjalny zasiłek opiekuńczy. W obecnym okresie zasiłkowym 2019/2020 został on ustalony decyzją Wójta Gminy z dnia [...] października 2019 r. na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Skarżący w oświadczeniu z dnia 29 listopada wskazał, że nie rezygnuje z dalszych wypłat specjalnego zasiłku opiekuńczego na żonę "ponieważ jest to kwota niższa i różnica może być wypłacona przez GOPS". Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że zachodzi zbieg świadczeń, o jakim mowa w art. 17 ust. 5 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. i. odmówił wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podkreślił konieczność opieki nad żoną jak również to, że obecnie pobierany specjalny zasiłek opiekuńczy nie zaspakaja podstawowych potrzeb życiowych. Kolegium opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W odpowiedzi na wniesioną do tutejszego Sądu skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymują stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ). Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz.2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że organ odwoławczy, jak również organ I instancji naruszyły przepisy prawa materialnego oraz postępowania w sposób, który miał wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przedmiotem sporu jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną, a dokładnie pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego jako negatywna przesłanka przyznania świadczenia. Nie ulega wątpliwości i treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. jest jednoznaczna, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W sprawie bezsporne jest, że B.P. jest osobą uznaną za niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również to, że opiekę nad nią sprawuje jej mąż ( wywiad środowiskowy). Faktem jest także, że mąż korzysta ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad żoną, aktualnie przyznanego decyzją z dnia [...] października 2019 r., jak również to, że w oświadczeniu złożonym w dniu 29 listopada 2019 r. wskazał, że nie rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Co jednak znamienne z oświadczenia tego wynika również, że brak rezygnacji wiąże z faktem, iż pobierane przez niego dotychczas świadczenie jest w niższej wysokości, a w związku z tym "GOPS może wypłacić różnicę". Organ I instancji, a za nim organ II instancji bezkrytycznie przyjęły, że skarżący nie rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i nie przyznały świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle. Skarżący w odwołaniu, jak też w skardze choć nie precyzyjnie wskazuje na to, że wysokość dotychczas otrzymywanego świadczenia nie wystarcza na codzienne potrzeby związane z opieką nad żoną. Sąd nie kwestionuje, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego, co także znajduje potwierdzenie w treści przepisów. Przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że: w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2)świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Skutek dokonania wyboru musi jednak wiązać się z prawidłowym pouczeniem strony, tak o przysługującym jej prawie wyboru, jak i skutkach jego dokonania. Oceny złożonego oświadczenia nie można dokonywać w oderwaniu od charakteru świadczeń, którego postępowanie dotyczy czyli świadczeń rodzinnych, a więc świadczeń mających na celu pomoc w prawidłowym funkcjonowaniu rodziny. Kategoryczne wywodzenie przez organ skutków z dokonanego przez skarżącego oświadczenie o braku rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy z oświadczenia wynika mylne przekonanie skarżącego o wypłacie różnicy w wysokości świadczeń pomimo braku wymaganej rezygnacji, narusza obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 9 k.p.a. na organach spoczywa obowiązek czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, nie można wymagać od niej uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (vide: wyroki NSA z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18, z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18 i z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 19 marca 2019 r., akt IV SA/Gl 985/18 – wszystkie powołane wyroki dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zatem podzielić pogląd reprezentowany w podanych powyżej orzeczeniach sądów administracyjnych, że to na organie spoczywał główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację jego żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynikał z momentu złożenia wniosku. W przedmiotowej sprawie istniała możliwość ukształtowania sytuacji prawnej strony, w taki sposób, który pozwolilby na uzyskanie przez nią uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od momentu złożenia przez nią wniosku. Niewątpliwie zamiana zasiłków niosłaby za sobą konieczność rozliczenia obu świadczeń ustalonych za ten sam okres, z których jedno już zostało wypłacone. Organ pomocy społecznej mógłby tego dokonać poprzez wzajemną kompensatę świadczeń i wypłacenie skarżącemu różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą wypłaconego zasiłku dla opiekunów, na co wskazywał skarżący w swoim oświadczeniu o braku rezygnacji z pobieranego przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego ( wyroki WSA: w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19, we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19). Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił tak decyzję organu II, jak I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. jak również art. 135 p.p.s.a.