II SA/Rz 3/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy.

K. M. wezwana została do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł od skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. W odpowiedzi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podniosła, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku; nie posiada żadnego źródła dochodu. Do niedawna otrzymywała stypendium socjalne wypłacane przez Uniwersytet [...]. Podkreśliła, że nie dysponuje wiedzą z zakresu prawa administracyjnego. Wraz z matką mieszkają w mieszkaniu o pow. 40 m.kw. Utrzymują się tylko ze świadczenia emerytalnego matki wynoszącego 1200 zł. Jako stałe wydatki skarżąca wskazała: czynsz – 350 zł, opłaty związane z mieszkaniem – 250 zł, leczenie i rehabilitacja – 300 zł. Referendarz sądowy uznał, iż oświadczenie powyższe nie zawiera dostatecznych danych do rozpoznania wniosku strony, dlatego wezwał ją do jego uzupełnienia w zakresie wskazania, czy podejmuje (bądź matka) prace dorywcze, średnich miesięcznych wydatków na wyżywienie, z tytułu korzystania z telefonu i Internetu, kosztów utrzymania pojazdów mechanicznych. Wezwano także K. M. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych swoich i matki. Wnioskodawczyni doręczono powyższe wezwanie w dniu 24 stycznia 2017 r. Do dnia 31 stycznia 2017 r. (upływ wyznaczonego siedmiodniowego terminu), jak też później nie nadesłała ona odpowiedzi na powyższe. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego to prawo pomocy w całkowitym zakresie, a przesądza o tym treść art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Może ono zostać przyznane tylko osobom najuboższym, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, o czym stanowi z kolei art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Natomiast mniejszy wymiar prawa pomocy tj. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 3 P.p.s.a.) adresowany jest do osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wedle art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Wynika z tego przepisu, że wnioskujący o wsparcie zobowiązany jest do jak najbardziej szczegółowego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, by w oparciu o te informacje możliwa była rzetelna ocena jego żądania. Powołane wyżej art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. jednoznacznie zaś wskazują, że wnioskodawca, aby otrzymać wsparcie, o które się ubiega, musi wykazać, że spełnia jego ustawową przesłankę. Powyższy wymóg związany jest z faktem obowiązywania na gruncie postępowania sądowego zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., że jego strony ponoszą związane z nim koszty. Zatem instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter i możliwe jest jej zastosowanie tylko w odniesieniu do osób ubogich, którym brak wystarczającej ilości środków pieniężnych zamykałby drogę sądową. Z uwagi przy tym na okoliczność, że środki, z których prawo pomocy jest finansowane są ograniczone, przy rozstrzyganiu w przedmiocie zasadności żądania strony, orzekający musi mieć wystarczającą ilość danych tak, aby nie budziła wątpliwości konieczność udzielenia konkretnego wsparcia. Dlatego też, jeśli uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest nazbyt lakoniczne bądź też budzi ono wątpliwości, wówczas art. 255 P.p.s.a. pozwala na wezwanie wnioskodawcy do dokonania stosownych uzupełnień. Brak udzielenia odpowiedzi na takie wezwanie lub też odpowiedź niepełna mogą skutkować odmownym załatwieniem wniosku strony. K. M. wskazała w swoim wniosku, że opłaty mieszkaniowe oraz leczenie i rehabilitacja jej i matki wynoszą 1200 zł, a zatem odpowiadają całej wysokości świadczenia emerytalnego matki strony. Skarżąca nie podała natomiast, źródła pokrycia wydatku na wyżywienie, który przecież musi być ponoszony, jak też wydatków na telefon i Internet. Nie nadesłała także wyciągów z rachunków bankowych własnych i matki celem częściowego choćby potwierdzenia swojej faktycznej sytuacji materialnej. Powyższa postawa uniemożliwia dokonanie należytej analizy odnoszących się do strony okoliczności w zakresie jej dochodów i majątku. Oznacza to tym samym, że niemożliwym jest uwzględnienie jej żądania. Skoro więc wnioskodawczyni poprzez milczenie wobec skierowanego do niej wezwania nie wykazała, iż spełnia którąkolwiek z ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, to należało orzec o odmowie zwolnienia jej od kosztów sądowych, jak też o odmowie ustanowienia na jej rzecz zawodowego pełnomocnika. W tym ostatnim zakresie zwraca się uwagę, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu czyni to bez związania zarzutami i wnioskami strony skarżącej, a zatem zobligowany jest z urzędu do uwzględnienia wszelkich uchybień zaistniałych ewentualnie w postępowaniu administracyjnym (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Podstawę niniejszego orzeczenia stanowi art. 258 § 2 pkt 7, art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.